شاخص کل زیر کانال ۴میلیون تثبیت شد؛
روایت ۸ روز قرمز
عکس : صبا طاهریان
در بورس شنبه چه گذشت؟
شاخص کل در دقایق ابتدایی معاملات و تحتتاثیر انتشار خبر احتمال مذاکرات ایران و آمریکا در ترکیه، با خوشبینی اولیه معاملهگران مواجه شد و توانست بار دیگر وارد کانال ۴میلیون واحدی شود. با این حال این واکنش مثبت بیشتر ماهیت هیجانی و کوتاهمدت داشت و از پشتوانه تقاضای پایدار برخوردار نبود؛ بهطوری که با افزایش عرضه و فعال شدن فروشندگان، مسیر بازار بهسرعت تغییر کرد. در نهایت شاخص کل با افت ۱.۴۳ درصدی در محدوده ۳میلیون و ۹۲۴ هزار واحد به کار خود پایان داد. به این ترتیب شاخص کل برای دومین روز معاملاتی متوالی زیر کانال روانی و مهم ۴میلیون واحدی باقی ماند و میتوان گفت شکست این سطح حمایتی در کوتاهمدت تثبیت شد. از منظر تکنیکال، تثبیت زیر این کانال میتواند انتظارات منفی را در میان معاملهگران تقویت کرده و فشار فروش را در روزهای آتی افزایش دهد؛ مگر آنکه محرک جدید و معتبری در سمت اخبار سیاسی یا متغیرهای بنیادی ظاهر شود.
وضعیت شاخص هموزن اما تصویر نگرانکنندهتری از بازار ارائه داد. این نماگر که نماینده رفتار سهام کوچک و متوسط است، با افت ۱.۷۷درصدی به کف کانال یک میلیون واحدی رسید و در محدوده یک میلیون و ۷ هزار واحد متوقف شد. قرار گرفتن شاخص هموزن در این سطح حساس، احتمال از دست رفتن این کانال مهم را در معاملات روز جاری افزایش داده و نشان میدهد فشار فروش در بدنه اصلی بازار، فراتر از نمادهای شاخصساز بوده است؛ موضوعی که معمولا از تشدید ریسکگریزی حکایت دارد. در میان نمادهای اثرگذار، فارس، فولاد و شپنا بیشترین اثر منفی را بر شاخص کل ثبت کردند و در مقابل، نماد فملی توانست تا حدی از شدت افت نماگر اصلی بکاهد. این ترکیب اثرگذاری نشان میدهد که حتی نمادهای بزرگ کالامحور نیز از موج عرضه در امان نماندهاند و بازار در سطحی فراگیر با مازاد فروش مواجه بوده است. در بازار فرابورس ایران نیز نماگرها همسو با بورس تهران در مسیر نزولی حرکت کردند. شاخص کل فرابورس با افت ۲.۳۴درصدی به محدوده ۳۰ هزار واحدی عقبنشینی کرد و شاخص هموزن فرابورس نیز با کاهش ۱.۰۳ درصدی در سطح ۱۶۹ هزار واحد به کار خود پایان داد. افت همزمان هر دو نماگر، نشانهای از ضعف عمومی تقاضا و تداوم فضای احتیاطی در کل بازار سرمایه است.
بر اساس محاسبات «دنیای اقتصاد»، هزار و ۷۶۹میلیارد تومان نقدینگی از بازار سهام خارج شد و ارزش معاملات خرد نیز با افت ۴۴ درصدی نسبت به روز چهارشنبه، به ۱۲ هزار و ۲۵۱میلیارد تومان رسید. کاهش محسوس ارزش معاملات در کنار خروج پول، این سیگنال را مخابره میکند که بخش قابلتوجهی از فعالان بازار ترجیح دادهاند در شرایط ابهام، نظارهگر باشند و از پذیرش ریسک جدید خودداری کنند.
