رفت و برگشت سریع پول چه پیامدی بر عملکرد بورس خواهد داشت؟
پیشبینیناپذیری بازار سرمایه
بسیاری از کارشناسان معتقدند، نوسانات شدید و رفتوبرگشت سریع پول، عملا اجازه نمیدهد بازار وارد یک روند مشخص و پایدار شود. هر سیگنال مثبت با ورود پرقدرت پول همراه میشود، اما با انتشار کوچکترین خبر منفی یا افزایش ریسکهای سیاسی، به سرعت این وضعیت معکوس شده و خروج پول را رقم زده است. نتیجه این رفتار، شکلگیری بازاری است که هنوز نتوانسته بر پایه متغیرهای بنیادی مسیر خود را پیدا کند.این وضعیت، افق سرمایهگذاری را نیز کوتاهتر کرده است. درحالیکه در بازارهای باثبات، سرمایهگذاران بر مبنای چشمانداز سودآوری شرکتها تصمیمگیری میکنند، در شرایط کنونی بخش قابلتوجهی از معاملات با هدف واکنش سریع به اخبار انجام میشود. به همین دلیل سرمایههای خرد به جای آنکه در بازار ماندگار شوند، میان صنایع و حتی بازارهای مختلف در رفتوآمدند. همین موضوع از شکلگیری روندهای میانمدت و بلندمدت جلوگیری میکند. از نگاه تحلیلگران، تداوم این چرخه میتواند هزینه سرمایهگذاری را افزایش دهد؛ زیرا سرمایهگذاران برای حفظ دارایی خود ناچارند همواره بخشی از دارایی خود را خارج از بازار نگه دارند یا با احتیاط بیشتری معامله کنند. از این رو حتی در روزهایی که ورود پول و رشد شاخصها مشاهده میشود، بازار از پشتوانه لازم برای شکلگیری یک موج صعودی پایدار برخوردار نیست و تا زمان کاهش ابهامهای سیاسی و اقتصادی، احتمال تکرار این رفتوبرگشتهای سریع همچنان بالا خواهد بود. یکی از پیامدهای چنین رفتاری، کاهش قدرت تحلیلهای میانمدت و افزایش وزن تصمیمهای هیجانی در معاملات است. سرمایهگذارانی که با افق زمانی کوتاهمدت فعالیت میکنند، به اخبار روز واکنش شدیدتری نشان میدهند و همین موضوع باعث میشود شدت نوسانات در بازار افزایش یابد. در مقابل، سرمایهگذاران بلندمدت معمولا در چنین شرایطی ترجیح میدهند با احتیاط بیشتری تصمیم بگیرند و تا روشنتر شدن فضای سیاسی و اقتصادی، از انجام معاملات سنگین خودداری کنند.
از سوی دیگر، این نوسانات رفتاری موجب شده پول سرمایهگذاران در صنایع مختلف گردش داشته باشد. در برخی روزها، سرمایههای خرد به سمت سهام کوچک و ریالی حرکت میکند و در روزهای دیگر، نمادهای بزرگ و صادراتمحور مورد توجه قرار میگیرند. این چرخش مداوم جریان پول، تصویر یکدستی از بازار ارائه نمیدهد و باعث میشود حتی در روزهای مثبت شاخص کل، بخش قابلتوجهی از نمادها با فشار فروش مواجه باشند یا برعکس، در روزهای منفی شاخص، برخی صنایع عملکرد مطلوبی ثبت کنند.
بازار بیکیفیت؟
کارشناسان معتقدند تداوم چنین وضعیتی میتواند بر کیفیت روندهای بازار اثرگذار باشد. زمانی که ورود و خروج پول صرفا بر پایه اخبار کوتاهمدت شکل بگیرد، شکلگیری روندهای پایدار دشوارتر خواهد شد و بازار بیشتر درگیر نوسانهای مقطعی میشود. در چنین شرایطی، معاملهگران به جای تمرکز بر متغیرهای بنیادی مانند سودآوری شرکتها، گزارشهای مالی یا چشمانداز صنایع، تصمیمهای خود را بر اساس سطح ریسک روز اتخاذ میکنند.
در همین رابطه علیرضا خان محمدی، کارشناس بازارهای مالی، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» با اشاره به رفتوبرگشت مداوم جریان پول در بورس، معتقد است سرمایهگذاران قبل از هر تصمیمی باید تکلیف خود را با سطح ریسکپذیریشان مشخص کنند. بازار سرمایه در شرایط عادی نیز بازاری پرریسک است؛ اما در وضعیت فعلی که ریسکهای سیاسی نقش پررنگی در معاملات دارند، سرمایهگذار باید از ابتدا مشخص کند بر اساس چه سناریویی وارد بازار شده است. اگر این موضوع روشن نباشد، نتیجه آن رفتارهای هیجانی و خرید و فروش بر مبنای اخبار خواهد بود.
