سیانان از گسترش جبهه جنگ کییف علیه مسکو در قاره سیاه پرده برداشت
شکار نیروهای روس در قلب آفریقا
سیانان در گفتوگو با سربازان و افسران اوکراینی درگیر در عملیات در مالی و لیبی، میتواند برای اولینبار وسعت این عملیاتها را در قارههای دیگر فاش کند. یک منبع اطلاعات دفاعی اوکراین که از این عملیاتها مطلع است، به سیانان گفت که چندین متخصص اوکراینی نیز در سودان مستقر هستند و نیروهایی از چاد، نیجر و بورکینافاسو پیش از این برای دریافت آموزشهای پهپادی از سربازان اوکراینی به مالی سفر کرده بودند. با آغاز جنگ ایالات متحده علیه ایران و پاسخ ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، اوکراین تیمهایی از کارشناسان نظامی را به حداقل پنج کشور در خاورمیانه فرستاد. آنها چندین هفته را صرف آموزش نیروهای محلی در مورد چگونگی سرنگونی پهپادها کردند. روسیه نیز روسیه چند سال است برای ایجاد وحشت در اوکراین از پهپادها استفاده میکند. یک سرباز اوکراینی که در امارات متحده عربی مستقر بود، به سیانان گفت که آنها در تیمهای ترکیبی با نیروهای محلی که در کنار آنها رانندگی میکنند و هر حرکت آنها را تقلید میکنند، فعالیت میکنند.
کییف در ازای به اشتراک گذاشتن دانش خود، مجموعهای از توافقنامههای همکاری امنیتی و وعدههای مهمات دریافت کرد. در ساحل، منطقهای وسیع و نیمهخشک در جنوب صحرای بزرگ آفریقا، وضعیت پیچیدهتر است. روسیه تلاش کرده تا خود را بهعنوان یک بازیگر قدرتمند در آفریقا، بهویژه در منطقه ساحل که سرشار از منابع معدنی و مستعد کودتاست، مطرح کند. این کشور کوشیده تا خلأ امنیتی ناشی از خروج نیروهای فرانسوی و سایر نیروهای غربی در سالهای اخیر را پر کند و در ازای دریافت پول نقد و امتیازات پرسود معدنی، به حمایت از دولتهای محلی بپردازد. کرملین در ابتدا اجرای این عملیاتها را به «گروه واگنر» واگذار کرد؛ یک شرکت نظامی خصوصی که تحت مالکیت «یوگنی پریگوژین»، جنگسالار و کارآفرین روس، قرار داشت. پس از مرگ پریگوژین در پی تلاش او برای کودتا در سال۲۰۲۳، مسکو بقایای واگنر را در ارتش منظم خود ادغام کرد و «سپاه آفریقا» را تشکیل داد؛ نیرویی که برای حمایت از متحدان محلی مسکو در منطقه مستقر میشود.
گروه اوکراینی فعال در مالی با یک گروه جداییطلب که خود را «جبهه آزادیبخش ازواد» مینامد و عمدتا از شورشیان طوارقِ شمال تشکیل شده، همکاری نزدیکی دارد. دو تن از اوکراینیهای مستقر در منطقه به سیانان گفتند که آنها مستقیما در نبردهای خط مقدم شرکت نمیکنند، بلکه به شورشیان خدمات پشتیبانی، آموزشی و عملیاتی ارائه میدهند. یکی از اپراتورهای پهپاد اوکراینی که هماکنون در مالی حضور دارد، به سیانان گفت: «من عملیات آنها را از راه دور هماهنگ میکنم. سیگنال پهپادشان از طریق اینترنت به دست من میرسد و من بلافاصله از طریق بیسیم به آنها میگویم که چه کاری انجام دهند و به کدام سمت پرواز کنند». او افزود: «آنها به ماموریت میروند، سپس نزد من بازمیگردند و ما تمام جزئیات اقداماتشان را بررسی میکنیم. من خودم به خط مقدم نمیروم؛ این دستور مستقیم مافوقهایم بود.»
