افزایش هزینه نهادهها و محدودیتهای لجستیک، بنگاههای صنعتی را تحت فشار قرار داده است
سود سیمان در مرز صفر
صنعت سیمان یکی از قدیمیترین صنایع کشور محسوب میشود که قدمتی حدود ۱۰۰ ساله در ایران دارد. غنی بودن ایران از نظر معادن سنگ آهک، رس، سیلیس و آهن به عنوان مواد اولیه مورد استفاده برای تولید سیمان، موجب توسعه این صنعت در کشور شده است، درنتیجه مواد اولیه برای تولید سیمان در داخل کشور به وفور وجود دارد. وجود منابع غنی معدنی در کنار تقاضای گسترده برای مصرف سیمان، یکی از دلایل اصلی توسعه این صنعت در کشور بوده است. به همین علت نیز در طول دهههای گذشته در اغلب نقاط کشور اقدام به ایجاد کارخانه سیمان شده است. با توجه به نقش سیمان در روند توسعه کشور، از این صنعت باید بهعنوان صنعتی استراتژیک نام برد. در طول سالهای گذشته بخش بزرگی از فرآیندهای تولید سیمان در کشور بومیسازی شده است.
رشد ۲۸۹درصدی قیمت پاکت
علیاکبر الوندیان، فعال صنعت سیمان، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی دلایل روند رو به رشد قیمت سیمان در هفتههای اخیر گفت: رشد قیمت سیمان در هفتههای گذشته متناسب با روند رو به رشد قیمتی در سایر بخشهای صنعتی و مصرفی نبوده است. روند تولید در این صنعت همچون سایر صنایع از رشد قیمت نهادههای تولید و بهخصوص پاکت سیمان متاثر شده است. به گفته الوندیان، قیمت پاکت سیمان در هفتههای پس از جنگ افزایش قیمت قابلتوجهی یافته است. در همینحال انتظارات تورمی حاکم بر بازار، بهای پاکت مصرفی در صنعت سیمان را همچنان رو به رشد پیشبینی میکند.
وی افزود: سال گذشته در همین زمان بهای هر پاکت سیمان حدود ۹هزار تومان بود. در هفتههای پایانی اسفند ۱۴۰۴، قیمت پاکت به ۱۵هزار تومان افزایش یافت. در هفته گذشته بهای این پاکت به بیش از ۳۵هزار تومان افزایش یافته است و انتظار میرود روند رو به رشد قیمتی در هفته جاری و هفتههای آتی تداوم داشته باشد. این رشد قیمت از آنجا نشأت میگیرد که برخی از واحدهای پتروشیمی کشور در جریان جنگ متحمل خسارت شدند و همین موضوع نیز تولید مواد اولیه برای ساخت پاکت سیمان را با چالش مواجه کرده است. در چنین شرایطی رشد قیمت سیمان فله، به مراتب کمتر از سیمان پاکتی است. الوندیان تاکید کرد: در هفتههای اخیر میزان تولید و عرضه سیمان در بازار، متناسب با نیاز بازار بوده است. خوشبختانه هیچ کمبودی در این بازار وجود ندارد و روند فعالیت این صنعت پرقدرت ادامه دارد.
این فعال صنعت سیمان با اشاره به رشد قابلتوجه قیمت نهادههای تولید سیمان گفت: با شروع سال جاری هزینههای جاری از جمله هزینه دستمزد و نیروی انسانی، هزینه تامین برق، آب، گاز و... رشد قیمت قابلتوجهی یافته است. آجر نسوز نیز از سال گذشته تاکنون رشد قیمت ۲۰۰درصدی داشته است. در همینحال رشد قیمت ناشی از قطعات مصرفی در صنایع متناسب با روند رو به رشد نرخ ارز بوده است. بنابراین باید اینطور ادعا کرد که در حال حاضر رشد قیمت سیمان همچنان متناسب با رشد قیمت نهادههای تولید این محصول نیست. در چنین شرایطی بسیاری از صنایع ناچارند با سود بسیار پایین به فعالیت خود ادامه دهند. وی تاکید کرد: روند تولید و توزیع سیمان در هفتههای گذشته بسیار خوب بوده است. هرچند انتظارات تورمی بر این بازار حکمفرما است و میتواند بهعنوان عامل محرک قیمتی در این بازار شناخته شود.
دبیر انجمن سیمان در پاسخ به سوالی مبنی بر میزان تولید سیمان در سال ۱۴۰۴ گفت: مجموع تولید در صنعت سیمان کشور در سال گذشته برابر ۷۵میلیون تن برآورد شده است. تولید کلینکر در این صنعت در مقایسه با سال ۱۴۰۳، برابر ۳درصد رشد کرد. در این میان تولید سیمان افت ۸درصدی را تجربه کرد. این افت از آنجا نشأت گرفت که تقاضای داخلی برای مصرف سیمان در بازار داخلی کاهشی بود. وی افزود: واحدهای سیمانی کشور حتی در دوره جنگ تحمیل شده به کشور نیز به فعالیت خود ادامه دادند. بنابراین واحدهای این صنعت از ذخایر خوبی از کلینکر برخوردار هستند و نگرانی برای تولید سیمان در آینده وجود ندارد. این فعال صنعت سیمان گفت: برخی واحدهای سیمانی کشور بهخصوص در جنوب کشور با هدف صادرات احداث شدهاند. بنابراین بروز جنگ و ایجاد محدودیت جدی در روند تجارت با کشورهای حاشیه خلیجفارس، روند فعالیت در این صنایع را با اختلال جدی مواجه میکند. اما واحدهایی که در شمال یا شرق کشور احداث شدهاند همچنان از توان صادرات به کشورهای اوراسیا، افغانستان و پاکستان و حتی کشور عراق برخوردار هستند.
