بخش کامنتگذاری سایتها به چتروم تبدیل شد؛
نبود اینترنت به روایت مردم
در این شرایط، هر چند روز که از خاموشی اینترنت میگذرد، ضرر مالی و روانی آن برای مردم بیشتر میشود. در این میان، مردم کامنتهای برخی رسانهها را به محلی برای گفتوگو و اعتراض نسبت به شرایط فعلی کشور بهخصوص اینترنت تبدیل کردهاند. مردم در اکثر کامنتها ضمن اینکه خواستار بازگشت اینترنت به وضعیت عادی هستند، وضعیت معیشت، زندگی روزمره، سفرها، تماسها، تحصیل و... را در نبود ارتباطات تشریح کردهاند. در مواردی هم، مردم از مسوولان درخواست کردهاند تا حداقل عملکرد پیامرسانهای داخلی را بهبود بدهند یا دسترسی به ایمیل و چتباتهای هوش مصنوعی را برای انجام امور شغلی و آموزشی فراهم کنند.
دسترسی برخی به اینترنت
از پنجشنبه شب ۱۸دیماه ارتباطات در ایران بهصورت کامل خاموش شد. هر چند از آن زمان تاکنون کاربران به سایتها و پلتفرمهای داخلی بهصورت محدود، کند و پر اختلال دسترسی دارند، اما قطع کامل اینترنت بینالملل و فعالیت دیتاسنترها عملا زندگی روزمره، مشاغل، آموزش و ارتباطات بینفردی مردم را مختل کرده است. در این وضعیت، مسوولان هم یا بر علت امنیتی قطع اینترنت و پیگیری برای رفع محدودیتها یا فعالیت پیامرسانهای داخلی تاکید میکنند. این در حالی است که دسترسی آزادانه کاربران به اینترنت بینالمللی، حقی بدیهی است. از طرف دیگر، برخی اخبار بیانگر این است که در نبود کامل اینترنت، دسترسی برخی نهادها و رسانهها به اینترنت جهانی فراهم شده است.
رسانه زومیت در گزارشی اعلام کرده است که سرورهای قوهقضائیه، خبرگزاریهای فارس و مهر و برخی رسانههای غیررسمی از اینترنت بینالملل برخوردارند. همچنین بر اساس پیگیریهای این رسانه، وزارت ارتباطات با برخی از بازیگران بزرگ اقتصاد دیجیتال در ارتباط است و قصد دارد دسترسی مجزای آنها به اینترنت را فراهم کند. در این شرایط که مردم راهی برای ارتباط داخلی و خارجی ندارند، به سمت کامنتهای رسانهها برای گفتوگو و اعتراض به وضعیت فعلی رفتهاند. حتی با افزایش کامنتها و بازخوردهای مردم زیر اخبار، برخی رسانهها با محدودیتهایی برای انتشار کامنتها مواجه شدهاند.
با این حال، کامنتهای مردم همچنان در خبرگزاریهای رسمی از جمله فارس و ایسنا قابل مشاهده است. البته، این انتشار نیز با مدیریت و کنترلشده است. به همین منظور، در این گزارش برای بررسی محتوای کامنتها برخی نظرات مردم در دو خبرگزاری فارس و ایسنا آورده شده است. در ابتدا این نکته باید طرح شود که تحت تاثیر قطع کامل ارتباطات و اینترنت، عمده نظرات درباره گله و شکایت مردم نسبت به این موضوع است. در مواردی هم نظرات متفاوت مردم نسبت به اعتراضات و تحولات اخیر کشور مطرح شده است. مردم در اکثر کامنتها ضمن اینکه خواستار بازگشت اینترنت به وضعیت عادی هستند، وضعیت معیشت، زندگی روزمره، سفرها، تماسها، تحصیل و ... را در نبود ارتباطات تشریح کردهاند. البته، بررسی برخی نظرات نشان میدهد که یک دودستگی نیز در بین مردم نسبت به قطع اینترنت وجود دارد. به اعتقاد برخی که تعداد کمی هم دارند، در شرایط ناآرامیها قطع اینترنت تصمیم مناسبی است.
