تاوان سنگین جنگ در باک کامیون ها
به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: رندی مدن، کشاورز اهل آیووا، وقتی روند صعودی قیمت گازوئیل را دید تصمیم گرفت خرید سوخت مورد نیاز برای مزرعه ۱۲۰۰ هکتاری خود را به تعویق بیندازد. اما حالا که به فصل برداشت نزدیک میشویم، قیمتها تقریبا در همان سطح ماه مه باقی ماندهاند. او در گفتوگو با نیویورک تایمز، پیشبینی میکند که هزینه سوخت مزرعهاش به بیش از چهل هزار دلار برسد که تقریبا دو برابر رقم پرداختی او در شرایط عادی است. نوسانات و گرانی سوخت در بدترین زمان ممکن گریبانگیر کشاورزان شده است. بر اساس دادههای کانون اتومبیلرانی آمریکا، میانگین قیمت گازوئیل در ایالات متحده روز چهارشنبه به ۵.۶۲ دلار در هر گالن رسید که نشاندهنده جهش ۵۳ درصدی نسبت به سال گذشته است. با اختلال در زنجیره تامین سوخت پس از ورود ایالات متحده و اسرائیل به جنگ با ایران، قیمت گازوئیل اکنون در یک قدمی رکوردهای تاریخی خود نوسان میکند و این خطر وجود دارد که موج گرانی به بسیاری از کالاها و خدمات دیگر نیز کشیده شود.
گازوئیل نیرومحرکه بخش عظیمی از اقتصاد آمریکا به شمار میرود و سوخت ماشینآلات کشاورزی، قطارها، کامیونها و سایر تجهیزات سنگین را تامین میکند. با افزایش قیمت این سوخت، کسبوکارها ناچارند هزینههای اضافی را به دوش مشتریان خود بیندازند. دان استرویون، تحلیلگر بازار کالا در گلدمن ساکس، بنزین را بیشتر یک سوخت مصرفی برای رانندگی روزمره میداند، اما گازوئیل را به عنوان سوخت بارکش اقتصاد و مورد استفاده اصلی بخش شرکتی و کسبوکارهای کوچک توصیف میکند. آخرین باری که قیمت گازوئیل در آمریکا چنین جهش خیرهکنندهای را تجربه کرد به سال ۲۰۲۲ و پس از حمله روسیه به اوکراین بازمیگردد که هر گالن از این سوخت به رکورد ۵.۸۲ دلار رسید. بحران فعلی ریشه در کمبود جهانی دارد، به این معنا که در حال حاضر گازوئیل کافی برای پاسخگویی به نیازهای جهان وجود ندارد. در این میان، ایالات متحده و چین بیشترین ظرفیت پالایشی جهان را در اختیار دارند و پس از آنها کشورهایی مانند روسیه و هند قرار میگیرند.
برندگان و بازندگان بحران سوخت
توانایی روسیه برای تولید گازوئیل به شدت مختل شده است، زیرا حملات اوکراین آسیب جدی به بسیاری از پالایشگاههای این کشور وارد کرده است. تحلیلگران بنک آو آمریکا در ماه جولای اعلام کردند که پالایشگاههای روسیه روزانه حدود ۳.۹ میلیون بشکه نفت را پردازش میکنند که نسبت به رقم ۵.۳ میلیون بشکه در سال گذشته افت چشمگیری داشته و همین امر مسکو را مجبور به تعلیق صادرات گازوئیل کرده است. همچنین به گفته دبنیل چاودری، تحلیلگر اساندپی گلوبال، حدود ۴۰ درصد از ظرفیت پالایشی روسیه تحت تاثیر حملات پهپادی قرار گرفته است. از سوی دیگر انسداد عملی تنگه هرمز، آبراه باریکی که حدود یکپنجم نفت خام جهان از آن عبور میکند، جریان نفت خام و فرآوردههای نفتی را به شدت محدود کرده است. در نتیجه این اتفاقات، قیمت جهانی نفت با رشد بیست درصدی به حدود ۸۶ دلار در هر بشکه رسید. تحلیلگران اساندپی گلوبال نیز در گزارش اخیر خود اشاره کردهاند که حجم نفت خام پالایششده در خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ با افت ۱.۶ میلیون بشکهای نسبت به سال ۲۰۲۵، به حدود هشت میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. در واکنش به این کمبود، پالایشگاههای آمریکا با استفاده از ۹۷ درصد ظرفیت خود در تلاش برای جبران این خلأ هستند و در حالی که صادرات گازوئیل این کشور نسبت به سال قبل ۲۸ درصد افزایش یافته، ذخایر داخلی با افت شدیدی مواجه شده است.
