قلب تپنده مصرف انرژی، هوشمند شود
وضعیت مصرف گاز در اصفهان؛ زنگ خطری جدی
ثبت بیش از ۶۵۵ میلیون مترمکعب گاز در نخستین روز از زمستان امسال در کل کشور، گویای سرمای پیش از حد انتظار است که پیشبینیها حکایت از شدت یابی آن دارد.
استان اصفهان نیز با جمعیتی بیش از پنج میلیون نفر و سهم قابلتوجهی از صنایع کشور، یکی از کانونهای اصلی مصرف انرژی به شمار میرود. بر اساس گزارشهای رسمی، از ابتدای آذرماه ۱۴۰۴ مصرف گاز در بخش خانگی این استان، حدود ۳۸ درصد افزایشیافته است؛ که عمدتاً ناشی از کاهش محسوس دما و ورود تودههای هوای سرد و فشار قابلتوجهی را بر شبکه توزیع گاز وارد کرده است.
به گفته مسئولان شرکت گاز استان، این افزایش مصرف در مناطق سردسیر و کوهستانی، محسوستر و در صورت تداوم، میتواند تعادل شبکه را با چالش جدی مواجه سازد.
وضعیتی است که تراکم شهری، گستردگی ساختمانهای قدیمی و راندمان پایین سیستمهای گرمایشی آن را تشدید کرده و در صورت عدم برنامهریزی و مدیریت لازم از امکان بحرانهای مقطعی یا حتی اختلال در تأمین انرژی، خبر میرسد.
هشدارهای هواشناسی و محدودیت راهکارهای کوتاهمدت
سرما و یخبندان بیشتر از احتمالاتی است که برای اصفهان، اعلامشده است. در این حال گفته میشود، شرکت گاز استان اصفهان با آمادگی کامل، تلاش خود را برای پایداری جریان گاز در استان به کار گرفته اما مصرف بهینه و مدیریتشده مشترکان، نقش تعیینکنندهای در حفظ تعادل شبکه گاز دارد.
در این میان، راهکارهایی همچون تنظیم دمای رفاه بین ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتیگراد، پوشیدن لباس گرم در منزل، درزگیری درها و پنجرهها، استفاده از پردههای ضخیم و خاموش کردن وسایل گرمایشی در فضاهای کم رفتوآمد توصیه میشود. اقداماتی، هرچند ساده و کمهزینه که در عبور از پیک مصرف زمستانی مؤثرند.
بااینوجود تجربه سالهای اخیر نشان داده که تکیه صرف بر رفتار مصرفکننده و توصیههای مقطعی، پاسخگوی بحران ساختاری انرژی نیست. ریشه اصلی مشکل، در ساختمانهایی نهفته است که بدون توجه به اقلیم، استانداردهای عایقبندی و فناوریهای نوین ساختهشدهاند؛ ساختمانهایی که بخش قابلتوجهی از انرژی را پیش از آنکه به آسایش ساکنان تبدیل شود، به هدر داده بهطوریکه بر طبق مطالعات انجامگرفته افزون بر ۴۰ درصد انرژی به دلیل ضعف عایقبندی، استفاده از مصالح غیراستاندارد و سیستمهای گرمایشی ناکارآمد، تلف میشود. سهمی که در استانهایی مانند اصفهان، به دلیل شرایط اقلیمی و بافت فرسوده شهری، حتی بالاتر، برآورد شده که پیامد سالها غفلت از مقررات ملی ساختمان، بهویژه مبحث ۱۹ و نبود ضمانت اجرایی مؤثر برای آن است.
قوانینی که جدی گرفته نشدند
مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان باهدف صرفهجویی در مصرف انرژی، از اوایل دهه ۷۰ به تصویب رسید و اجرای آن الزامی اعلام شد. مهمی که اجرای کامل آن میتواند مصرف انرژی ساختمانهای جدید را دستکم ۳۰ درصد کاهش دهد.
همچنین هیات وزیران در جلسه ۱۹/ ۸/ ۱۴۰۰ در راستای تکلیف مقرر در قانون برنامه ششم توسعه مبنی بر کاهش سالانه ۵ درصد از تلفات انرژی در بخش ساختمان، بهعنوان بزرگترین بخش مصرفکننده انرژی در کشور، ضوابط صرفهجویی انرژی در ساختمانها را به تصویب رساند و مقرر شد از ابتدای سال ۱۴۰۲ همه ساختمانهایی که شروع به ساخت کردند، دریافت پروانه پایان کار آنها منوط به داشتن گرید انرژی باشد.
مصوبههایی که اجرای هرکدام، عاملی در جهت بهبود مصرف انرژی اما نبود متولی مشخص، ضعف نظارت و مقاومت برخی سازندگان، مانع از اجرای مؤثر این قوانین شده و امروز در قالب نا ترازی انرژی خود را نمایان کرده است. حالآنکه ساختمانهای کممصرف میتوانند هم به سود دولت، هم سازنده و هم مصرفکننده باشند، اما نبود سیاستهای حمایتی باعث شده این مسیر بهدرستی طی نشود.
