چه کسی درهای تجارت جهانی را به روی پکن باز کرد؟
خدمات گورباچف چینی به کمونیست ها
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- حسین موسوی: به گزارش خبرگزاری شینهوا، ژو رونگجی،نخست وزیر سابق چین که این کشور را به سمت اصول بازار غربی هدایت و از ورود آن به سازمان تجارت جهانی حمایت کرد، روز چهارشنبه پس از یک دوره بیماری درگذشت.
به نوشته روزنامه وال استریت ژورنال، زمان مرگ او ۹۷ سال داشت. وقتی ژو در دهه ۱۹۹۰ به شهرت ملی رسید، اقتصاد چین نوپا بود؛ یعنی به سرعت در حال رشد اما نیازمند مدیریت بود.
ژو که توسط حزب کمونیست از شانگهای، جایی که شهردار بود، جدا شده و در سال ۱۹۹۱ به عنوان معاون نخست وزیر منصوب شد، شخصا مسؤولیت بانک مرکزی، مقررات مالی، سیاست کشاورزی و سیستم گستردهای از شرکتهای دولتی را که به نظر او به طرز اسرافآمیزی متورم، ناکارآمد و فاسد بودند، بر عهده گرفت.
او تورم ۲۷ درصدی را مهار کرد، ارزش پول ملی را به یک سوم کاهش داد و دهها میلیون نفر را اخراج کرد. این اقدامات بازارمحور، احترام جهانی را برای چین در سیاستگذاری اقتصادی به ارمغان آورد، اما مردم چین را نگران کرد.
او در دوران ریاست جمهوری جیانگ زمین، به عنوان تزار غیررسمی اقتصاد چین تاجگذاری کرد؛ یکی دیگر از چهرههای شانگهای که در آشوب سیاسی پس از سرکوب میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ به مقام ملی رسید. ژو در سال ۱۹۹۸ به مقام نخستوزیری ارتقا یافت و تا سال ۲۰۰۳ در این سمت خدمت کرد.
ژو با رویکردی منطقی و مبارزهجویانه، چین را به سیستمهای جهانی تجارت، بانکداری و ارتباطات متصل کرد. رویکرد او تهدیدهایی را برای محافظهکاران قدیمی حزب کمونیست ایجاد کرد و برای ورود چین به سازمان تجارت جهانی به دولت ایالات متحده چشم دوخت؛ جایی که قوانین بینالمللی حاکم باشند. این روند که به لحاظ سیاسی به ژو در داخل کشور آسیب رساند، ۱۵ سال طول کشید تا اینکه چین در سال ۲۰۰۱ به عضویت آن درآمد.
آمادهسازی صحنه
ژو اصول بازار بینالمللی را با واقعیتهای داخلی در ساختاری که مقاماتش آن را «اقتصاد بازار سوسیالیستی با ویژگیهای چینی» مینامیدند، در هم آمیخت.
این امر زمینه را برای چین فراهم کرد تا اعتبار طولانیترین دوره رشد را در بین تمام اقتصادهای پیشرو به خود اختصاص دهد، بهرغم اینکه هنوز توسط حزب کمونیستی اداره میشود که با انزواطلبی مائوئیستی پرورش یافته است.
ژو با متمرکز کردن مقررات مالی، محیطی را برای چین ایجادکرد تا برخی از بزرگترین بانکها و بازارهای سهام، اوراق قرضه و کالاها در جهان، به علاوه یک ارز کنترلشده اما شناختهشده بینالمللی را ایجاد کند.
این تکنوکرات قدبلند، در مصاحبهای با وال استریت ژورنال در سال ۱۹۹۹، با لبخندی شیطنتآمیز، خود را «یک چینی معمولی با خلق و خوی بد» توصیف کرد. با این حال ژو به دلیل تمایلش به کنار گذاشتن ایدئولوژی حزب کمونیست، گاهی اوقات میخائیل گورباچف چین نامیده میشد. در واقع، ژو به جای رها کردن قدرت دولتی، آن را تقویت کرد، اما این مقایسه از یک جهت درست به نظر میرسید: ژو، مانند رهبر شوروی، اغلب در خارج از کشور افتخارات بیشتری نسبت به داخل کشور کسب میکرد.