در این آشفتهبازار، پالایشگاههایی که همچنان قادر به فروش سوخت هستند برندگان بلامنازع این گرانی به شمار میروند. زمانی که نفت با قیمت متعادل ۷۰ دلار معامله میشود، پالایشگاهها معمولا روی هر بشکه گازوئیل ۲۰ تا ۳۰ دلار سود میکنند، اما اکنون پالایشگاههای آمریکایی برای هر بشکه گازوئیل نزدیک به ۹۰ دلار درآمد دارند. در مقابل، مصرفکنندگانی مانند کشاورزان و رانندگان کامیون زیر بار این فشار در حال خرد شدن هستند. جان بوید، از بنیانگذاران انجمن کشاورزان سیاهپوست آمریکا، میگوید بسیاری از کشاورزان هنگام دریافت وامهای عملیاتی سالانه خود، چنین هزینههای سنگینی را پیشبینی نکرده بودند و حالا فشار مخارج باعث شده تا برخی از کشاورزان باسابقه تا مرز از دست دادن زمینهایشان پیش بروند. صنعت حملونقل نیز از این ترکشها در امان نمانده است. شرکتهای بزرگ لجستیک معمولا میتوانند تمام یا بخش عمدهای از هزینههای اضافی سوخت را از مشتریان خود دریافت کنند، اما اپراتورهای کوچکتر یا رانندگان مستقل چنین توانی ندارند و به گفته زک میلر از انجمن کامیونداران نیویورک، این گرانی مستقیما حاشیه سود آنها را میبلعد.
چشمانداز افزایش تولید گازوئیل نیز چندان روشن نیست. بر اساس آمارهای رسمی، آخرین پالایشگاه آمریکا در سال ۱۹۷۷ در ایالت لوییزیانا ساخته شد و از آن زمان تاکنون، صنعت نفت بیشتر روی ارتقای تاسیسات موجود سرمایهگذاری کرده است تا ساخت پالایشگاههای جدید. احداث چنین تاسیسات صنعتی عظیمی به سالها زمان و میلیاردها دلار سرمایه نیاز دارد. از آنجا که پالایشگاهها برای فعالیت چند دههای ساخته میشوند، سرمایهگذاران به دنبال تضمینی برای بقای تقاضای سوختهای فسیلی در بلندمدت هستند، اما با ظهور و گسترش خودروهای الکتریکی هیچکس نمیتواند تقاضای دهههای آینده را با قطعیت پیشبینی کند. حتی اگر پالایشگاه جدیدی ساخته نشود، افزایش صادرات سوخت از سوی چین میتواند به بهبود عرضه کمک کند، اما سیاستگذاران چینی از زمان آغاز جنگ محدودیتهایی را برای صادرات در نظر گرفتهاند تا از تامین نیازهای داخلی مطمئن شوند. با کند شدن روند توسعه ظرفیت پالایشی در اکثر کشورهای پیشرفته، اکنون بخش عمده رشد این صنعت از سوی کشورهای در حال توسعه مانند هند و نیجریه رقم میخورد که در حال افزایش چشمگیر ظرفیت پردازش و صادرات فرآوردههای نفتی خود هستند؛ بهطوری که پالایشگاه «دانگوت» در نیجریه اخیراً ظرفیت پردازش خود را ۲۵ درصد افزایش داده و صادرات روزانه خود را به شدت بالا برده است.