روسیه پیشتر اوکراین را به مشارکت در کشتار غیرنظامیان در مالی متهم کرده بود؛ اتهامی که کییف آن را رد کرده است. در همین حال، سازمان حقوق بشری «دیدهبان حقوق بشر» در طول تابستان دو گزارش منتشر کرد که در آنها نیروهای روسی در مالی به کشتار غیرنظامیان متهم شده بودند. گزارش دیگری نیز حاکی از آن بود که «تمام طرفهای» درگیر در مناقشه، در جریان اوجگیری خشونتها در ماه آوریل، بهطور غیرقانونی به غیرنظامیان حمله کردهاند. در این گزارش نامی از اوکراین برده نشده بود. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، ماه گذشته در پاسخ به پرسشی درباره این اتهامات به خبرنگاران گفت که «سپاه آفریقا کاملا در چارچوب قانون» و «در پاسخ به درخواستهای رسمی دولتهای قانونی کشورهای آفریقایی» فعالیت میکند.
یک منبع در سازمان اطلاعات دفاعی اوکراین به سیانان گفت که هدف از این استقرار نیروها در خارج از کشور، اعمال فشار بر روسیه و تضعیف این تصور است که مسکو میتواند متحدی قابلاعتماد باشد. این منبع اظهار کرد: «ما در حال تبدیل تجربیات خود در حوزه پهپادها به ابزاری برای سیاست خارجی هستیم.» این منبع افزود که این ماموریت برای اوکراینیها نیز سودمند است؛ زیرا به آنها فرصت میدهد تا تجهیزات و مهارتهای خود را در محیطی کاملا متفاوت بیازمایند و به شرکای خود نشان دهند که روشهایشان در هر شرایطی کارآمد است. او گفت: «گردوغبار و گرما باعث میشوند تجهیزات سریعتر دچار خرابی شوند. فیلترها، سیستمهای خنککننده، محافظت از قطعات الکترونیک، باتریها... همه چیز متفاوت عمل میکند و نیازمند سازگاری جدی است.» وی افزود که حتی شیوه نبرد نیز تفاوتهای فاحشی دارد. این منبع اطلاعات دفاعی اوکراین افزود: «در اوکراین، جنگ با شدت بالا، حملات سنگین و فشار مداوم همراه است؛ اما در اینجا، جنگ بیشتر ماهیت مانورمحور در پهنههای وسیع دارد و شامل کمینگذاری، کنترل مسیرها، فعالیت در گروههای کوچک و تکیه بر شناخت عوارض زمین میشود.»
این منبع همچنین با اشاره به اینکه تفاوت در نظم و آموزش، هر دو طرف را ملزم به سازگاری میکند، گفت: «ما به آنها تاکتیک میآموزیم و آنها به ما بقا و جنگیدن را یاد میدهند.» روسیه همچنین از عملیاتهای خود در آفریقا برای توسعه و انطباق فناوری نظامیاش بهره میبرد. همین هفته، شرکت دولتی صادرکننده تسلیحات روسیه، «روسابوروناکسپورت»، موشکها و پهپادهای جدیدی را در نمایشگاه هوایی بینالمللی «العلمین» در مصر رونمایی کرد؛ رئیس این آژانس به خبرگزاری دولتی روسیه (تاس) گفت که کارآیی این تسلیحات در نبردهای آفریقا و خاورمیانه به اثبات رسیده است.
