رشد پایدار تولید اتان
بررسی تازهترین آمارهای یک پتروشیمی بورسی فعال در تولید اتان نشان میدهد که بازار داخلی این محصول در دی ۱۴۰۴ وارد فاز باثباتتری شده و همزمان با رشد تولید، فروش و درآمد نیز بهبود یافته است. تولید صنعت در این ماه نسبت به دیماه سال قبل افزایش داشته و نسبت به ماه گذشته نیز در سطح بالاتری تثبیت شده است. این رشد تولید به صورت مستقیم بر حجم فروش داخلی اثر گذاشته و موجب شده فروش نسبت به دو ماه مورد مقایسه وضعیت بهتری پیدا کند.
در کنار این روند، افزایش قیمتها نیز نقش تعیینکنندهای در بهبود درآمد ایفا کرده و باعث شده ارزش فروش صنعت نسبت به دی سال قبل جهش قابلتوجهی را ثبت کند. مجموعه این متغیرها نشان میدهد که بازار اتان در ایران، دستکم در مقطع فعلی، در مسیر متعادلتری قرار گرفته و نشانههایی از بازگشت تدریجی رونق به این بخش قابل مشاهده است.
از خوراک گازی تا محصولات صنعتی
اتان یکی از سادهترین هیدروکربنهای گازی از گروه آلکانها است که به صورت گازی بیرنگ و بیبو در گاز طبیعی یافت میشود. اتان بخشی از مایعات گاز طبیعی است و در فرآیند پردازش گاز طبیعی از سایر ترکیبات جدا میشود تا به عنوان خوراک صنعتی در صنایع پتروشیمی مورد استفاده قرار گیرد.
در زنجیره ارزش اتان، نقش اصلی این ماده خوراکدهی به واحدهای تولید اتیلن است؛ یعنی اتان در پالایشگاهها و مراکز پتروشیمی تحت فرآیندی موسوم به کرکینگ حرارتی دما بالا قرار میگیرد و مولکولهای آن شکسته میشود تا اتیلن تولید شود. اتیلن یکی از اصلیترین محصولات پایهای در صنایع شیمیایی جهان است و به عنوان سنگ بنای تولید بسیاری از محصولات پلیمری و شیمیایی عمل میکند.
پس از تولید اتیلن از اتان، این گاز پایه به محصولات متنوعی تبدیل میشود که در صنایع مختلف کاربرد دارد. مهمترین محصولات نهایی شامل پلیاتیلنها، رزینها، لاستیکهای مصنوعی، الیاف و فیلمهای پلاستیکی است. پلیاتیلنها در زندگی روزمره حضور گستردهای دارند و در تولید بستهبندیها، لولهها، قطعات خودرو، ظروف مصرفی و کیسههای پلاستیکی به کار میروند.
اتان به دلیل بازده بالای تبدیل به اتیلن و مزیت هزینهای نسبت به دیگر خوراکها مانند نفتا، در بسیاری از مجتمعهای جدید پتروشیمی انتخاب اول است.. اتان صرفا خوراک تولید اتیلن نیست؛ بخشهایی از این گاز گاهی به گلیکولها، اتیل استاتها و حلالهای شیمیایی تبدیل میشود که در صنایع کشاورزی، رنگ و رزین، ضدیخها و شویندهها کاربرد دارند. این محصول همچنین در برخی موارد به عنوان مبرد در سیستمهای خنککننده مورد استفاده قرار میگیرد، هرچند سهم این کاربرد نسبت به خوراک پتروشیمی بسیار کمتر است.
وضعیت بازار اتان در ایران
آمارهای منتشر شده از صنعت پتروشیمی فعال در تولید اتان نشان میدهد که این صنعت در دی ۱۴۰۴ روندی مثبت و پایدار را تجربه کرده است. تولید کل صنعت در این ماه به ۱۳۸هزار و ۷۴۶ تن رسید که نسبت به ماه گذشته اندکی افزایش داشته و در مقایسه با دی سال قبل رشد ۷درصدی را نشان میدهد. این روند حاکی از تثبیت ظرفیتهای عملیاتی و افزایش بهرهوری واحدهای تولیدی است و نشان میدهد که صنعت توانسته تولید خود را در بالاترین سطح ماهانه سال جاری حفظ کند.
افزایش تولید باعث شد حجم فروش داخلی صنعت اتان نیز بهبود یابد. تناژ فروش داخلی در دی ۱۴۰۴ برابر با ۱۳۸هزار و ۷۴۶تن بود که نسبت به دی سال قبل ۷درصد رشد کرده و در مقایسه با ماه گذشته نیز وضعیت ثابتی را نشان میدهد. به این ترتیب، روند تولید و فروش با یکدیگر همسو بوده و افزایش تولید به تقویت حجم فروش داخلی کمک کرده است. هرچند حجم فروش صادراتی هنوز وجود ندارد و کل فروش صنعت از طریق بازار داخلی تامین میشود، اما افزایش فروش داخلی نشاندهنده پایداری تقاضا و توانایی صنعت در مدیریت بازار داخلی است.
