تشدید رکود در بازار مسکن

گزارش گروه مسکن روزنامه «دنیای‌‌‌‌اقتصاد» از وضعیت فعلی حاکم بر بازار خرید و فروش آپارتمان حاکی است، «آخرهفته» گذشته آن دسته از معاملات مسکن که فرآیند انجام آنها از روزها قبل شروع شده‌بود و به شکل طبیعی باید طی روزهای اخیر، مراحل نهایی‌‌‌‌شان به‌صورت «آنلاین» طی می‌شد، به‌خاطر «قطع سامانه‌‌‌‌های مرتبط با نقل و انتقالات ملک»، به‌حالت تعلیق یا توقف درآمده است. خرید و فروش ملک، به مجموعه‌‌‌‌ای از انواع استعلام‌های دولتی، ثبتی و ملکی وابسته است که پروسه معاملات ملکی را دست‌‌‌‌کم تا یک ماه کاری طولانی می‌کند. اگرچه اعتراضات بازار از حدود دو هفته پیش شروع شد اما تا پیش‌‌‌‌از روزهای اخیر، نبض کند معاملات زمستانی مسکن کماکان ادامه داشت. با این‌حال، اکنون به‌خاطر «عدم‌دسترسی فعالان بازار مسکن، از واسطه‌‌‌‌های ملکی که قرارداد تنظیم می‌کنند گرفته تا فروشنده‌‌‌‌ها که فایل عرضه می‌کنند، به انواع سامانه‌‌‌‌های آنلاین خصوصی و دولتی ناشی از قطع اینترنت و اختلال یا کندی سرعت اینترنت داخلی»، جریان معاملات دچار «ایست» شده‌است.

روز گذشته دسترسی معامله‌گران ملکی به پلتفرم‌های بازاریابی آنلاین (سکوهایی که فروشندگان در آن فایل ثبت می‌کنند و خریداران می‌توانند با مراجعه اینترنتی به آن، فایل‌‌‌‌های فروش آپارتمان را ببینند) عملا «غیرممکن» بود به‌طوری‌که این وضعیت تا زمانی‌که اختلال اینترنتی وجود داشته‌باشد، ادامه‌دار خواهد بود. در ظاهر، پلتفرم‌های آنلاین مسکن با اینترنت داخلی قابل‌دسترس هستند اما زیرساخت ضعیف شبکه یا سرعت پایین حتی اینترنت داخلی مطابق تصاویر درون گزارش «دنیای‌‌‌‌اقتصاد»، بازار آنلاین مسکن را از کار انداخته‌است. به این‌ترتیب، ایست جریان معاملات مسکن از مبدا یا همان «بازار آنلاین عرضه فایل‌فروشی» باعث توقف کل بازار می‌شود؛ اتفاقی که روز گذشته در تحقیقات میدانی «دنیای‌‌‌‌اقتصاد» از واسطه‌‌‌‌های سنتی بازار ملک کاملا مشهود بود.

بنگاهی‌‌‌‌‌‌‌‌ها بدون «مراجعه‌‌‌‌کننده»

اولین نشانه از ترمز «ناآرامی‌‌‌‌ها توام با قطع اینترنت» به بازار معاملات مسکن، روز گذشته به شکل توقف روند مراجعه خریدار و فروشنده به واسطه‌‌‌‌های سنتی بروز کرد.  نه اینکه در روزهای قبل از اعتراضات، این بازار رونق داشت بلکه تا پیش‌‌‌‌از این، یک جریان بسیار محدود تقاضای خرید آپارتمان تقریبا در مناطق متوسط و به شکل محسوس در مناطق پایین‌‌‌‌شهر تهران عمدتا برای معامله واحدهای مسکونی کوچک و کهنه وجود داشت؛ اکنون اما شرایط خیابان، خرید مسکن را از اولویت متقاضیان خارج کرده‌است. در این میان، برخی واسطه‌‌‌‌های ملکی به «دنیای‌‌‌‌اقتصاد» اعلام کردند؛ در روز گذشته تعدادی از آنها برای تکمیل پروسه معامله مشتریان‌‌‌‌شان به برخی سامانه‌‌‌‌های دولتی اخذ مفاصاحساب از جمله مالیات مراجعه کردند تا مجوزهای مورد‌نیاز برای نقل و انتقال رسمی واحد مسکونی معامله‌‌‌‌شده را دریافت کنند اما موفق به «اخذ» نشدند چون سامانه قابل‌دسترس نیست.

