اقدامات دو وزارتخانه علمی در شرایط ملتهب بررسی شد؛
آموزش و جنگ
الگوی جدید مدارس
به گزارش «ایرنا» علیرضا کاظمی، وزیر آموزش و پرورش، در آیین «سپاس معلم» با اشاره به شرایط سخت کشور، اولویت اصلی این وزارتخانه را سلامت دانشآموزان و آرامش خانوادهها دانست. وی با تاکید بر استمرار آموزش در هر شرایطی اظهار کرد: «سلامت دانشآموزان، امنیت خانوادهها و آرامش عمومی، اولویت اصلی در زمینه بازگشایی مدارس است و به محض فراهم شدن شرایط لازم، کلاسهای درس به صورت حضوری برگزار خواهد شد.» وزارت آموزش و پرورش در مواجهه با بحران جاری، مجموعهای از اقدامات اصلاحی و حمایتی را در دستور کار قرار داده است تا علاوه بر مدیریت شرایط اضطراری، مسیر توسعه مدارس را نیز هموار سازد.
علیرضا کاظمی در این مراسم با اشاره به لزوم تغییر در شیوه اداره مدارس و مشارکت مردمی تصریح کرد: «برنامه وزارت آموزش و پرورش آن است که همه مدارس کشور، حتی مدارس روستایی و عشایری، به سمت هیاتامنایی شدن حرکت کنند. در الگوی جدید، هیات امنای مدارس متشکل از معلمان، اولیا، استادان، صاحبنظران و افراد اثرگذار محلی خواهد بود تا در مدیریت، برنامهریزی و ارتقای کیفیت آموزشی مدارس نقشآفرینی کنند.» وی همچنین در خصوص دغدغههای مالی خانوادهها در روزهای بحرانی جنگ، موضع قاطعی اتخاذ کرد و گفت: «مدارس دولتی نباید در زمان ثبتنام از والدین شهریه دریافت کنند و وزارت آموزش و پرورش اجازه نخواهد داد برای ثبتنام دانشآموزان وجهی دریافت شود.» کاظمی با اشاره به نوسازی محتوای آموزشی در این دوران سخت افزود: «برنامه درسی پایه اول ابتدایی تغییر یافته و این روند در سال جاری برای پایه دوم ابتدایی و یکی از پایههای متوسطه ادامه خواهد یافت.»
در حوزه جبران عقبافتادگیهای تحصیلی نیز وزیر آموزش و پرورش در ویژه برنامه تلویزیونی بزرگداشت روز معلم وعده داد که دانشآموزان بدون آمادگی در جلسات امتحان حاضر نخواهند شد. وی در اینباره تشریح کرد: «پس از برقراری آرامش، دستکم ۱۵ تا ۲۰ روز فرصت برای مطالعه، برگزاری کلاسهای جبرانی و رفع اشکال در اختیار دانشآموزان قرار خواهد گرفت و پس از آن امتحانات نهایی برگزار میشود. کنکور نیز پس از امتحانات نهایی برگزار خواهد شد.» وی خاطرنشان کرد: «آموزش و پرورش تنها به شبکه شاد بسنده نکرده و شبکه آموزش سیما نیز به صورت تمامقد در کنار این مجموعه قرار گرفت تا نگرانی خانوادهها تا حد امکان کاهش یابد.»
چالشهای آموزش عالی و پژوهش
در سوی دیگر، آموزش عالی کشور نیز با چالشهای مشابه و البته پیچیدهتری در حوزه پژوهش و ارتباطات بینالمللی روبهروست. حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در گفتوگو با خبرنگار خانه ملت، از موانع زیرساختی گلایه کرد و گفت: «قطع اینترنت از مهمترین چالشهایی است که بهطور جدی بر فعالیتهای علمی و پژوهشی کشور تاثیر گذاشته است. این مساله آسیب قابلتوجهی به پژوهشها، تحقیقات و مراودات بینالمللی وارد کرده و بهطور طبیعی مطالبات گستردهای برای برقراری هرچه سریعتر و پایدارتر اینترنت بینالملل ایجاد شده است. قطع اینترنت علاوه بر اختلال در فرآیندهای علمی، میتواند به کاهش رتبه علمی کشور و تضعیف دادههای پژوهشی منجر شود.»
وزیر علوم پیشتر با تاکید بر ضرورت انعطافپذیری در مقررات آموزشی برای دانشجویان آسیبدیده از جنگ، به اقدامات حمایتی این وزارتخانه اشاره کرده بود، وی هفته گذشته اعلام کرد: «تسهیل مقررات آموزشی از جمله اجازه دفاع از پایاننامه و رسالههای تحصیلات تکمیلی بدون الزام به ارائه مقاله از جمله اقداماتی است که برای کاهش فشار بر دانشجویان در این شرایط اتخاذ شده است. همچنین به سازمان امور دانشجویان تاکید شده است با انعطاف بیشتری عمل کرده و فرصت لازم را برای ارائه مدارک و گواهیهای مربوطه تا زمان اعلام نتایج فراهم کند؛ چراکه ممکن است برخی داوطلبان در زمان ثبتنام کنکور به این مدارک دسترسی نداشته باشند.» سیمایی صراف همچنین از طرحی نوآورانه برای حمایت از کنکوریهای مناطق جنگزده پرده برداشت و اظهار کرد: «برای نخستینبار پیشنهادی مطرحشده که البته هنوز به تصویب نهایی نرسیده است؛ مبنی بر اینکه برای داوطلبان کنکوری که بر اثر شرایط جنگی دچار آسیبهای جدی، از جمله تخریب کامل محل سکونت شدهاند، سهمیهای مطابق با مقررات قانونی در نظر گرفته شود تا بخشی از فشارهای روحی و شرایط خاص آنان جبران شود.»