این در حالی است که در روزی کاملا منفی، ۹۲درصد از تابلوی معاملات به رنگ قرمز درآمد و ۶۵۷ نماد در محدوده منفی معامله شدند. در بازار پرنوسان روز گذشته، ۴۹۰ نماد از محدوده مثبت به منفی تغییر وضعیت دادند که این موضوع شدت چرخش انتظارات و غلبه رفتارهای هیجانی را نشان میدهد. ارزش سفارشهای فروش به حدود ۷ هزار میلیارد تومان رسید، درحالیکه ارزش سفارشهای خرید تنها ۷۰۰میلیارد تومان ثبت شد؛ عدم توازن چشمگیر میان عرضه و تقاضا که بیانگر برتری مطلق فروشندگان در بازار است.
بررسی جریان ورود و خروج پول نیز نکات قابلتوجهی را آشکار میکند. در سمت صندوقها، صندوقهای درآمد ثابت با خروج ۴ هزار و ۱۵۴میلیارد تومان نقدینگی مواجه شدند و پس از آن صندوقهای سهامی با خروج ۴۳۴میلیارد تومان در رتبه بعدی قرار گرفتند. در بین گروههای بورسی نیز نمادهای بانکی با خروج ۲۳۷میلیارد تومان نقدینگی، بیشترین سهم را در خروج پول داشتند و پس از آن گروه محصولات شیمیایی با ۲۰۰میلیارد تومان خروج پول قرار گرفت. حتی صندوقهای طلا نیز تا لحظه نگارش این گزارش ۱۵۲میلیارد تومان خروج پول حقیقی را ثبت کردند که میتواند نشانهای از نیاز معاملهگران به نقدشوندگی و تامین نقدینگی در شرایط پرریسک فعلی باشد.
در مقابل، تنها نقطه روشن بازار به صندوقهای اهرمی بازمیگردد که موفق شدند ۷۴میلیارد تومان ورود پول ثبت کنند؛ موضوعی که میتواند نشاندهنده نگاه کوتاهمدت و نوسانگیری بخشی از معاملهگران باشد. پس از آن، گروه خردهفروشی با جذب نقدینگی محدود ۸میلیارد تومانی در جایگاه بعدی قرار گرفت که البته در مقیاس کلی بازار، عددی ناچیز و کماثر محسوب میشود.
ارزندگی مغلوب ریسکهای داخلی شد
برزو حقشناس، تحلیلگر بازار سرمایه، با اشاره به شرایط اخیر بازار سهام گفت: «من بارها گفتهام که بازار سرمایه تحت فشار قرار دارد؛ فشاری که از دو نیروی کاملا متضاد ناشی میشود. از یکسو، ارزندگی و مسائل بنیادی وجود دارد و از سوی دیگر، ریسکها. تا زمانی که ریسکها در سطح مشخصی قرار داشتند و پیش از وقایع اخیر، یعنی زمانی که ریسکهای داخلی افزایش معناداری پیدا نکرده بودند، بازار سرمایه وزن بیشتری به ارزندگی میداد. در آن مقطع، بازار رشد بسیار قویای را تجربه کرد؛ چراکه هم ارزندگی وجود داشت و هم مولفههای بنیادی که عمده آن ناشی از افزایش نرخ ارز بود و در نتیجه، بازار رشد خوبی را ثبت کرد.»