او افزود: آنچه این روزها در معاملات مشاهده میشود، واکنشهای سریع به اخبار مربوط به جنگ، آتشبس یا مذاکرات است.
درحالیکه این رفتارها ناشی از بلاتکلیفی سرمایهگذاران است. اگر فردی بر اساس تحلیل به این نتیجه رسیده که احتمال تشدید تنشها وجود دارد، طبیعتا نباید به سراغ شرکتهایی برود که بیشترین آسیب را از ریسکهای زیرساختی میبینند. از سوی دیگر، اگر تصور میکند تنشها کاهش مییابد و احتمال توافق وجود دارد، باید سهامی را انتخاب کند که از این سناریو منتفع میشوند.
در هر دو حالت، مبنای تصمیم باید تحلیل باشد، نه واکنش لحظهای به اخبار.
این کارشناس بازار سرمایه با تاکید بر اینکه بسیاری از فعالان بازار هنوز استراتژی مشخصی برای سرمایهگذاری ندارند، اظهار کرد: جابهجایی مداوم بین خرید و فروش بهدلیل انتشار یک خبر، نشان میدهد بخش مهمی از معاملات بر پایه تحلیل انجام نمیشود. درحالیکه اگر سرمایهگذار شرکت مناسبی را انتخاب کرده باشد، نباید با هر خبر مثبت یا منفی، تصمیم خود را تغییر دهد. در نهایت، چه تنشها ادامه پیدا کند و چه به توافق ختم شود، این وضعیت دائمی نخواهد بود و بازار دوباره به سمت متغیرهای بنیادی بازخواهد گشت.
او با اشاره به وضعیت سودآوری شرکتها تصریح کرد: صورتهای مالی و گزارشهای منتشرشده نشان میدهد؛ بخش قابلتوجهی از شرکتها عملکرد مطلوبی داشتهاند. بسیاری از بنگاهها در فصل بهار و حتی در گزارشهای ماهانه اخیر، رشد قابلتوجهی در درآمد و سودآوری ثبت کردهاند. در برخی موارد سود شرکتها نسبت به مدت مشابه سال قبل دوبرابر و حتی بیشتر شده است. بنابراین از منظر بنیادی، بازار همچنان در سطوح ارزندهای قرار دارد و بسیاری از سهام با وجود این عملکرد، هنوز به ارزش واقعی خود نرسیدهاند.
علیرضا خان محمدی معتقد است: مهمترین ریسک امروز بازار، رفتار سرمایهگذاران است. هر بار که خبر مثبتی منتشر میشود، بازار به سرعت با ورود پول و تشکیل صفهای خرید همراه میشود و در مقابل، با انتشار یک خبر منفی، خروج پول شدت میگیرد. این رفتوبرگشتهای سریع، اجازه نمیدهد روندی پایدار در بازار شکل بگیرد و فضای معاملات را از تحلیلمحوری به خبرمحوری سوق داده است.
او ادامه داد: سرمایهگذار باید این واقعیت را بپذیرد که اگر امروز بهدلیل ترس از ریسکهای سیاسی سهام خود را بفروشد، ممکن است فردای همان روز با کاهش ریسک، بازار با صفهای خرید مواجه شود و دیگر امکان ورود مجدد به همان سهم را نداشته باشد. تجربه معاملات پس از پایان جنگ ۱۲روزه نیز نشان داد بسیاری از نمادها در مدت کوتاهی با صفهای خرید سنگین همراه شدند و افرادی که با هیجان از بازار خارج شده بودند، فرصت بازگشت را از دست دادند.
این کارشناس با اشاره به آثار بلندمدت چنین رفتاری بر بازار سرمایه اظهار کرد: رفتارهای هیجانی تنها به نوسانهای کوتاهمدت محدود نمیشود، بلکه میتواند ساختار بازار را نیز تحتتاثیر قرار دهد. همانگونه که ورود و خروج شتابزده پول در سال۱۳۹۹ اعتماد سرمایهگذاران را برای مدت طولانی از بین برد، تکرار چنین رفتارهایی نیز میتواند دوباره به اعتماد عمومی آسیب بزند. زمانی که سرمایهگذار احساس کند همواره از بازار جا میماند، بدون توجه به بنیاد شرکتها وارد هر سهمی میشود و همین موضوع زمینه زیانهای بعدی را فراهم میکند.
به گفته این کارشناس بازارهای مالی، مهمترین راهکار برای عبور از این وضعیت، پایبندی به استراتژی سرمایهگذاری است.