بهعنوان مثال، یکی از مردم با نسبت دادن رابطه امنیت و قطع اینترنت مطرح کرده است: «اگر امنیت میخواهیم، باید پیامرسانهای خارجی مسدود و اینترنت ملی در کشور بهجز دانشگاهها و نهادهای خاص برقرار شود.» یک مخاطب دیگر نیز در خبرگزاری فارس نوشته است: «از تمام مسوولان میخواهم تا زمانی که امنیت در کشور برقرار نشده، اینترنت را وصل نکنند. نمیخواهم امنیت خودم، فرزندانم و خانوادهام فدای چتکردن، گوگلگردی و بازی کردن یک عده شود.» در مقابل، اکثر مردم یکصدا در کامنتها اعلام کردهاند که اینترنت حق بدیهی آنهاست و باید به آن دسترسی آزادانه داشته باشند. حتی نظرات مخالف را با بیان طنزآمیز ارائه کردهاند و نوشتهاند: «موبایل و تلفن هم باید جمع شود و با دود به هم علامت بدیم! یا چند تا کبوتر نامهرسان استخدام کنید تا زحمت جابهجایی پیامهای مردم را بکشند! اصلا اینترنت را وصل نکنید.»
نگران حذف و کاهش درآمدها
جدای از اختلاف نظرها بین قطع اینترنت بینالملل و فعالسازی اینترنت ملی، اکثر مردم از تاثیر منفی نبود ارتباطات بر معیشت، درآمد و کسبوکارها گله کردهاند. درخصوص این موضوع چه آنها که مخالف آزادی اینترنت هستند و چه آنها که موافق هستند، همه اتفاق نظر ندارند. از این جهت که دسته اول، خواهان فعالسازی پیامرسانها و پلتفرمهای داخلی هستند. البته همین دسته در روزهای سوم قطع اینترنت که دسترسی به پلتفرمها و پیامرسانهای بومی فعال شد، نسبت به پاسخگو نبودن موتورهای جستوجوگر، پیامرسانهای داخلی و هوش مصنوعیهای بومی انتقاد دارند. دسته دوم نیز بر این باورند که اینترنت خانگی و اداری باید متصل شوند. به این دلیل که در دهه اخیر، عمده مشاغل بهصورت مستقیم یا غیر مستقیم به اینترنت وابسته هستند و حالا اکثر مردم از شاغلان در خانه گرفته تا کسبوکارهای بزرگ و کوچک، معلمها و دانشجوها نگران سرنوشت زندگی خودشان بهخصوص از دست رفتن درآمدشان هستند.
در همین راستا، یکی از مخاطبان خبرگزاری فارس در بخش کامنتهای اخبار نوشته است: «خواهان آزادی اینترنت هستیم، لطفا رسیدگی کنید تا وضعیت کسبوکارها بدتر از قبل نشود.» یک کاربر دیگر نیز در ایسنا که صاحب کسبوکار است، نوشته: «من ۳۸ نفر پرسنل در شرکت دارم و فعالیت شرکتم کاملا مختل شده است. در صورت ادامه این وضعیت، مجبور هستم که کارکنانم را جواب کنم و اینجوری ۳۸ جوان را بیکار کردهام.»
باقی کامنتها نیز درباره چگونگی تامین هزینههای زندگی از اجارهخانه گرفته تا خرید مایحتاج روزمره تحت تاثیر از دست رفتن مشاغل است. با این حال، بررسی نظرات نشان میدهد که اقشار مختلف جامعه از جمله شاغلان در خانه، کارمندها، معلمها و دانشآموزان و دانشجویان با چالشهای جدی مواجه شدهاند. بهعنوان مثال، یک فرد که در خانه ترید میکند، نسبت به قطع اینترنت اعتراض کرده و نوشته است: «من در خانه ترید میکنم و از این راه، خرج زندگی را درمیآورم. الان درآمدم را بهکل از دست دادهام.» یک فرد دیگر هم که برنامهنویس است، نوشته: «خواهش میکنم اینترنت را وصل کنید. من برنامهنویس هستم و خرج زندگیام را از اینترنت تامین میکنم. از زمان قطع اینترنت از استرس تامین مخارج زندگی بیخواب شدهام و نگران آینده هستم.» یک معلم نیز اعلام کرده است: « من معلم هستم و درآمدم را از کلاسهای آنلاین تامین میکنم، اما با قطع اینترنت عملا بیکار شدهام.»
