منشا تورم کجاست؟

دکتر علی فرحبخش؛ اقتصاددان در سرمقاله امروز دنبای اقتصاد نوشت؛ تورم مزمن ایران تنها با رشد نقدینگی و سیاست‌های پولی انبساطی توضیح داده نمی‌شود؛ شوک‌های عرضه مانند تحریم، جهش نرخ ارز، افزایش هزینه تولید، محدودیت‌های تجاری و افت ظرفیت تولید نیز در سال‌های اخیر نقشی هم‌سنگ یا بیشتر داشته‌اند. 

تورم از فشار تقاضا، هنگامی که تقاضا از ظرفیت تولید فراتر رود و فشار هزینه، در نتیجه افزایش هزینه نهاده‌ها، انرژی، حمل‌ونقل، دستمزد یا کاهش عرضه، شکل می‌گیرد و تورم ایران ترکیبی از این دو است.

تحریم‌ها هزینه واردات مواد اولیه، ماشین‌آلات، خدمات مالی، بیمه و حمل‌ونقل را افزایش می‌دهند. جهش ارزی نیز هزینه تولید داخلی و کالاهای وارداتی را بالا می‌برد و از طریق افزایش هزینه‌فرصت صادرات، عرضه داخلی برخی کالاها را کاهش داده یا قیمت آنها را افزایش می‌دهد. 

تجربه بحران انرژی دهه ۱۹۷۰، ترکیه، آرژانتین و اروپا پس از کرونا و جنگ اوکراین نیز نقش شوک‌های عرضه را نشان می‌دهد.

رشد بالای پایه پولی در سال ۵۴، بدون تورم نزدیک به سطح امروز، بیانگر آن است که رشد پول شرط لازم، اما همیشه کافی نیست. 

مهار پایدار تورم نیازمند کنترل نقدینگی و انضباط مالی، ثبات ارزی، کاهش هزینه تولید، تسهیل تجارت خارجی و افزایش ظرفیت عرضه است.