وضعیت معلمان و استادان
در این میان، معلمان و استادان دانشگاه با شرایطی فرساینده و چندوجهی روبهرو هستند که فراتر از مسائل آموزشی صرف است. به گزارش خبرگزاری برنا، فرهنگیان با ترکیبی از مشکلات اقتصادی، کمبود امکانات آموزشی و فشارهای روانی ناشی از شرایط کاری روبهرو هستند. از حقوق ناکافی و نیاز به شغلهای دوم و سوم تا مدیریت کلاسهای آنلاین در محیطهای ناآرام خانگی، بخشی از داستان روزمره آنهاست. این فشار کاری در سطح آموزش عالی نیز به شکلی دیگر خود را نشان میدهد. بر اساس بخشنامه جدید وزارت علوم که توسط شمسبخش، قائممقام وزیر صادر شده، بر پویایی نهاد علم تاکید شده است. در این ابلاغیه آمده است: «دانشگاهها موظف شدهاند با اتخاذ تدابیر لازم حضور اعضای هیات علمی حتی برای برگزاری کلاسهای مجازی در دانشگاه را فراهم کنند. همچنین لازم است جلسات شورای تخصصی گروهها، دانشکدهها و دانشگاهها نیز به شکل حضوری تشکیل شود.» این در حالی است که استادان معتقدند حضور فیزیکی در دانشگاه بدون دسترسی به اینترنت بینالمللی ایمن و پایدار، کارآیی لازم را ندارد و تنها بر استرس ناشی از ترددهای ناامن در شرایط جنگی میافزاید.
علاوه بر این، شکاف مهارتی در دروس عملی و آزمایشگاهی به یکی از دغدغههای اصلی استادان تبدیل شده است. مهدی رحمانی، عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان، در گفتوگو با «ایسنا» هشدار میدهد که جایگزین کردن دروس کارگاهی با محتوای مجازی، به پرورش «دانشجویان کتابی» منجر میشود که در عمل توانمندی لازم را ندارند. وی تاکید میکند که برای جبران این شکاف، دانشگاهها باید پس از پایان بحران، «ترمهای فشرده مهارتی» را با دوبرابر کردن ساعات کارگاهی در دستور کار قرار دهند تا سلامت فنی و علمی فارغالتحصیلان تضمین شود.
عدالت آموزشی در ترازوی بحران
بحران جنگی کنونی، بیش از هر زمان دیگری نابرابریهای ساختاری در دسترسی به آموزش را آشکار کرده است. برگزاری کلاسهای آنلاین در شرایطی که دسترسی به دستگاههای هوشمند و اینترنت پرسرعت در تمامی مناطق یکسان نیست، نوعی «شکاف دیجیتال» ایجاد کرده که مستقیما عدالت آموزشی را هدف قرار داده است. دانشجویان مناطق محروم نه تنها با تهدیدهای جانی، بلکه با «مجازات آموزشی» ناشی از فقر امکانات روبهرو هستند. در پاسخ به این وضعیت، وزارت علوم اعلام کرده است که دسترسی دانشجویان به امکانات عمومی تمام دانشگاههای کشور تسهیل میشود و «با درخواست میهمانی موقت به دانشگاه محل سکونت نهایت همکاری صورت میگیرد» تا دغدغههای اقتصادی و امنیتی خانوادهها تا حدی مدیریت شود.
آنچه از صحنه آموزش کشور در این روزهای پرالتهاب برداشت میشود، تلاشی سخت برای حفظ بقای نهاد علم در برابر تندبادهای سیاسی و نظامی است. سیستم آموزشی ایران اکنون در مرحلهای است که باید میان «آموزش کمی و رفع تکلیف» و «آموزش کیفی و حمایتی» یکی را برگزیند. همانطور که سعید حبیبا، رئیس سازمان امور دانشجویان، تاکید کرد، «ارائه خدمات حمایتی، بهویژه از طریق ارتباطات آنلاین، میتواند دسترسی ما را به دانشجویانی که در دسترس نیستند فراهم کند؛ چراکه در این شرایط، نجات یک نفر برابر با نجات جان یک جمعیت است.» عبور از این بحران، نیازمند فراتر رفتن از بخشنامههای رایج و حرکت به سمت انعطافپذیری حداکثری در ساختارهای آموزشی و ارزیابی است.