او ادامه داد: «اما از یک مقطع به بعد، با افزایش ریسکهای سیستماتیک داخلی، بازار دیگر وزن را به ریسکها داد و یک روند نزولی بسیار شدید آغاز شد. طی چندین روز شاخص کل منفی شد و بازار افت کرد و این وضعیت ادامهدار خواهد بود. تا زمانی که سطح ریسکهای سیستماتیک کاهش پیدا نکند، این روند تداوم دارد.» حقشناس با تاکید بر ماهیت ناپایدار بهبودهای مقطعی تصریح کرد: «ممکن است بهصورت مقطعی، یکی، دو روز شاهد روزهای مثبتی در بازار باشیم یا بازارساز از بازار حمایت کند، اما تا زمانی که کاهش معناداری در سطح ریسکهای سیستماتیک—چه داخلی و چه تا حدی سایر عوامل—رخ ندهد، شرایط بازار همچنان دشوار خواهد بود.» وی در ادامه، افزود: «تا زمانی که این اتفاق نیفتد، متاسفانه وضعیت بازار همین خواهد بود. بازارساز هم در حال انجام وظیفه خود و حمایت از بازار است، اما در شرایط فعلی، بازار همچنان بهجای توجه به ارزندگی، وزن بیشتری به ریسکها میدهد و این ریسکها هستند که جهت بازار را مشخص میکنند.» این تحلیلگر بازار سرمایه در پایان خاطرنشان کرد: «در چنین فضایی، تحلیلگری نیز دشوارتر شده است. با این حال، امیدوارم شرایط به سمتی برود که شاهد بهبود وضعیت بازار باشیم.»
وزندهی بازار سرمایه به سناریوی جنگ
ابراهیم سماوی، تحلیلگر بازار سرمایه، با اشاره به روند اخیر شاخص کل بورس گفت: «اگر نگاهی به شاخص کل داشته باشیم، از آخرین روز معاملاتی ماه گذشته که روند نزولی خود را آغاز کرد، شاهد ریزش از محدوده ۴میلیون و ۵۰۰ هزار واحد بودهایم و در نهایت دیروز نیز زیر کانال ۴میلیون واحدی تثبیت شد. بخش مهمی از این ریزشها به آغاز تهدیدهای ایالاتمتحده بازمیگردد؛ از جمله رهسپار شدن ناو معروف آبراهام لینکلن که این گمانه را تقویت کرد که موضوع صرفا در حد تهدید باقی نمانده و احتمال اقدامات نظامی وجود دارد.» او ادامه داد: «تجربه سال جاری در سایر کشورها نشان داده که برخی تهدیدهای ایالاتمتحده در عمل به وقوع پیوسته است. در مورد کشور ما نیز پیش از جنگ ۱۲ روزه، تهدیدهایی مطرح و حتی مهلت زمانی مشخصی داده شد که پس از پایان آن، متاسفانه حمله رخ داد. اکنون نیز با توجه به ناآرامیهای داخلی، افزایش نارضایتی عمومی ناشی از رشد بیرویه قیمتها و مسائل اجتماعی، طبیعی است که بازار سرمایه بخش زیادی از این ریسکها را پیشخور کند.» این تحلیلگر بازار سرمایه تاکید کرد: «گارد نزولی که بازار سرمایه در روزهای اخیر گرفته، گاردی مبتنی بر سناریوی جنگ است. بازار عملا قیمتها را بر اساس احتمال درگیری نظامی تنظیم میکند. این وضعیت تنها مختص بورس نیست؛ بازارهای موازی از جمله ارز نیز به همین شکل عمل کردهاند و قیمتهای دلار در روزهای گذشته نشان میدهد که رویداد جنگ، هرچند هنوز قطعیت ندارد، تا حد زیادی پیشخور شده است.»
سماوی با اشاره به افزایش حساسیت بازار نسبت به تحولات منطقهای گفت: «در کنار متغیرهای اقتصادی و بنیادی، آنچه امروز بیشترین وزن را دارد، تحولات ژئوپلیتیک منطقه و بهویژه اخبار مربوط به تحرکات نظامی ایالاتمتحده است. تجربه گذشته نشان میدهد بورس ایران نسبت به ریسکهای امنیتی واکنش سریع نشان میدهد، اگرچه این واکنشها معمولا بلندمدت نبوده است. با این حال، باید دید در روزهای آینده شرایط به چه سمتی حرکت میکند.» او افزود: «حضور و جابهجایی ناوهای آمریکایی در خلیج فارس و دریای عمان اگرچه در چارچوب مدیریت تنش قابل تحلیل است، اما از منظر انتظارات سرمایهگذاری یک ریسک سیستماتیک محسوب میشود. تجربه تلخ جنگ ۱۲روزه هنوز در ذهن بازار باقی مانده است؛ هرچند آن زمان عنصر غافلگیری وجود داشت، اما اکنون چنین عنصری برای ایران مطرح نیست.» سماوی تصریح کرد: «بررسی رفتار تاریخی بازارها نشان میدهد که معمولا میان تنش سیاسی و درگیری نظامی واقعی تمایز قائل میشوند. در مواردی که صرفا تحرکات نظامی افزایش یافته، شاهد اصلاحات مقطعی و افزایش نااطمینانی بودهایم، اما طولانی شدن روند فعلی نشان میدهد بازار در حال وزندهی به سناریوی درگیری نظامی واقعی است؛ هرچند ماهیت و ابعاد آن همچنان نامشخص است.»
