گزارش مرکز آمار ایران درباره شاخصهای عدالت اجتماعی منتشر شد؛
هر ۶هزار جوان؛ تنها یک کتابخانه!
کاهش هزینهکرد فرهنگی خانوار
این آمار نشان میدهد که هزینهکرد خانوار در بخش فرهنگ از سال ۱۳۹۹ در خانوادههای ایرانی روند کاهشی به خود گرفته و در سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، به کمترین میزان یعنی ۱.۶درصد در خانوادههای شهری رسیده است. در خانوادههای روستایی نیز از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ هیچ تغییری در افزایش یا کاهش هزینهکرد خانوار دیده نمیشود.
بخشی از این گزارش به بررسی وضعیت انتشار کتاب و کتابخانههای عمومی اختصاص دارد. بر این اساس در سال ۱۴۰۳ تعداد عناوین کتاب ۱۱۶هزار و ۶۵۴ و شمارگان ۱۰۷هزار و ۶۲۱ نسخه بوده است که نسبت به سال قبل عناوین بیش از ۱۲۰۰ عنوان و شمارگان ۲۱۱هزار نسخه افزایش داشته است.
نگاهی به آمار منتشرشده در این گزارش نشان میدهد که وضعیت نشر در سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳به کمترین میزان خود به لحاظ تعداد شمارگان رسیده است؛ به طوری که تعداد شمارگان کتاب در سال ۱۳۹۲، ۱۵۷هزار و ۶۵۵ نسخه، در سال ۱۳۹۳ ، ۱۵۲هزار و ۳۲۳نسخه و در سال ۱۳۹۴، ۱۵۳هزار و ۹۶۷ نسخه بوده است. این روند از سال ۱۳۹۵به این سو، کاهشی شده و از ۱۴۴هزار و ۶۶ نسخه در این سال به ۱۰۷هزار و ۶۲۱ نسخه در سال ۱۴۰۳ رسیده است؛ یعنی کاهش ۳۱.۷درصدی طی ۱۱سال. این اتفاق در حالی رخ داده که بر اساس آمارها در سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۱۶هزار عنوان کتاب در کشور منتشر شده که بالاترین رقم در تاریخ نشر کتاب ایران محسوب میشود.
تحلیل بازار نشر
در تحلیل وضعیت بازار نشر میتوان گفت که با وجود تنوع و تکثر تعداد عناوین، میزان تیراژ کتابها کاهش چشمگیری داشته است؛ بهطوری که ناشر تصمیم گرفته است از تیراژهای مرسوم بازار که هزار و دو هزار نسخه بود، فاصله بگیرد و در خوشبینانهترین حالت به چند صد نسخه رضایت دهد. در این میان ناشرانی در حال فعالیت هستند که زیر ۱۰۰ نسخه هم کتاب منتشر میکنند یا بهاصطلاح سفارشی میزنند و البته ناشرانی که تعداد تیراژ منتشرکردهشان با آنچه در کتاب قید کردهاند، نمیخواند! کاهش تیراژ، راهی است برای ناشر تا از سرمایه خود در شرایط اقتصادی حاضر محافظت کند؛ درحالیکه خرید محصولات فرهنگی از جمله کتاب در یک دهه گذشته بهدلیل تاثیر شرایط اقتصادی بر خانوادهها روند نزولی داشته است، ناشر ترجیح میدهد از خواب سرمایهاش در انبار جلوگیری کند. بااینحال، تحلیل بازار نشر نشان میدهد که تنها مساله اقتصادی دلیل کاهش تیراژ نیست، بلکه عوامل دیگری نیز در این زمینه دخیل است.
رشد ۷۶درصدی عناوین
بخشی از این گزارش به تعداد عناوین در این بازه زمانی اختصاص دارد. بررسیهای آماری حکایت از رشد ۷۶.۵درصدی در تعداد عناوین طی ۱۱ سال گذشته دارد؛ به طوری که تعداد عناوین از ۶۶هزار عنوان در سال ۱۳۹۲، به ۱۱۶هزار عنوان رسیده است. رشد عناوین در تمام سالهای مورد بحث روندی تدریجی داشته ولی در سال ۱۳۹۹، با کاهش ۹درصدی نسبت به سال گذشته خود به ۹۵هزار و ۴۴عنوان رسیده است. سال ۱۴۰۱ نیز با کاهش سهدرصدی همراه بوده است. بنا بر این گزارش، در سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳، تعداد کتابخانههای عمومی و تعداد کتابهای موجود، روندی افزایشی داشته است. تعداد کتابخانههای عمومی از سههزار و ۱۴۷ به سه هزار و ۶۹۷و تعداد کتابهای موجود از ۳۸ هزار عنوان به ۵۲ هزار نسخه رسیده است.
۶ هزار جوان ایرانی،یک کتابخانه
نکته جالب در گزارش تعداد پایین کتابخانهها و اعضای کتابخانهها در قیاس با جمعیتی است که مخاطبان اصلی آن به شمار میآیند. هرچند تعداد کتابهای موجود در کتابخانهها طی ۱۱ سال گذشته رشد داشته، اما از نظر تعداد اعضا این رشد چندان محسوس نبوده است؛ بهطوری که از دو هزار و ۵۱۷ نفر در سال ۱۳۹۲، به دو هزار و ۶۲۴ نفر در سال ۱۴۰۳رسیده است. این در حالی است که براساس اطلاعات مندرج در گزارش اخیر مرکز آمار، نرخ باسوادی افراد ۱۵تا ۲۵سال در سال ۱۴۰۳، ۹۸.۷درصد بوده و بر اساس آمارهای رسمی، جمعیت جوانان ۱۵تا ۳۴سال کشور در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۴میلیون نفر رسیده است؛ به عبارت دیگر، میتوان گفت به ازای هر ۶ هزار نفر از جمعیت ۲۴میلیونی، یک کتابخانه عمومی وجود دارد.
