اثرات تنش میان آمریکا و ونزوئلا بر بازارهای جهانی
حتی با وجود تولید بالای نفت داخلی ایالات متحده، ظرفیت تولید مازاد در خلیج فارس و ذخایر استراتژیک نفت آمریکا که بهخوبی از بازارهای نفتخام محافظت میکند، از دستدادن بشکههای نفت ترش سنگین ونزوئلا، بازارهای دیزلی که از قبل هم تحتفشار بودهاند را محدودتر خواهد کرد. خطرناکتر اینکه درگیری میتواند به زیرساختهای نفت یا آمونیاک منطقهای، بهویژه مجتمع پوینت لیزا در ترینیداد و توباگو، سرایت کند و احتمالا منجر به افزایش قیمت کود اوره و مواد غذایی شود که بهطور بالقوه میتواند موج دیگری از تورم جهانی را به راه بیندازد.
اگرچه ونزوئلا هنوز هم بازیگر مهمی است، اما در حالحاضر به اندازه دوران پیش از هوگو چاوز در بازارهای نفت اهمیت ندارد. باوجود اینکه صادرات در ماه سپتامبر برای مدت کوتاهی از یکمیلیون بشکه در روز فراتر رفت، اما بهطور میانگین صادرات ونزوئلا ۸۰۰ هزار بشکه در روز یا کمی کمتر از ۱درصد از کل مصرف نفت جهان است. بیشتر حجم صادرات، مستقیم یا غیرمستقیم، به چین میرود، درحالیکه واردات ایالات متحده در ماههای اخیر به زیر ۱۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافتهاست.
مداخله ایالات متحده موجب میشود که تولید و صادرات ونزوئلا بهطور قطع کاهش پیدا کند. علاوهبر این، حملات نظامی ایالات متحده به خاک ونزوئلا میتواند باعث تلافیجویی رژیم حاکم در آن کشور شود. تلافی ونزوئلا میتواند اشکال مختلفی داشته باشد، از جمله خرابکاری در تولید برای ایجاد اختلال در رژیم جانشین بالقوه، حمله به همسایگانی که بهنظر میرسد از اقدام نظامی ایالات متحده حمایت میکنند و دامن زدن به بیثباتی سیاسی داخلی که ادامه فعالیت را ناامن میکند.
چشمانداز بلندمدت
تاریخ ونزوئلا نشان میدهد که حتی بدون مداخله نظامی، تولید چقدر سریع میتواند کاهش یابد. در سالهای۲۰۰۳-۲۰۰۲، اعتصاب کارگران نفت ونزوئلا، به رهبری مخالفان رئیسجمهور وقت، هوگو چاوز، صادرات نفت ونزوئلا را از سهمیلیون بشکه در روز به کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داد.
در عین حال، تولید بالای نفتخام و گاز طبیعی مایع (NGL) داخلی ایالات متحده، ظرفیت تولید اضافی قابلتوجه در کشورهای حوزه خلیج فارس و انتظارات مداوم برای اشباع بازار نفت، حتی اگر اختلال در تولید ونزوئلا در کوتاهمدت رخ دهد، سقفی برای قیمتهای جهانی نفت تعیین خواهد کرد. علاوهبر این، ذخایر استراتژیک نفت ایالاتمتحده بهخوبی پر شدهاست.
در این میان تصویر بلندمدتتر بسیار پیچیدهتر است. تولید ونزوئلا احتمالا برای بازیابی پس از مداخله نظامی گسترده ایالات متحده به چندین سال زمان نیاز دارد، اگرچه تجربیات مقایسهای ناقص هستند، اما به چالش بازگرداندن تولید نفت پس از جنگ اشاره دارند. بهعنوان مثال، در طول حمله ایالات متحده به عراق، تولید میعانات عراق برای چند ماه پس از حمله به صفر رسید و تولید سالانه تا سال ۲۰۱۱ به سطح قبل از جنگ بازنگشت. تجربه لیبی نیز نشان میدهد که یک گذار سیاسی نامنظم میتواند بهشدت تولید نفت را مختل کند. از زمان سرنگونی معمر قذافی، رهبر لیبی، در سال ۲۰۱۱، تولید میعانات لیبی هرگز به سطوح قبلی بازنگشت و تولید سالانه ۲۰۲۴ به ۱۱۸۸ هزار بشکه در روز رسید که ۳۲درصد کمتر از سطح سال ۲۰۱۰ بود.
ونزوئلای پساچاوز در نهایت شاید بتواند تولید بالاتری را تجربه کند، در واقع اپوزیسیون ونزوئلا طرحی متفکرانه و معتبر برای تقویت تولید نفت و معدن، از جمله با دنبالکردن بهترین شیوهها، منتشر کردهاست، با این حال افزایش تولید به عوامل مختلفی بستگی دارد. بهعنوان مثال، سرمایه و نیروی کار باید به ونزوئلا بازگردند. شرکت دولتی پترولئوس ونزوئلا، که بدهی زیادی دارد و تعمیر و نگهداری بخشهای کلیدی زیرساختهای میدانی را به تعویق انداخته است، باید مورد بازسازی اساسی قرار گیرد؛ و بسیاری از مخازن ونزوئلا که از شیوههای تولید ضعیف رنج بردهاند، باید احیا شوند.
