پانزده سال پس از بهار عربی، حال و روز اقتصاد مصر چگونه است؟
از بحران اشتغال تا کاهش قدرت خرید
«محمد حداد» در گزارش دیروز دوشنبه در الجزیره به روایت جدیدی پرداخت و نوشت، به مدت ۱۸روز، میلیونها نفر بهدلیل بیکاری بالا، فقر و سرکوب سیاسی به خیابانها آمدند و خواستار برکناری حسنی مبارک، رئیسجمهور دیرپای مصر، شدند. مصر با میانگین سنی تقریبا ۲۴سال، در میان کشورهای جوانتر جهان قرار دارد و تقریبا ۳۷میلیون نفر یا ۳۱درصد از جمعیت آن زیر ۱۵سال سن دارند. برای آن کودکان، بهار عربی یک رویداد تاریخی بود که از طریق خاطرات نسل قدیمیتر به اشتراک گذاشته شده است. طبق گزارش بانک جهانی، در سال ۲۰۱۱، جمعیت مصر ۸۳میلیون نفر با نرخ بیکاری ۱۲درصد و سرانه تولید ناخالص داخلی (به دلار آمریکا فعلی) ۲۵۹۰دلار بود. هر دلار آمریکا معادل ۵.۸پوند مصر بود. پانزده سال بعد، تقریبا ۳۷میلیون نفر به جمعیت مصر اضافه شده و جمعیت این کشور به نزدیک ۱۲۰میلیون نفر رسیده است. این کشور اکنون نرخ بیکاری ۶.۴درصد و سرانه تولید ناخالص داخلی ۳۳۳۹ دلار دارد. اکنون هر دلار آمریکا معادل حدود ۴۷پوند مصر است که قدرت خرید بسیاری از شهروندان را کاهش داده است. مصر جمعیت جوانی دارد و بیش از نیمی از شهروندان آن زیر ۲۴سال سن دارند که حدود هفت سال از میانگین جهانی ۳۱سال جوانتر است.
طبق گزارش «انجمن تحقیقات اقتصادی»، مصر باید سالانه ۱.۵میلیون شغل ایجاد کند. با این حال، طی دو دهه گذشته، این کشور تنها توانسته سالانه ۶۰۰ هزار شغل ایجاد کند. در حال حاضر حدود ۳.۶میلیون دانشجو در آموزش عالی، از جمله دانشگاهها و موسسات فنی، ثبتنام کردهاند. دولت هدف خود را افزایش این تعداد به ۵.۶ میلیون نفر تا سال۲۰۳۲ قرار داده تا نیازهای یک اقتصاد مدرن را برآورده کند. بیش از ۸۰ درصد از مردم کاربران فعال اینترنت هستند و این تقریبا بهطور کامل توسط جوانان، با ارتباطات تلفن همراه و استفاده زیاد از رسانههای اجتماعی، هدایت میشود. درحالیکه نرخ بیکاری ملی به پایینترین حد خود یعنی ۶.۴ درصد کاهش یافته است، طبق گزارش آژانس مرکزی بسیج عمومی و آمار مصر (CAPMAS)، بیکاری جوانان (۱۵ تا ۲۹ سال) حدود ۱۴.۹درصد است.
در طول ۱۸روز در مصر چه اتفاقی افتاد؟
انقلاب مصر با اعتراضات گسترده در ۲۵ژانویه آغاز شد و ۱۸روز ادامه یافت و با استعفای رئیسجمهور حسنی مبارک در ۱۱فوریه، زمانی که او قدرت را به ارتش واگذار کرد، پایان یافت. مردم مصر با استفاده از تلفنهای همراه و رسانههای اجتماعی خود، ویدئوها و تصاویری از مبارزه خود را برای همه جهان پخش کردند. در اینجا برخی از رویدادهای اصلی که در طول این ۱۸ روز رخ داد، آمده است:
۲۵ ژانویه - روز خشم: همزمان با جشن سالانه پلیس، هزاران نفر در سراسر کشور راهپیمایی کردند و خواستار کنارهگیری رئیسجمهور حسنی مبارک شدند که ۳۰سال در قدرت بود.
۲۸ ژانویه - جمعه خشم: پس از نماز ظهر، هزاران نفر به میدان تحریر قاهره رفتند. مبارک در اولین حضور تلویزیونی خود تعهد خویش را به دموکراسی اعلام کرد.
۱ فوریه - راهپیمایی «میلیونی»: اعتراضات عظیم در سراسر کشور آغاز شد و دولت تمام خدمات مرتبط با قطارها را به حالت تعلیق درآورد تا از رسیدن افراد بیشتر به قاهره جلوگیری کند.
۲ فوریه – نبرد شترها: هواداران مبارک، برخی سوار بر شتر و اسب، تلاشی وحشیانه برای سرکوب قیام قاهره انجام دادند. آنها با استفاده از چوب و چماق و چاقو، نبردی خونین را در میدان تحریر رقم زدند.
۱۰ فوریه – مبارک تمرد میکند: شایعاتی مبنی بر استعفای مبارک پخش میشود. در عوض، او سخنرانیای ایراد میکند که در آن بر ماندن در قدرت تا سپتامبر اصرار دارد. میدان تحریر از خشم منفجر میشود.
۱۱ فوریه – مبارک استعفا میدهد: پس از ۱۸روز اعتراضات گسترده، عمر سلیمان، معاون تازه منصوب شده رئیسجمهور، اعلام میکند که مبارک استعفا داده و کنترل را به ارتش واگذار کرده است.
جمعیت جوان در سایر کشورهای بهار عربی
مانند مصر، چهار کشور دیگری که رهبران خود را سرنگون کردند، جمعیت جوانی دارند. در تونس، 2.95میلیون نفر، یا ۲۴درصد از جمعیت 12.2میلیونی این کشور، زیر ۱۵سال سن دارند. در لیبی، این رقم ۲۷درصد است؛ بهطوریکه 2میلیون نفر از 7.4میلیون نفر جمعیت این کشور زیر ۱۵سال سن دارند. در سوریه، ۲۹درصد از جمعیت یا 7.2میلیون نفر از ۲۵میلیون نفر، زیر ۱۵سال سن دارند. یمن با ۴۱درصد، بالاترین درصد را دارد که معادل ۱۷میلیون نفر از جمعیت ۴۰میلیونی این کشور است که زیر ۱۵سال سن دارند.
