ایستادگی ایران در تحریم

 کارزار جدید آمریکا که از ۱۶ آوریل آغاز شد، وعده داد از «تمام ابزارها و اختیارات موجود» برای قطع شریان‌های اقتصادی ایران استفاده کند. اما تاکنون اقدامات انجام‌شده تا حد زیادی مشابه راهبرد قبلی بوده و همان نتیجه را نیز داشته است: ایران به‌طور کلی در برابر خواسته‌های آمریکا ایستادگی کرده، با وجود آنکه از سال ۲۰۱۸ که دونالد ترامپ از توافق هسته‌ای دوران اوباما خارج شد همواره با مجموعه‌ای رو به افزایش از تحریم‌ها مواجه بوده است.

به گفته جرمی پینر، شریک حقوقی در موسسه Hughes Hubbard & Reed که تحریم‌های مرتبط با بخش نفت و پتروشیمی ایران را رصد می‌کند، مجموع تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران در هشت سال گذشته اکنون به حدود ۲ هزار مورد رسیده است. پینر گفت: «در اولویت‌های هدف‌گیری تغییر چشم‌گیری دیده نمی‌شود. اختیارات قانونی همان است و مناطق هدف نیز همان مناطق قبلی هستند.» تلاش آمریکا بخش‌های مختلفی از جمله شرکت‌های نفتی، شرکت‌های کشتیرانی، صرافی‌های ارزی و واسطه‌ها در چین و خاورمیانه را هدف قرار داده است. اما همه این اقدامات، حتی همراه با کارزار گسترده بمباران در کنار اسرائیل و محاصره دریایی مداوم نیروی دریایی آمریکا، تنها نشان داده‌اند که ایران، به‌ویژه با توجه به ادامه فروش نفت به چین، توان تحمل فشار آمریکا را دارد. چالش دولت آمریکا در قبال ایران همان مشکلی است که دولت‌های پیشین نیز با آن مواجه بودند: وارد کردن فشار کافی به اقتصاد ایران برای وادار کردن آن به تغییر رفتار، بدون آنکه آسیب بیش از حدی به اقتصاد جهانی و جیب مصرف‌کنندگان آمریکایی وارد شود.

همه انتخاب‌های ترامپ

ریچارد نفیو، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا که به‌عنوان معاون نماینده ویژه در امور ایران و هماهنگ‌کننده سیاست تحریم‌ها فعالیت کرده، گفت: «ما عملا به سقف توانایی خود در استفاده از تحریم‌ها و فشار اقتصادی رسیده‌ایم. یا باید با ابزار کاملا جدیدی (طرح «خشم اقتصادی» چنین چیزی نیست) آنها را تحت فشار بگذاریم و یا باید سطح انتظارات و اهداف‌مان را کاهش دهیم.» سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا به درخواست برای اظهارنظر در رابطه با این موضوع پاسخی نداد.

در این شرایط، مساله زمان‌بندی نیز مطرح است. ترامپ خواهان پایان سریع جنگی است که باعث بسته شدن تنگه حیاتی هرمز و جهش قیمت جهانی انرژی شده است. روز شنبه، ایران اعلام کرد مذاکرات درباره توافق صلح با آمریکا در حال پیشرفت است و ترامپ و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، نیز اشاره کردند که دستیابی به راه‌حل نزدیک است. رهبران ایران در شرایطی به سر می‌برند که این بحران را تهدیدی مهم می‌دانند. ضمن اینکه هر توافقی با آمریکا احتمالا شامل کاهش تحریم‌هایی خواهد بود که وزارت خزانه‌داری آمریکا همچنان علیه حکومت ایران اعمال می‌کند.

محور کشورهای تحریم شده

برت اریکسون، مدیر ارشد موسسه Obsidian Risk Advisors، گفت: «وقتی آنها می‌دانند که ممکن است ظرف چند هفته زنجیرها باز شود، انگیزه زیادی برای تسلیم شدن ندارند. اگر جبهه تحریمی غرب کاملا متحد می‌بود، در بلندمدت فشار بر تهران قطعا بیشتر می‌شد. اما اقتصاد جهانی چنین فرصت زمانی طولانی‌ای ندارد.» پایداری ایران، با وجود گستره تحریم‌ها، یادآور مقاومت دیگر دشمنان ژئوپلیتیک آمریکا همچون روسیه و کره‌شمالی است که تحت تحریم‌های سنگین قرار دارند. این چیزی است که برخی آن را «محور کشورهای تحریم‌شده» می‌نامند؛ کشورهایی که در برابر فشارهای آمریکا به همکاری‌های مختلف امنیتی و اقتصادی با یکدیگر روی آورده‌اند. تشدید اقدامات واشنگتن تا حد اعمال محاصره کامل دریایی علیه ایران، حرکتی بود که طبق حقوق بین‌الملل نوعی اقدام جنگی محسوب می‌شود. اما نتیجه آن، تنها نشانه دیگری از این بود که جمهوری اسلامی توانسته در برابر تحریم‌ها دوام بیاورد.

ایران تسلیم نخواهد شد

نیکلاس مولدر، کارشناس سیاست اقتصادی، گفت: «یک اقتصاد سایه بسیار بزرگ در جهان شکل گرفته که مستقیما نتیجه تحریم‌هاست. محاصره دریایی و جنگی که این محاصره بخشی از آن محسوب می‌شود، در واقع اعترافی است به اینکه تحریم‌هایی که آمریکا دهه‌ها از آنها استفاده کرده، به هدف خود نرسیده‌اند.» در عین حال، به گفته کریس کندی، مسوول سیاست اقتصادی در Bloomberg Economics و مقام سابق وزارت خارجه آمریکا، تمایل دولت آمریکا برای تحریم چین، که سال‌ها بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران بوده، محدود باقی مانده است.

آمریکا طی هفته‌های اخیر نهادهای چینی مرتبط با تجارت نفت ایران را تحریم کرده است. این تحریم‌ها شامل یکی از بزرگ‌ترین پالایشگاه‌های خصوصی چین و صرافی‌هایی که به تبدیل درآمد نفتی حاصل از یوآن چین به ارزهای دیگر کمک می‌کردند می‌شود. اما ترامپ پس از دیدار با شی جین‌پینگ، رهبر چین، اشاره کرد که در حال بررسی کاهش تحریم‌ها علیه شرکت‌های نفتی چینی خریدار نفت ایران است. او بعدا گفت که تنها پس از توافق این تحریم‌ها را کاهش خواهد داد. کندی گفت: «در این مرحله، همه چیز شبیه پرتاب اسپاگتی به دیوار است تا ببینند چه چیزی می‌چسبد. آنها به‌خاطر رابطه با چین محدود شده‌اند و به‌نظر می‌رسد امیدوارند فشار اقتصادی باعث تسلیم ایران شود. ارزیابی ما این است که چنین اتفاقی بعید است.»