دسترسی تجار برقرار شد؛ اما اینترنت عمومی همچنان قطع است
توزیع طبقاتی اینترنت ؟
این موضوع را سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی اعلام کرد و گفت که از روز سهشنبه ۲۹دی ماه دسترسی تجار و کسانی که در حوزه تجارت بینالملل ذیل اتاقهای بازرگانی ایران، تهران و استانها فعال هستند، برقرار شده است. پیگیریهای «دنیای اقتصاد» نیز این وضعیت را در اتاق تهران تایید میکند، اما هنوز دسترسی به اینترنت بینالملل برای اتاقهای ایران و استانها فراهم نشده است.
وعده بازگشت اینترنت؛ اینبار تا آخر هفته؟
بیش از ۳۰۰ ساعت است که اینترنت در کشور بهصورت کامل قطع شده است. البته وضعیت ارتباطی ایرانیها در هفته جاری نسبت به هفته پیش مقداری تغییر کرد. ارسال پیامک میسر و دسترسی محدود به سرچ گوگل فراهم شد و در موارد اندکی هم کاربران به چتجیپیتی دسترسی یافتند. امکان چت در پیامرسانهای داخلی نیز از یکشنبه ۲۸ دیماه برگشت. این پلتفرمها نیز همزمان با محدودیتهای گسترده اینترنت از دسترس خارج شده بودند، اما در حال حاضر، طی یک فرآیند مرحلهبهمرحله به مدار سرویسدهی بازگشتهاند. ۲۹ دیماه، برخی از امکانات «بله»، «روبیکا» و «سروشپلاس» بازگشتند.
شب ۲۸ دیماه نیز «بله» اولین پیامرسانی بود که در کانال رسمی خود اعلام کرد ارسال فایل، گفتوگوهای گروهی و استوری دوباره در دسترس کاربران قرار گرفته است. در مجموع، به نظر میرسد که همه امکانات پیامرسانهای «بله»، «روبیکا» و «سروش پلاس» فعال شدهاند و در دسترس کاربران قرار گرفتهاند. البته، پیامرسان «ایتا» تا زمان نوشتن گزارش، درباره این موضوع اطلاعیهای منتشر نکرده است.
این فرآیند در یک هفته اخیر، سناریوی اتصال مرحله به مرحلهای اینترنت جهانی را تایید کرد. در این میان، محمد سراج، نماینده مردم تهران اخباری از اتصال اینترنت در روز سهشنبه مطرح کرد. برخی از اعضای دولت و بخش خصوصی نیز اظهاراتی درباره بازگشت اینترنت داشتند. علی زینیوند، معاون سیاسی وزیر کشور با تاکید بر اینکه همه مسوولان کشور بر رفع موانع امنیتی برای بازگشایی تدریجی اینترنت متفقالقول هستند و به محض فراهم شدن شرایط، این اقدام انجام خواهد شد، مطرح کرد:
« تصمیمگیری نهایی در خصوص بازگشایی اینترنت تابع بررسیهای دقیق شورای عالی امنیت ملی است. دسترسی دانشگاهها نیز در حال ایجاد بوده و این موضوع به شرایط امنیتی کشور وابسته است.» حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری نیز از تلاشهای دولت برای اتصال اینترنت تا آخر این هفته خبر داد. به گفته او، به دستور رئیسجمهور، اینترنت سراسری حداکثر آخر هفته برقرار میشود. برخی از اعضای بخش خصوصی همچون رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی و رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز از احتمال اتصال اینترنت تا پایان هفته خبر دادند.
رضا الفتنسب در ۳۰ دیماه با اشاره به بهبود تدریجی وضعیت اینترنت کشور اعلام کرد روند بازگشت دسترسیها به حالت عادی آغاز شده و اینترنت طی روزهای آینده به روال معمول بازمیگردد. او همچنین تاکید کرد که در صورت اتصال کامل اینترنت، این دسترسی بهصورت یکپارچه و برای همه مردم برقرار خواهد شد و محدود به گروه یا افراد خاص نخواهد بود. نیما قاضی نیز در مصاحبه با برخی رسانهها مطرح کرده است که بر اساس نتایج جلسات با رئیسجمهور و نهادهای دیگر، میتوان نتیجه گرفت اینترنت تا آخر هفته وصل میشود.