همزمان با رشد تولید و فروش، ارزش فروش داخلی نیز با جهش قابلتوجهی همراه شد. در دیماه ۱۴۰۴ ارزش فروش داخلی صنعت اتان به سه هزار و ۴۹۷میلیارد تومان رسید که نسبت به دی سال قبل افزایش ۶۱درصدی و در مقایسه با ماه گذشته رشد ۵۰درصدی را تجربه کرده است. این جهش درآمدی نشان میدهد که افزایش قیمتها توانسته اثر محدودیت نسبی حجم فروش را جبران کند و درآمد صنعت را نسبت به سال گذشته بالا نگه دارد. بنابراین، هرچند حجم فروش هنوز به برخی ماههای گذشته نظیر آذر ۱۴۰۴ بازگشته است، اما قیمتها نقش مهمی در ارتقای درآمد صنعت ایفا کردهاند.
به طور کلی بررسی روندها نشان میدهد که صنعت اتان در دی ۱۴۰۴موفق شده است با تثبیت تولید، سطح فروش داخلی را حفظ کند و با بهرهگیری از افزایش قیمتها درآمد خود را به میزان قابلتوجهی ارتقا دهد. رشد ۷درصدی تولید نسبت به دی سال قبل، علاوه بر تثبیت توان عملیاتی، به افزایش اعتماد به پایداری تولید و عرضه کمک کرده است. از طرف دیگر، حجم فروش داخلی که همسو با تولید حرکت کرده است، نشاندهنده این است که بازار داخلی اتان توانسته نیاز صنعت را به خوبی جذب کند و فشار مازاد عرضه کاهش یابد.
در مجموع، عملکرد صنعت پتروشیمی بورسی تولیدکننده اتان در دی ۱۴۰۴ مثبت ارزیابی میشود. تولید این ماه نسبت به ماه قبل بهتر بوده و رشد نسبت به سال گذشته نیز ادامه یافته است. روند فروش داخلی نیز با تولید همسو شده و حجم فروش نسبت به ماههای گذشته بهبود یافته است. افزون بر این، افزایش قیمتها نقش کلیدی در جبران حجم فروش و ارتقای درآمد صنعت داشته و باعث شده ارزش فروش در سطح بالاتری نسبت به دی سال قبل قرار گیرد.
تجارت جهانی اتان
در تجارت جهانی اتان، ایالات متحده آمریکا با اختلاف بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده است. تولید اتان در آمریکا به دنبال رونق استخراج گاز شیل رشد قابلتوجهی داشته و زیرساختهای صادراتی آن نیز توسعهیافتهاند. صادرات اتان و محصولات بر پایه اتان در سالهای اخیر به رشد چشمگیری رسیده و بخش عمده آن به بازارهای آسیایی و اروپایی ارسال میشود.
بخش عمده این صادرات به صورت مایع و از طریق ترمینالهای صادراتی در تگزاس و پنسیلوانیا انجام میشود و مقصد آن بازارهای آسیایی و اروپایی است. چین به علت توسعه سریع واحدهای پتروشیمی و افزایش تقاضا برای خوراک ارزان، یکی از بزرگترین واردکنندگان اتان آمریکا است و ظرفیتهای جدیدی برای تولید اتیلن از اتان در بنادر و شهرهای صنعتی خود تاسیس کرده است.
هند نیز به عنوان یکی دیگر از واردکنندگان مهم، در حال توسعه زنجیره تامین مواد خوراکی پتروشیمی است و شرکتهای آن برنامهریزی کردهاند تا با ساخت و بهرهبرداری از کشتیهای بسیار بزرگ حمل اتان میزان واردات را افزایش دهند و تامین خوراک مجتمعهای خود را تضمین کنند. اروپا به دلیل کمبود تولید داخلی اتان، بخش قابلتوجهی از نیاز خود را از آمریکا یا دیگر صادرکنندگان تامین میکند؛ کشورهایی مثل بلژیک، سوئد، نروژ و انگلستان در سالهای اخیر واردات خود را افزایش دادهاند.
خاورمیانه نیز نقش مهمی در تامین اتان دارد، اگرچه بخش زیادی از تولید در این منطقه داخل همان کشورها مصرف میشود. کشورهایی مانند عربستان سعودی و قطر حجم قابلتوجهی اتان تولید میکنند و بخشی از آن را برای مصرف داخلی در پتروشیمیها نگه میدارند و بخشی را به بازارهای جهانی عرضه میکنند.
بسیاری از کشورها در آسیا و آفریقا در حال سرمایهگذاری در زیرساختهای واردات و ذخیرهسازی اتان هستند تا بتوانند وابستگی به خوراکهای گرانقیمت را کاهش دهند و صنایع پاییندستی خود را توسعه دهند. تحولات اخیر در سیاستهای تجاری نیز میتوانند بازار اتان را تحتتاثیر قرار دهند؛ برای نمونه محدودیتهای صادراتی آمریکا به چین سبب شده تا جریان یکی از بزرگترین مسیرهای تجاری این ماده متزلزل شود و احتمال کاهش حجم صادرات و تغییر مسیر تقاضا وجود دارد.