معامله مسکن نیازمند «استعلام چک خریدار در شبکه بانکی»، «نقل و انتقال پول از طریق سامانه‌‌‌‌های موبایلی»، «مفاصاحساب از طریق دفاتر خدمات الکترونیک شهر»، ‌‌‌‌ «اخذ مفاصاحساب مالیاتی از سامانه دولتی» و در نهایت «ثبت مبایعه‌‌‌‌نامه در سامانه کاتب یا خودنویس» است. ورود به همه این سامانه‌‌‌‌ها و دریافت خدمات از آنها به «اینترنت سراسری با سرعت طبیعی» نیازمند است؛ ابزاری که فعلا و تا اطلاع‌‌‌‌ ثانوی در دسترس خریداران و فروشنده‌‌‌‌های آپارتمان وجود ندارد.

چشم‌‌‌‌انداز مسکن با فاکتور «بی‌‌‌‌اینترنتی»

بررسی‌‌‌‌های «دنیای‌‌‌‌اقتصاد» نشان می‌دهد، اگر وضعیت آخرهفته گذشته و روز شنبه ادامه پیدا کند، بازار معاملات مسکن به دو دلیل متوقف خواهد ماند. دلیل اول، «امکان‌پذیر نبودن عرضه فایل» به بازار است و دلیل دوم نیز «ترس فروشنده و خریدار از عدم‌تحقق تعهدات‌‌‌‌شان به یکدیگر به‌خاطر قطعی سامانه‌‌‌‌های موردنیاز معاملات ملکی» است. این چشم‌‌‌‌انداز دو پیامد به‌همراه دارد. پیامد اول، بازگشت «رکود شدید تابستان امسال» به صحنه معاملات مسکن خواهد بود به‌طوری‌که مطابق تیر و مرداد، خریدوفروش‌ها می‌تواند به زیر 1000 واحد در ماه افت کند. پیامد دوم اما متوجه روند قیمت مسکن است. طی نیمه اول دی، شاخص مسکن «دنیای‌‌‌‌اقتصاد» رشد محسوس قیمت‌های فروشنده‌‌‌‌های آپارتمان در تهران به میزان 4‌درصد در مقایسه با میانگین قیمت مسکن آذرماه را نشان‌داد. در دو هفته اول زمستان، شاخص «قیمت پیشنهادی» آپارتمان در سطح 113‌میلیون‌تومان در مترمربع قرارگرفت. این، ناشی از تحرک نسبی معاملات در زمستان، بعداز توقف جنگ در تابستان و ابتدای پاییز بود. اکنون به‌نظر می‌رسد «شوک جدید» به بازار مسکن می‌تواند ‌بار دیگر باعث چرخش قیمت‌ها به سمت کاهش یا ثبات چندروزه یا حتی چند هفته‌ای شود.

پیش‌‌‌‌تر، فایل‌‌‌‌های رسوبی در بازار مسکن تهران با «تماس‌‌‌‌های تلفنی پشت‌‌‌‌سر هم» دلالان ملکی مواجه شده‌بود. فروشندگانی که در نیمه اول امسال در مناطق میانی و جنوبی تهران، واحد خود را برای فروش فایل کرده‌بودند و بدون مشتری مانده‌بود، در هفته‌های اخیر «مورد‌توجه واسطه‌‌‌‌های ملکی» قرارگرفت. تغییرات مثبت قیمت مسکن که زودتر از همه، دلالان را مطلع می‌کند، عامل این «تماس»‌‌‌‌ها است. از آنجا که فروشنده‌‌‌‌های فایل‌‌‌‌های رسوبی احتمالا از رشد محسوس قیمت‌ها در هفته‌های اخیر بی‌‌‌‌اطلاع یا کم‌‌‌‌اطلاع هستند، واسطه‌‌‌‌ها قصد دارند این موضوع را به «فرصت» یا همان «محرک» برای خریداران حاضر در بازار تبدیل کنند تا امکان «خرید با قیمت مناسب» را برای متقاضیان به‌وجود بیاورند. هر چند همین زنگ‌‌‌‌ها که تا پیش‌‌‌‌از روزهای اخیر بوده، احتمالا متوقف می‌شود یا اینکه با «نه» فروشنده‌‌‌‌های فایل‌‌‌‌های قدیمی به‌خاطر «شرایط فعلی» مواجه خواهدشد.