افزایش اعتمادبهنفس
اگرچه یگانهای اوکراینی کوچک هستند، اما نشاندهنده اعتمادبهنفس فزاینده اوکراین نسبت به این واقعیت است که تخصص این کشور در حوزه پهپاد، جایگاه جهانیاش را ارتقا داده است. «هنی نسایبیا»، تحلیلگر ارشد امور غرب آفریقا در سازمان مستقل پایش درگیریها موسوم به «ACLED» (پروژه دادههای مکان و رویداد درگیریهای مسلحانه)، به سیانان گفت که مالی یکی از کشورهایی است که روسیه اکنون در آن نقشی حیاتی ایفا میکند. او گفت: «آنها شریان حیاتیِ بسیار مهمی برای این رژیم فراهم میکنند» و افزود که نیروهای «سپاه آفریقا» (Africa Corps) نقشی کلیدی در جلوگیری از فروپاشی عمیقتر و حتی احتمالا سرنگونی این رژیم ایفا کردهاند. نسایبیا افزود: «اما [روسها] نیز برای اینکه بتوانند در مالی بمانند، به حفظ این رژیم نظامی نیاز دارند.» نخستین اتهامات مبنی بر کمک اوکراین به شورشیان طوارق در سال۲۰۲۴ مطرح شد. در ماه ژوئیه همان سال، شورشیان در نزدیکی شهر «تینزاواتن» در مرز الجزایر، به دهها تن از نیروهای گروه واگنر و سربازان ارتش مالی کمین زده و آنها را کشتند.
«آندری یوسوف»، سخنگوی سازمان اطلاعات دفاعی اوکراین، در آن زمان گفت که شورشیان برای نبرد با روسها «اطلاعات لازم» را از کییف دریافت کردهاند. اگرچه اوکراین سپس هرگونه همکاری اساسی با شورشیان را تکذیب کرد، اما اظهارات یوسوف واکنش تند حکومتهای نظامی مالی، نیجر و بورکینافاسو را برانگیخت؛ آنها با طرح شکایتی رسمی در شورای امنیت سازمان ملل، اوکراین را به حمایت از تروریستها متهم کردند. یک اپراتور پهپاد به سیانان گفت که اوکراینیها اوایل سال جاری در تصرف شهر راهبردی «کیدال» در شمال مالی نیز به شورشیان کمک کردهاند. شورشیان طوارق و شبهنظامیان وابسته به القاعده حملات همزمانی را علیه نیروهای روسی آغاز کردند و آنها را مجبور به عقبنشینی ساختند. وزارت دفاع روسیه، کییف را به ایفای نقش در این حمله متهم کرد و در بیانیهای اعلام کرد که «مربیان مزدور اوکراینی و اروپایی» پیش از آغاز حمله، شورشیان را آموزش داده بودند.
نسایبیا گفت که تصرف کیدال شکستی مهم برای رژیم مالی - و نیروهای روسی که حامی آن بودهاند - محسوب میشد. او به سیانان گفت: «ازدستدادن کیدال و اجبار به مذاکره برای ایجاد مسیری امن جهت عقبنشینی، شکستی بزرگ برای آنها بود.» بااینحال، نسایبیا خاطرنشان کرد که اگر کمکهای «سپاه آفریقا»ی روسیه نبود، وضعیت میتوانست برای رژیم مالی بسیار وخیمتر باشد. حمله در «کیدال» نشاندهنده تفاوت چشمگیری بود که پهپادها میتوانند در میدان نبرد در مالی و سایر نقاط منطقه ساحل ایجاد کنند؛ جایی که جنگ همچنان عمدتا به شیوههای سنتی و با استفاده از نیروهای پیادهنظام مجهز به سلاحهای ابتدایی پیش میرود. نیروهای اوکراینی حاضر در مالی به سیانان گفتند که همکاری آنها با طوارق، یک اتحاد مصلحتی است و لزوما بر پایه اعتقاد و باور مشترک شکل نگرفته است. یک منبع در سازمان اطلاعات دفاعی اوکراین گفت: «فرهنگ و مذهب متفاوت است؛ اما وقتی مورد حمله همان احمقها قرار میگیرید، تفاوتهای ایدئولوژیک اهمیت خود را از دست میدهند و به حاشیه میروند.»
