جنگ خلیج فارس مزیت تجدیدپذیرها را پررنگتر کرد؛
پیروز پنهان جنگ انرژی
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- محمدامین مکرمی: افزایش تنشهای ژئوپلیتیک در خلیج فارس و تهدید مسیرهای حیاتی انتقال انرژی، بار دیگر امنیت انرژی را به مهمترین دغدغه دولتها تبدیل کرده است. در نگاه نخست، بسیاری تصور میکنند برنده اصلی این شرایط، سوختهای فسیلی بهویژه زغالسنگ خواهد بود؛ چراکه کشورهایی مانند هند با دسترسی گسترده به ذخایر زغالسنگ و وابستگی به واردات گاز طبیعی مایع، بهطور طبیعی به سمت این سوخت بازمیگردند. اما واقعیت بازار انرژی تصویر متفاوتی را نشان میدهد؛ جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و اختلال در تنگه هرمز، بیش از هر چیز جذابیت انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه خورشیدی، را تقویت کرده است.
حتی پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در پایان فوریه، روند کاهش هزینه تولید برق پاک، جایگاه سوختهای فسیلی را در بسیاری از بازارها تضعیف کرده بود. اکنون با افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک، این روند شتاب بیشتری گرفته است. دولتهایی که با کمبود انرژی، وابستگی وارداتی و نااطمینانی در تامین سوخت مواجهاند، بیش از گذشته به این نتیجه رسیدهاند که امنیت انرژی تنها با تنوعبخشی واقعی و کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک قابل تحقق است.
به نوشته اکونومیست، دو گزارش تازه از آژانس بینالمللی انرژی و موسسه پژوهشی Ember نشان میدهد که انرژیهای تجدیدپذیر نهتنها از منظر زیستمحیطی بلکه از نظر اقتصادی نیز به گزینهای برتر تبدیل شدهاند. آژانس بینالمللی انرژی در گزارش «مرور جهانی انرژی» اعلام کرده که انرژی خورشیدی در سال گذشته بیش از ۲۵ درصد از رشد جدید تقاضای جهانی انرژی را پوشش داده؛ رقمی که از سهم گاز طبیعی با ۱۷ درصد فراتر رفته است.
گزارش Ember نیز تصویری حتی روشنتر ارائه میدهد. در سال ۲۰۲۵، برای نخستینبار در تاریخ، میزان تولید جدید برق از منابع تجدیدپذیر از رشد تقاضای جهانی برق پیشی گرفت. همچنین برای نخستینبار در بیش از یک قرن، سهم تجدیدپذیرها در تولید برق جهان با ۳۴ درصد از زغالسنگ با ۳۳ درصد عبور کرد. این تغییر تنها یک جابهجایی آماری نیست، بلکه نشانهای از تغییر ساختاری در نظم انرژی جهان است.
بخش عمده این رشد از جهش تولید برق خورشیدی ناشی شده است. تولید سالانه برق خورشیدی با رشد ۳۰ درصدی از ۲۱۴۳ به ۲۷۷۸ تراواتساعت رسیده است و ظرفیتهای جدید نصبشده تقریبا تمام این افزایش را رقم زدند. تولید برق بادی نیز از ۲۵۱۰ به ۲۷۱۵ تراواتساعت افزایش یافته است. در مجموع، همراه با برقآبی، زمینگرمایی و دیگر منابع پاک، تجدیدپذیرها نزدیک به ۱۱ هزار تراواتساعت برق تولید کردند.
عامل کلیدی این تحول، سقوط شدید هزینههاست. هزینه تولید برق خورشیدی از سال ۲۰۱۰ تاکنون حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است. این هزینه اکنون حتی با احتساب ذخیرهسازی باتری، در کشورهایی مانند هند از تولید برق با زغالسنگ کمتر شده است. برق بادی خشکی نیز در بسیاری از بازارها ارزانتر از گزینههای فسیلی تمام میشود.
اما شاید مهمترین مزیت امروز انرژی پاک، امنیت انرژی باشد. پنل خورشیدی و توربین بادی پس از نصب، وابسته به مسیرهای دریایی، تنگههای ژئوپلیتیک یا بازارهای پرتنش جهانی نیستند. تجربه آلمان پس از جنگ اوکراین نشان داد سرمایهگذاری پیشین در انرژی پاک، حدود ۲۵ میلیارد یورو از هزینه واردات گاز این کشور کاست. اکنون نیز در آسیا و دیگر مناطق وابسته به LNG، همین منطق با قدرت بیشتری در حال تکرار است.
در جهانی که نااطمینانی ژئوپلیتیک به قاعده تبدیل شده، انرژی خورشیدی دیگر فقط یک انتخاب سبز نیست؛ بلکه به یک ابزار استراتژیک برای بقا و ثبات اقتصادی تبدیل شده است. جنگ خلیج فارس شاید بازار نفت را ملتهب کند، اما در بلندمدت، این خورشید است که برنده اصلی خواهد بود.