باقی افراد نیز نگران سرمایه خود در بازارهای رمزارز و سرمایه هستند. یکی از سرمایهگذاران در این خصوص نوشته است: «سرمایه من در بازار رمز ارز است و با قطع اینترنت نمیدانم چه بلایی بر سر سرمایه و زندگیام آمده است.»
آموزش و پژوهش در تعلیق
علاوه بر قطع و کاهش درآمدزایی مردم تحت تاثیر نبود اینترنت، بخش زیادی از مردم بهخصوص محصلها نگران نوشتن پایاننامه و سایر تحقیقات آموزشی خود هستند. یک دانشجو در این زمینه خطاب به مخالفان آزادی اینترنت نوشته است: « پایاننامه مرا شما بنویسید. اگر بهموقع پایاننامه را دفاع نکنم، باید هزینه بدهم. آیا شما و کسانی که مسوول هستند، این هزینه را پرداخت میکنند؟» یک دانشآموز پشت کنکوری نیز نگرانی خود را از قطع اینترنت اینگونه شرح داده است: «من کنکوری هستم و نمیتوانم هیچ کلاسی ببینم و به منابع دسترسی داشته باشم. این دوره از محدودیتهای اینترنت از دورههای قبل نیز شدیدتر است.»
یک دانشجو نیز نسبت به بلاتکلیفی وضعیت آموزش و امتحانات در دانشگاهها نوشت: « امتحانات دانشگاهها رفته رو هوا و نمیدانیم قرار است امتحانی برگزار شود یا نه. همچنین به دلیل عدم دسترسی به اینترنت نمیتوانیم منابع را مطالعه کنیم و پروژههای درسی آخر ترم را انجام و تحویل دهیم.» دانشجوی دیگری نیز خطاب به وزیر ارتباطات گفته است: «آقای وزیر محترم، من دانشجوی دکترا هستم و مشغول نوشتن تحقیق و پایاننامه، از کجا باید به مقالات بینالمللی دسترسی پیدا کنم؟»
اختلال در تماسهای بینالمللی
برقراری تماس و ارسال پیامک نیز از شامگاه ۱۸دیماه با اختلال جدی مواجه است. هر چند در کسبوکارها و بانکها امکان ارسال پیامک وجود دارد، اما مردم همچنان از ارسال پیامک به یکدیگر محروم هستند. از سوی دیگر، با اینکه فقط در ساعات اعتراضات امکان برقراری تماس در داخل کشور طی روزهای ابتدایی قطع اینترنت وجود نداشت، قابلیت تماس به خارج از کشور بهصورت کامل قطع شد. البته، از روز گذشته این امکان فراهم شده، اما با اختلال و کندی همراه است و تماس از خارج به داخل کشور نیز همچنان مسدود است.
یکی از شکایتهای مردم در کامنتهای رسانه نیز در خصوص عدمارتباط با خانواده و دوستان در خارج از کشور است. یکی از کاربران در این خصوص نوشته است: «همسر من برای ماموریت کاری به خارج از کشور سفر کرده و چند روز است که از او خبر ندارم. نگرانی خودم و خانوادهام را چگونه در بیخبری رفع کنم؟» یک فرد نیز نوشته است: «من پیش خانوادهام نیستم و تنها راه ارتباطی من با خانواده و کشور عزیزمان ایران، روبیکا و واتساپ است. در این روزها که اینترنت یا قطع است یا مختل، چه کار کنم؟» یکی دیگر از افراد در این زمینه طرح سوال کرده است: «باید از ارتباط با عزیزانم در خارج از کشور محروم باشم؟ اگر اعضای خانواده من مریض شوند، چگونه اطلاعرسانی کنم؟»
در مجموع، با قطع اینترنت و ارتباطات در کشور، مردم و کسبوکارها با چالشهای متعددی در انجام وظایف کاری، روزمره، آموزشی و ارتباطاتی خود مواجه شدهاند و با گذشت تقریبا ۶روز از این وضعیت، معلوم نیست که چه زمانی اینترنت و زندگی ایرانیها به وضعیت عادی بازخواهد گشت.