این اپراتور پهپاد به سیانان گفت که نظرات و احساسات شخصیاش در این ماجرا اهمیتی ندارد. او برخی از شورشیان را «افراطگرا» توصیف کرد؛ کسانی که مستعد شلیکهای بیهدف و ناگهانی به هوا و رفتارهای «مخل نظم» هستند. او به سیانان گفت: «گاهی نادیده گرفتن برخی مسائل از نظر احساسی دشوار است. فعلا شرایط طوری رقم خورده که ما در یک جبهه قرار داریم... اگر این افراد در نهایت موفق به شکست روسها شوند، ما باکمالمیل حاضریم به آنها آموزش دهیم.» او معتقد است هر عملیاتی که روسها را تضعیف کند، میتواند به اوکراین کمک کند تا کفه ترازو را در نبرد داخلی خود به نفع پیروزی تغییر دهد. او به سیانان گفت: «این کار به آنها فشار وارد میکند. کل این ماجرا هم پیامدهای روانی دارد و هم نتایج واقعی و ملموس.»
ناوگان «سایه» روسیه و پهپاد دریایی اوکراین
اوایل امسال، گروهی از ماهیگیران یونانی شناور سیاه و مرموزی را در نزدیکی جزیره غربی «لفکادا» مشاهده کردند. مشخص شد که این شناور، یک پهپاد دریایی اوکراینی حامل مواد منفجره بوده است. یونان اعتراض دیپلماتیک رسمی به اوکراین تسلیم کرد و کییف بابت این حادثه رسما عذرخواهی نمود؛ اما روسیه را مقصر اصلی این وضعیت دانست، چرا که با حمله به اوکراین و استفاده از ناوگان «سایه» نفتکشها، چنین شرایطی را ایجاد کرده است. این ناوگان به روسیه امکان میدهد تا با نادیده گرفتن تحریمهای بینالمللی، نفت خود را بفروشد و به تامین مالی جنگ کمک کند. یک منبع اطلاعاتی دفاعی اوکراین به سیانان گفت که این پهپاد از کنترل اپراتورهای اوکراینی مستقر در شمال غربی لیبی خارج شده بود؛ نیروهایی که از اواخر سال ۲۰۲۵ در آن منطقه حضور دارند.
حضور آنها در آن منطقه نخستینبار در بهار توسط شبکه رادیویی عمومی فرانسه (RFI) گزارش شد و اگرچه دولت اوکراین هرگز آن را رسما تایید نکرد، اما اکنون موضوعی آشکار و علنی است. یکی از اپراتورهای پهپاد دریایی اوکراین که در لیبی مستقر است، به سیانان گفت که یگان او از پایگاه نظامی بینالمللی در «مصراته» بهعنوان سکوی پرتاب برای حمله به ناوگان سایه روسیه استفاده میکرده و در ازای آن، به نیروهای محلی آموزش میداده است. او نیز مانند اپراتور پهپاد هوایی در مالی، اوایل امسال مستقیما از پست قبلی خود در اوکراین توسط سازمان اطلاعات دفاعی این کشور به خدمت گرفته شده بود. اوکراین - که پیش از تهاجم تمامعیار روسیه، مشارکتکنندهای دیرینه در ماموریتهای حافظ صلح سازمان ملل در شمال و مرکز آفریقا بود - هیچگاه تمایل خود را برای تبدیل شدن به بازیگری متفاوت در این قاره پنهان نکرده است.
«کیریلو بودانوف»، رئیس پیشین اطلاعات نظامی اوکراین که اکنون ریاست دفتر زلنسکی را بر عهده دارد، در سال۲۰۲۳ گفته بود که هدف اوکراین «ادامه کشتن روسها در هرجای این جهان تا زمان پیروزی کامل اوکراین» است. این دیدگاهی است که تمام نیروهای اوکراینیِ مصاحبهکننده با سیانان نیز در آن اشتراک نظر دارند. بودانوف با اشاره به حضور و نفوذ فزاینده جهانی اوکراین، از عملکرد سازمان اطلاعات دفاعی کشور در حفاظت از منافع ملی در سراسر جهان - از «روسیه تا آفریقا، چه با لباس رسمی و چه با لباس رزم» - تمجید کرد.