این تحلیلگر بازار سرمایه به یکی دیگر از نگرانیهای بازار اشاره کرد و گفت: «موضوع مهم دیگر، احتمال محاصره دریایی و تنشهای مرتبط با آن است که میتواند متغیرهای کلان اقتصادی، بهویژه درآمد و صادرات شرکتهای بورسی را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد. حتی اگر بازار نسبت به وقوع درگیری نظامی واقعی بدبین مطلق نباشد، نسبت به این ریسکها واکنش نشان میدهد.» او با اشاره به آمار معاملات روز گذشته گفت: «در ادامه روزهای گذشته، بیش از ۵همت خروج پول حقیقی از بازار سرمایه ثبت شد و حدود ۹۲درصد نمادها در محدوده منفی معامله شدند. بیش از ۶۵۰ نماد بورسی و فرابورسی در بازه منفی یا صف فروش تا منفی ۳ درصد قرار داشتند. هرچند در روزهای پایانی هفته گذشته حمایتهای محدودی انجام شد و تا حدی شاخص را کنترل کرد، اما شاخص کل حدود ۱.۴ درصد کاهش یافت.» سماوی ادامه داد: «نکته مهمتر این است که شرکتهای کوچک و متوسط که نماینده آنها شاخص هموزن است، بیش از ۱.۵ درصد افت داشتند. اگر هم اقبالی وجود داشته، عمدتا متوجه نمادهای شاخصساز بوده که نمونه آن در معاملات روز چهارشنبه دیده شد.»
او درباره رفتار سرمایهگذاران افزود: «حتی شاهد خروج پول از صندوقهای درآمد ثابت نیز بودهایم که نشان میدهد سرمایهگذاران ریسک را بسیار پررنگ ارزیابی میکنند. در همین حال، نرخ ارز در بازار غیررسمی طی روزهای گذشته به محدوده ۱۶۰ هزار تومان رسیده است. از سوی دیگر، با توجه به افت اونس جهانی طلا، انتظار میرود صندوقهای طلا و سکه نیز در محدودههای منفی معامله شوند.»
این تحلیلگر بازار سرمایه گفت: «در شرایط فعلی، بازار سرمایه عملا تحلیلپذیری بالایی بر اساس متغیرهای کلان اقتصادی یا عوامل درونشرکتی ندارد و بیشتر در وضعیت بحرانی به سر میبرد. بازار فعلا به جنگ وزن داده است. باید در نظر داشت که پولهای ترسو در بازار سرمایه بهسرعت واکنش نشان میدهند؛ همانطور که در روندهای صعودی بهسرعت وارد میشوند، با افزایش ریسک نیز بهراحتی از بازار خارج میشوند.»
او در پایان با اشاره به وضعیت تکنیکال شاخص کل اظهار کرد: «از منظر تکنیکال، شاخص کل در محدوده ۳میلیون و ۷۰۰ هزار واحد یک سطح حمایتی دارد. اگر روند نزولی هفتههای گذشته ادامه پیدا کند یا مناقشات پررنگتر شود، این سطح حمایتی نیز ممکن است از دست برود. اما در صورت انتشار اخبار مثبت و کاهش تنشها، بازار سرمایه میتواند بار دیگر به محدودههای بالاتر از ۴میلیون واحد بازگردد.»