موانع داخلی تولید سیمان
پیش از بروز جنگ هم صنعت سیمان با مشکلات متعددی مواجه بود. در درجه نخست آنکه عملکرد این صنعت در طول سالهای گذشته تحتتاثیر فرآیند قیمتگذاری دستوری تضعیف شده است. حتی پس از عرضه سیمان در بورس کالا نیز، همچنان رقابت آزادی برای خریدوفروش این محصول مهم وجود ندارد. در همینحال باید تاکید کرد که اعمال محدودیتهای جدی در روند تامین انرژی واحدهای سیمانی کشور در طول سالهای گذشته، فعالیت و تولید در این بخش را با چالشهای ساختاری مواجه کرده است. این محدودیتها در فصل تابستان به برق و در زمستان به گاز اختصاص دارد. اعمال محدودیت در تامین برق صنایع سیمانی در حالی است که امکان خاموش کردن کوره سیمان برای صنعتگران وجود ندارد. این فرآیند نیازمند زمان طولانیمدت است. در صورت تخطی از این روند، خسارتهای جدی به تولید در این بخش وارد خواهد شد. در ادامه با اعمال محدودیت در تامین گاز مورد نیاز صنایع سیمانی نیز، این واحدها ناچار به مازوتسوزی میشوند. تغییر در سوخت صنایع بهمنزله افزایش قابلتوجه هزینه تولید آنها خواهد بود. مجموع مشکلات یادشده از سودآوری یا به بیان دقیقتر از تابآوری تولید در این بخش کاسته است.
چالشهای تجاری صنعت سیمان
صادرات بهمنزله ارزآوری برای صنایع است. از اینرو بسیاری از واحدهای تولیدی در نبود بازار رقابت داخلی، حضور در بازار رقابت جهانی را با هدف ارتقای تابآوری ترجیح میدهند. در همینحال باید تاکید کرد که ظرفیت تولید سیمان کشور حدود ۹۰میلیون تن برآورد میشود. در طول چند دهه اخیر صنعت سیمان کشور با جذب سرمایه از سوی بخش خصوصی و با هدف تامین نیاز کشور به اجرای فعالیتهای عمرانی و ساختوساز، توسعهیافته است. با توجه به محدودیت در مصرف داخلی سیمان، صادرات تنها راهکار برای تولید حداکثری در این صنعت است.
با وجود این، باید تاکید کرد که سیمان محصولی حجیم با قیمت پایین است، بنابراین انتقال و حتی صادرات آن در مسافتهای طولانی توجیه اقتصادی ندارد. بهخصوص آنکه نگهداری این محصول برای مدت زمان طولانی نیز ممکن نیست و به افت شدید کیفیت آن منتهی میشود. در فرآیند تولید سیمان، ابتدا کلینکر تولید و پس از آسیاب کردن آن، سیمان به دست میآید. کشورهایی که منابع معدنی مورد نیاز یا فناوری لازم برای تولید سیمان ندارند، عموما محصول میانی کلینکر را وارد کرده و پس از یک مرحله آسیاب کردن، آن را به سیمان تبدیل میکنند. به این ترتیب فرآیند نگهداری این محصول برای تولید سیمان سادهتر خواهد شد. با توجه به مشخصات صنعت سیمان، باید اینطور ادعا کرد که شرایط جنگی حاکم بر منطقه خاورمیانه، دورنمای بخشی از بازارهای صادراتی را در این صنعت، تیره و تار کرده است.
بازار جهانی سیمان در تلاطم
وقوع جنگ در منطقه خاورمیانه و ادامه یافتن آن در قالبی جدید ازجمله محاصره دریایی و ایجاد محدودیتها برای انتقال کالا از تنگه هرمز، فعالیت بسیاری از صنایع را در سطح بینالمللی و همچنین در ایران بهطور مستقیم و غیرمستقیم متاثر کرده است. صنعت سیمان نیز در رده صنایع گستردهای قرار دارد که از وقوع تنش نظامی متاثر شده است. بیشترین تاثیر این جنگ را میتوان در کشورهایی مشاهده کرد که واردکننده سیمان هستند. بهخصوص آنکه این محصول حجیم است و انتقال آن مستلزم پرداخت هزینههای بالای انرژی خواهد شد. همزمان عملکرد صادرکنندگان سیمان نیز تحتتاثیر این شرایط قرار خواهد گرفت.
بنگلادش یکی از کشورهایی است که تحتتاثیر شرایط جنگی حاکم بر منطقه خاورمیانه، در تامین سیمان با چالش مواجه شده است. این کشور حدود ۹۰ درصد از کلینکر مورد نیاز خود را وارد و سیمان تولید میکند. پیش از وقوع جنگ، منبع اصلی تامین کلینکر کشورهای خلیجفارس بودند. با بسته شدن تنگه هرمز، این کشور مجبور به تامین کلینکر از چین، ویتنام و تایلند شده است. این جایگزینی قیمت کلینکر وارداتی توسط این کشور را به شدت افزایش دهد. ایران نیز در مقام یکی از کشورهای تولیدکننده سیمان در جهان، با محدودیت در برخی مقاصد صادراتی خود بهخصوص در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مواجه شده است. بنابراین چنانچه موانع لجستیک رفع شوند، ایران میتواند با شناسایی بازارهای جدید، بخشی از تقاضای از دست رفته خود را جبران کند.