شکستن وعده سنتی «کاسه برنج آهنین» حزب مبنی بر حمایت از مردم از گهواره تا گور، توهینی به کمونیستهای قسمخورده بود. هنری پالسون، وزیر خزانهداری سابق ایالات متحده، در کتاب «معامله با چین» نوشت: «اگر دنگ [شیائوپینگ] معمار اصلاحات بود و جیانگ زمین پیمانکار عمومی که چشمانداز او را اجرا میکرد، پس ژو رونگجی چکش بود.»
پالسون نوشت: «او خودش هم ایدههای بزرگ زیادی داشت، اما مهمتر از همه، کارها را به سرانجام میرساند. او صریح، عملگرا و دقیق بود. من و زیردستانش هرگز لحظهای به خواستههایش شک نکردیم.»
ژو، یک تبعیدی سیاسی
ژو در نزدیکی چانگشا، مرکز استان هونان، بزرگ شد و توسط عموهایش تربیت شد، زیرا او هرگز از پدرش خبر نداشت و مادرش قبل از ۱۰ سالگی او درگذشت. اما خانوادهاش ثروتمند بودند، بنابراین حتی با وجود اینکه جنگ چین با ژاپن و بعداً جنگ داخلی آن در اطراف او شعلهور بود، ژو به تحصیل پرداخت. او در دانشگاه معتبر تسینگهوای پکن پذیرفته شد و قبل از فارغالتحصیلی از دانشکده مهندسی برق آن دانشگاه در سال ۱۹۵۱، عضو حزب کمونیست بود.
در اواخر دهه ۱۹۵۰، حزب او را به عدم پایبندی به اصول مائوئیسم متهم کرد. او برای کار در مزرعه فرستاده شد و تا سال ۱۹۷۸ که دنگ پس از مرگ مائو، چین را از اصول کمونیستی دور کرد، جایگاه سیاسی خود را دوباره به دست نیاورد. ژو در سال ۱۹۹۹ به وال استریت ژورنال گفت: «اگرچه آن بخش از زندگیام تجربهای دردناک بود، اما مفید نیز بود. این تجربه چیزهای بیشتری به من آموخت و به من اجازه داد تا با اقشار بیشتری از جامعه آشنا شوم.»
در سالهای اولیه دوره اصلاحات اساسی و درهای باز چین،ژو در یک کمیسیون اقتصادی در پکن مشغول به کار شد و سپس به شانگهای رفت، جایی که دنگ در حال آمادهسازی مقامات برای رهبری تحول اقتصادی ملی بود. ژو در سال ۱۹۸۹شهردار شانگهای بود، زمانی که درخواست عمومی عملی برای سرکوب تظاهرات میدان تیانآنمن در این شهرِ تاجرمآبانه مطرح کرد.
او در ماه مه به مخاطبان تلویزیون محلی گفت: «آنچه ما نیاز داریم، بیشترین وحدت ممکن بین همه مردم شانگهای است، نه هرج و مرج اجتماعی و کاهش تولید که میتواند مشکلاتی را در زندگی مردم ایجاد کند.» اعتراضات در این شهر فروکش کرد، برخلاف پکن که دنگ دو هفته بعد به ارتش آزادیبخش خلق دستور تیراندازی داد.
ژو پس از بازنشستگی از انظار عمومی دور ماند، اما ناشران چینی جلدهایی از سخنرانیهای قدیمی او را منتشر کردهاند که برخی از آنها قبلاً ناشناخته بودهاند و بینشی در مورد چگونگی کمک این تزار اقتصادی به ایجاد بزرگترین کشور تجاری جهان ارائه میدهند./