در این شرایط عدهای هم با طرح مباحثی مانند بنای ساختمان هوشمند، معتقدند این نوع از ساختمانهای با بهرهگیری از حسگرها، سامانههای خودکار و نرمافزارهای مدیریت انرژی، مصرف گاز، برق و آب را متناسب با نیاز واقعی ساکنان و شرایط محیطی تنظیم میکند.
واضح آنکه کنترل هوشمند سیستمهای گرمایشی و سرمایشی، استفاده بهینه از نور طبیعی، پایش لحظهای مصرف انرژی و کاهش هدر رفت حرارتی از طریق مصالح نوین، ازجمله قابلیتهایی است که میتواند مصرف انرژی را بهطور محسوسی کاهش دهد.
بررسیهای هم نشان میدهد ساختمانهای هوشمند در مقایسه با نمونههای سنتی تا ۴۵ درصد انرژی کمتری مصرف میکنند؛ رقمی که نقش تعیینکنندهای در مهار رشد مصرف گاز داشته و ضرورتی راهبردی برای آینده استانهای پرمصرف مانند اصفهان، محسوب میشود.
منافع اقتصادی و زیستمحیطی
هوشمند سازی ساختمانها نهفقط به معنای کاهش مصرف انرژی و کوچکتر شدن قبضهای گاز و برق بلکه ساختمانهایی بنا میشود که باارزش اقتصادی بالاتری در بازار مسکن از هزینههای نگهداری پایینتری هم در بلندمدت برخوردار، خواهند شد. از سوی دیگر، کاهش مصرف سوختهای فسیلی، به معنای کاهش انتشار آلایندهها و بهبود کیفیت هواست؛ موضوعی که برای اصفهانِ درگیر با آلودگی هوا، اهمیتی حیاتی دارد. درواقع، کاهش چشمگیر مصرف انرژی در کنار صرفهجویی اقتصادی برای ساکنان، تاثیر مثبتی هم بر محیطزیست و پایداری منابع طبیعی دارد.
حامد حسین پور کارشناس و فعال بازار مسکن نیز با اشاره به ویژگیهای ساختمانهای هوشمند به دنیای اقتصاد میگوید: هر درصد صرفهجویی در مصرف انرژی ساختمانها، به کاهش هزینههای درمانی، افزایش بهرهوری اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان منجر میشود؛ منافعی که تقریباً برای همه جامعه مفید است.
او بیان میکند: اما ساخت این نوع از ساختمانها گرچه با مزیتهای زیادی همراه است و در بسیاری از کشورها متداول ولی ما هنوز شرایط لازم و کافی را برای ساختمانی با همه استانداردهای موجود نداریم. بهطوریکه تعداد اندکی از ساختمانها با این استانداردها بناشده است.
به گفته این کارشناس هزینه اولیه بالاتر، کمبود نیروی متخصص و آگاهی محدود سازندگان و مالکان، از مهمترین این چالشها به شمار میرود. او توضیح میدهد: با توجه به هزینههای بالای ساختوساز، بسیاری از سازندگان، رعایت استانداردهای انرژی را هزینهای اضافی میدانند وسعی بر کاستن ازاینگونه هزینهها دارند تا قیمت نهایی گران نشود. و میافزاید: درصورتیکه هزینههای اولیه هوشمند سازی یک سرمایهگذاری بلندمدت است و پس از زمانی از محل صرفهجویی انرژی جبران میشود که درنهایت به منفعت ساکنان آن ساختمان منتهی خواهد شد.
حسین پور میگوید: ظاهراً آنچه فعلا اهمیت دارد ساخت بناهایی با کمترین هزینه است تا هم برای سازنده وهم مصرفکننده صرفه اقتصادی داشته باشد؛ مگر آنکه با ارائه تسهیلات جذاب، انگیزه ساخت این نوع از ساختمانها، تقویت شود.
بدون نگرانی از نا ترازی انرژی
عبور از بحران انرژی، بدون نقشآفرینی فعال دولت و مدیریت شهری، ممکن نیست. اجرای الزامآور مبحث ۱۹، ارائه مشوقهایی نظیر تخفیف در عوارض ساخت، تسهیلات بانکی هدفمند و رتبهبندی انرژی ساختمانها، میتواند سازندگان را به حرکت در این مسیر ترغیب کند.
از طرفی هم مدیریت شهری با هوشمند سازی ساختمانهای عمومی و دولتی، میتواند الگویی عملی برای بخش خصوصی و شهروندان ارائه دهد و فرهنگ مصرف بهینه انرژی را نهادینه کند.
اقداماتی که انجام آن نیازمند تغییر نگاه به مصرف انرژی و بازنگری در فرهنگ ساختوسازاست، اینچنین، ساختمانها نه عامل بحران، بلکه بخشی از راهحل خواهند شد تا زمستانهای پیشرو بدون نگرانی از نا ترازی انرژی سپری شود.