سردرگمی سرمایهگذاران
حجت سرهنگی، کارشناس بازار سرمایه، نیز با اشاره به وضعیت نوسانی معاملات در هفتههای اخیر، معتقد است بازار سهام در شرایط فعلی هنوز به یک جمعبندی مشخص درباره مسیر آینده نرسیده است. او گفت: پس از بازگشایی بازار سهام در ۲۹اردیبهشت، بورس تهران در ابتدا روند صعودی قدرتمندی را تجربه کرد؛ بهطوریکه هم ارزش معاملات افزایش یافت، هم ورود پول حقیقیها شکل گرفت و شاخصهای بازار رشد قابلتوجهی را ثبت کردند. با این حال، از اواخر خرداد و در طول تیرماه، شرایط تغییر کرد و شاهد افزایش نوسانات در معاملات بودیم.
او افزود: در این دوره، رفتار سرمایههای خرد نیز بسیار متفاوت بوده است. در برخی روزها با وجود حجم و ارزش بالای معاملات، خروج پول حقیقی اتفاق افتاد و در مقابل، در روزهایی با ارزش معاملات پایینتر شاهد ورود نقدینگی بودیم. علاوه بر این، جابهجایی پول میان بازار سهام، صندوقهای درآمد ثابت و بازار کالا با سرعت بالایی انجام شد و سرمایهگذاران با انتشار هر خبر یا تغییر در فضای ریسک، موقعیت خود را تغییر دادند.
سرهنگی یکی از مهمترین دلایل نبود روند مشخص در بازار را افزایش عدمقطعیتهای اقتصادی و سیاسی دانست و اظهار کرد: سرمایهگذاران نسبت به آینده نرخ ارز، مذاکرات، سیاستهای اقتصادی و تصمیمات دولت اطمینان کافی ندارند و همین موضوع باعث شده بخشی از فعالان بازار دست به خرید و فروشهای سنگین نزنند. از این رو نبود جریان مداوم پول نیز مانع از شکلگیری یک روند پایدار در بازار شده است.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به نقش گزارشهای مالی شرکتها در معاملات اخیر گفت: در هفتههای گذشته، بخش زیادی از فعالان بازار منتظر انتشار گزارشهای سهماهه و آمار تولید و فروش شرکتها بودند. اکنون با انتشار این گزارشها، تصویر روشنتری از وضعیت عملیاتی بنگاهها ایجاد شده است. بررسیها نشان میدهد بسیاری از شرکتها عملکرد مطلوبی داشتهاند و گزارشهای بنیادی توانسته بخشی از نگرانیهای ناشی از تحولات سیاسی را پوشش دهد.
او ادامه داد: در شرایط فعلی شاهد اقبال بیشتر به شرکتهای کوچکتر هستیم؛ زیرا برخی از این شرکتها علاوه بر گزارشهای مناسب، کمتر تحتتاثیر ریسکهای سیاسی قرار دارند. با این حال، وزن پایین این شرکتها در شاخص کل باعث شده است رشد آنها نتواند اثر قابلتوجهی بر نماگر اصلی بازار بگذارد.
سرهنگی با بیان اینکه بازار فعلی بیشتر در وضعیت تصمیمگیری قرار دارد، گفت: وقتی نه خریداران قدرت کافی برای عبور از مقاومتها دارند و نه فروشندگان توان ایجاد یک موج نزولی سنگین، بازار وارد فاز خنثی یا رنج میشود. در چنین شرایطی، پول به جای حرکت یکپارچه به سمت بازار، میان صنایع و ابزارهای مختلف جابهجا میشود.
حجت سرهنگی افزود: چرخش پول میان صنایع مختلف، سهام، صندوقهای کالایی و صندوقهای درآمد ثابت، نشاندهنده آن است که سرمایهگذاران همچنان در حال ارزیابی شرایط هستند. با افزایش ریسکها، بخشی از سرمایه به سمت داراییهای کمریسکتر یا کالایی حرکت میکند و با کاهش نگرانیها دوباره به سمت سهام بازمیگردد.
این کارشناس بازار سرمایه خاطرنشان کرد: برای خروج بازار از این وضعیت، نیاز به یک محرک قوی وجود دارد؛ عاملی مانند کاهش ریسکهای سیاسی، تغییر سیاستهای اقتصادی، رشد پایدار سودآوری شرکتها یا ورود نقدینگی قابلتوجه. در حال حاضر، روند شاخص هموزن بهدلیل عملکرد بهتر شرکتهای کوچکتر مثبتتر است؛ اما تا زمانی که ابهامهای موجود برطرف نشود، انتظار رشد یکپارچه و پرشتاب در کل بازار دشوار خواهد بود.
