ستون فقرات تجارت جهانی

به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-نیلوفر ادیب‌نیا: هم‌زمان با فرا رسیدن یکصدودوازدهمین سالگرد گشایش کانال پاناما، این گذرگاه تاریخی همچنان نقشی بنیادین، پویا و روزافزون در گردش چرخ‌های اقتصاد و تجارت جهانی ایفا می‌کند.

براساس گزارشی از خبرگزاری آناتولی، این آبراه راهبردی که از استوارترین حلقه‌های زنجیره تامین و ترابری دریایی در جهان به شمار می‌رود، با اتکا به پشتوانه‌های حقوقی استوار، سامانه مهندسی شگفت‌انگیز و عملکردی رو به بالندگی، جایگاه خود را در کانون مبادلات بازرگانی میان قاره‌ها حفظ کرده است. این آبراه حدود ۷۷ کیلومتر درازا دارد و در باریکه کشور پاناما، میان کاستاریکا و کلمبیا جای گرفته است؛ شریانی که علاوه بر تقویت پایه‌های اقتصاد ملی پاناما، مسیرهای کشتیرانی بین‌قاره‌ای را به اندازه چندین هزار کیلومتر کوتاه‌تر کرده است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد این کانال، پیونددهنده ۱۸۰ مسیر دریانوردی و یک‌هزار و ۹۲۰ بندر در سراسر جهان است و به ۱۷۰ کشور خدمات ترابری ارائه می‌دهد. در طول سال ۲۰۲۵ میلادی، در مجموع ۱۳ هزار و ۴۰۴ مورد عبور کشتی از این گذرگاه به ثبت رسید. مجموع بار و ظرفیت شناورهایی که در سال مالی ۲۰۲۵ از این آبراهه گذر کردند، بر پایه سامانه جهانی سنجش ظرفیت کانال پاناما، به نزدیک ۴۸۹.۲ میلیون تن رسید. از نظر بسامد تردد، در نخستین ماه سال به‌طور میانگین روزانه ۳۴ فروند کشتی از کانال عبور کردند که این آمار در ماه مارس به ۳۷ فروند در روز رسید؛ حتی در روزهای اوج ترافیک دریایی، شمار شناورهای عبوری از مرز ۴۰ فروند در روز نیز فراتر رفت. کانال پاناما به‌تنهایی جابه‌جایی نزدیک به ۵ درصد از کل بازرگانی دریایی جهان را بر دوش می‌کشد و جالب توجه اینکه بیش از ۷۰ درصد محموله‌های عبوری از آن، مبدا یا مقصدی در خاک ایالات متحده دارند. مدیریت و راهبری این مجموعه بزرگ با همراهی و تخصص ۹ هزار و ۱۴ کارمند انجام می‌پذیرد و درآمد حاصل از خدمات آن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵.۷ میلیارد دلار رسید. دامنه این تاثیرگذاری فراتر از مرزهای بین‌المللی است و ستون فقرات اقتصاد داخلی کشور پاناما محسوب می‌شود؛ این آبراه در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۴.۲ میلیارد دلار به چرخه اقتصادی این کشور تزریق کرد و سهم مستقیم آن در تولید ناخالص داخلی پاناما حدود ۳.۴ درصد برآورد شده است.

پلکان آبی ۲۶ متری؛ شاهکار مهندسی دریاها

شاخص‌ترین ویژگی فنی و جغرافیایی کانال پاناما، سامانه حوضچه‌های پلکانی آن است که کشتی‌های عظیم اقیانوس‌پیما را تا ارتفاع ۲۶ متری بالاتر از سطح آب‌های آزاد بالا می‌برد. به سبب وجود همین ناهمواری‌های طبیعی و تفاوت سطح آب، عبور کامل یک شناور از این مسیر معمولا میان ۸ تا ۱۰ ساعت زمان می‌برد. در فرایند گذر، کشتی ابتدا وارد حوضچه‌های دربسته می‌شود و هم‌گام با ورود تدریجی آب، ۲۶ متر بالاتر از سطح دریا قرار می‌گیرد. شناور پس از آن، پهنه دریاچه آب شیرین «گاتون» را پشت سر می‌گذارد و در پایان مسیر، سامانه‌های آبی با بهره‌گیری هوشمندانه از نیروی جاذبه زمین، سطح آب را دوباره تا تراز دریا پایین می‌آورند تا کشتی بتواند مسیر خود را در پهنه اقیانوس پی بگیرد. این میان‌بر استثنایی، فاصله دریایی میان کرانه‌های شرقی و غربی قاره آمریکا را نزدیک به ۱۵ هزار کیلومتر کاهش می‌دهد و برای شناورهایی که میان قاره اروپا و شرق آسیا در رفت‌وآمد هستند نیز مسافت سفر را نزدیک به ۳۷۰۰ کیلومتر کوتاه‌تر می‌سازد. اداره و سیاست‌گذاری این گذرگاه بر عهده «سازمان کانال پاناما» است؛ نهادی عمومی و مستقل که با رصد پیوسته تقاضای جهانی ترابری دریایی و پایش دگرگونی‌های فصلی ذخایر آب، الگوی نرخ‌گذاری پویا و متناسب با بازار را اجرا می‌کند. همچنین علاوه بر این ، به موجب ماده سوم «پیمان بی‌طرفی» مصوب سال ۱۹۷۷ که منشور حقوقی حاکم بر این آبراه است، شناورهای نظامی تمامی کشورهای جهان این حق را دارند که بدون هرگونه تفتیش، بازرسی یا نظارت امنیتی از این کانال عبور کنند؛ بی‌آنکه ماهیت ماموریت داخلی، نوع پیش‌رانش، مبدا، مقصد یا تسلیحات همراه آن‌ها مانعی برای تردد به شمار آید./