تجار آنلاین، مردم آفلاین
هر چند وعدههای مختلفی برای برگشت اینترنت به شرایط عادی در سهشنبه هفته جاری مطرح شد، اما تا زمان نوشتن این گزارش در روز چهارشنبه یکم بهمنماه هنوز اینترنت بینالملل متصل نشده است و کاربران ایرانی پشت درهای بسته منتظر هستند. در همین شرایط تعلیق و انتظار، خبری منتشر شد که برای چندمین بار، اجرای اینترنت طبقاتی را تایید کرد. سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی اخیرا اعلام کرد که از روز سهشنبه ۲۹دی ماه دسترسی تجار و کسانی که در حوزه تجارت بینالملل ذیل اتاقهای بازرگانی ایران، تهران و استانها فعال هستند، برقرار شده است. اینبار، دسترسی طبقاتی و منحصر به یک گروه خاص با نوبتهای پیش، یک تفاوت مهم دارد.
آن هم این است که پیش از این وقتی نسبت به سیمکارت سفید و یا دسترسی آزادانه دانشجویان به یوتیوب انتقاد میکردیم، ایرانیها حداقل اینترنت کند، فیلتر و پراختلال داشتند. اما این روزها دو هفته است که به همین حداقلها هم دسترسی ندارند. حالا پیگیریهای «دنیای اقتصاد» نشان میدهد که در چند روز اخیر، امکانی در اتاق تهران فراهم شده است که تجار با همراه داشتن کارت بازرگانی خود میتوانند طی نیمساعت از اینترنت بینالملل برای ارسال ایمیلها یا انجام سایر امور کاری خود استفاده کنند. البته تا زمان نوشتن این گزارش، دیگر فعالان و اعضای اتاقهای ایران و شهرستانها به اینترنت بینالملل دسترسی نداشتند.
حسین دلیریان، سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی نیز در این خصوص مطرح کرد که «دسترسیها در حوزههای مختلف در حال تکمیل است و مرحلهبهمرحله بر اساس اولویتبندی به بخشهای مختلف اعطا میشود.» او همچنین با بیان اینکه سازوکاری طراحی شده تا تجار و بازرگانان بتوانند با «خیال راحت و فراغ بال» به فعالیت خود ادامه دهند، گفت که از آنجا که بخشی از تجارت بینالملل وابسته به اینترنت است، دسترسی فعالان این حوزه به اینترنت در حال انجام است.
این اظهارات، نگرانیها را نسبت به عدم اتصال اینترنت جهانی و توزیع طبقاتی آن در بین مردم ایجاد کرده است. علاوه بر اینکه دسترسی آزادانه به اینترنت حق همه ایرانیهاست، سایر فعالان اقتصادی نیز خواهان دسترسی به این بستر هستند. از نظر آنها، معیار تشخیص «فعال اقتصادی واجد شرایط» مبهم است و تکلیف بخش بزرگی از فعالان اقتصاد دیجیتال، فریلنسرها، توسعهدهندگان نرمافزار، استارتآپها، رسانهها و تولیدکنندگان خدمات آنلاین که اساسا در ساختار اتاق بازرگانی تعریف نشدهاند، مشخص نیست.
همچنین، اگر در مراحل بعدی اینترنت بینالملل برای سایر کسبوکارها نیز فعال شود، بهنوعی رسمیتیافتن بیش از پیش اینترنت طبقاتی در کشور است. وضعیتی که در آن، دسترسی پایدار و بدون محدودیت به اینترنت جهانی نه یک زیرساخت عمومی، بلکه امتیازی ویژه برای گروهی خاص تلقی میشود. با این همه، در شرایطی که اخبار ضد و نقیضی از اتصال کامل اینترنت طی آخر این هفته منتشر میشود، باید منتظر ماند و دید که کدامیک از این دو سرنوشت برای اینترنت رقم میخورد؛ دسترسی دوباره همه ایرانیها به همان اینترنت کند، پراختلال اما جهانی یا تداوم توزیع طبقاتی اینترنت؟