بنابراین، قطع طولانیمدت تولید نفت ونزوئلا احتمالا قیمت نفت، بهویژه گازوئیل را افزایش خواهد داد. دلیل این امر این است که گریدهای نفتخام ترش سنگین ونزوئلا برای تولید گازوئیل، که تقریبا یک نهاده کلیدی در هر صنعتی است، بسیار مناسب هستند. اخیرا، آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که بازارهای میان تقطیر از جمله گازوئیل، در حال حاضر با کمبود عرضه مواجه هستند. بر این اساس، اگر تولید ونزوئلا از بازار حذف شود، قیمت گازوئیل میتواند بالاتر برود که احتمالا تورم جهانی را افزایش میدهد.
به عبارتی سیاستگذاران آمریکایی با مداخله نظامی در ونزوئلا، باید هم منتظر تورم بالاتر از طریق بازارهای دیزل باشند، و هم برای محیط پس از مداخله آماده شوند که در آن تولید نفت ونزوئلا برای بازگشت کامل به حالت عادی زمان میبرد و نیاز به حمایت دارد.
سرنوشت منطقه
مداخله نظامی ایالات متحده در ونزوئلا ممکن است تاثیرات منطقهای گستردهتری نیز داشته باشد. برای نمونه تشدید افقی درگیریها به سایر کشورها یا مناطق، روزنه خطرات مرتبط با کالا را گسترش میدهد. بهعنوان مثال، زیرساختهای انرژی در کلمبیا، بهویژه خطوط لوله، با توجه به ارتباط بین کاراکاس و ELN، که از سوی ایالات متحده آمریکا یک سازمان تروریستی خارجی معرفیشده، میتواند یکی از این اهداف باشد. ELN بهطور گسترده در مناطق مرزی ونزوئلا-کلمبیا فعالیت میکند، جایی که خط لوله Caño Limón-Coveñas از زمان افتتاح آن در سال ۱۹۸۶ و در تابستانی که گذشت، بهطور منظم مورد حمله قرارگرفتهاست. حمله به خط لوله میان کلمبیا و ونزوئلا به این کشور فرصتی میدهد تا هزینههای یک درگیری را به شیوهای نامتقارن یا قابلانکار افزایش دهد، زیرا حتی قطع برق برای کوتاهمدت در کلمبیا، ضررهای عرضه ونزوئلا را تشدید کرده و به اقتصاد پالایشگاههای ایالات متحده آسیب میرساند.
نکته مهم این است که صادرات نفتخام سنگین و ترش متوسط کلمبیا، از جمله تولید نفتخام ترش متوسط در کانو لیمون که برای صادرات به ترمینال کووناس در کارائیب ارسال میشود، برای تولید فرآوردههای میان تقطیر بسیار مناسب است. حدود ۴۰درصد از نفتخام کلمبیا در سال ۲۰۲۴ مستقیما به ایالات متحده صادر شدهاست و بسیاری از محمولهها به مقصد پاناما به پالایشگاههای ساحل خلیج ایالات متحده منتقل شده و میشوند. بر این اساس، کاهش عرضه نفتخام ونزوئلا و کلمبیا میتواند بهطور قابلتوجهی بر قیمت سوخت داخلی، بهویژه گازوئیل، تاثیر بگذارد.
آسیبپذیری زنجیرهها
در این میان زنجیرههای تامین آمونیاک ترینیداد و توباگو نیز در معرض اختلال قرار دارند. ترینیداد و توباگو درحالیکه تنها ۲.۵درصد از کل تولید آمونیاک جهان را تشکیل میدهد، ۱۵ تا ۲۰درصد از تجارت دریایی آمونیاک جهان را بر عهده دارد و پس از کانادا، دومین صادرکننده بزرگ آمونیاک به ایالات متحده است. این زنجیره تامین در پوینت لیزا، واقع در ساحل غربی ترینیداد در خلیج پاریا، مستقیما رو به ونزوئلا، حدود پنجاهکیلومتر دورتر، متمرکز است و آن را در معرض اختلال و تلافیجویی در یک درگیری طولانیمدت با دولت ونزوئلا قرار میدهد.
اگر هواداران مادورو با حملات سایبری و یا روشهای نامتقارن مانند پهپادها، عملکرد پوینت لیزا را مختل کنند، اثرات آن در سراسر قاره آمریکا و احتمالا فراتر از آن احساس خواهد شد، درحالیکه ایالات متحده و اروپا از نظر حجم، بزرگترین شرکای آمونیاک ترینیداد و توباگو هستند، بازارهای کود اوره مکزیک، شیلی و برزیل بهطور نامتناسبی در معرض آن قرار دارند. بر این اساس قطع تولید در پوینت لیزا در سراسر منطقه طنینانداز خواهد شد. مکزیک نیز تحتتاثیر قرار خواهد گرفت چراکه این کشور در سال ۲۰۲۴، ۲۵۰ هزار تن آمونیاک بیآب از ترینیداد و توباگو وارد کرد، درحالیکه تولید آمونیاک داخلی تنها ۳۱۹ هزار تن بود. درنتیجه با توجه به روابط عمیق کشاورزی ایالات متحده و مکزیک (۲۲.۸درصد از واردات کشاورزی ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ از نظر ارزش از مکزیک بود) اختلال در کود اوره در پوینت لیزا احتمالا قیمت مواد غذایی در ایالات متحده، منطقه و جهان را افزایش خواهد داد.
تولید بالای نفت داخلی ایالات متحده و ذخایر استراتژیک نفت، نقش محدود ونزوئلا در بازارهای جهانی نفت و وضعیت پیشبینیشده مازاد عرضه در بازار، همگی احتمال افزایش فوری قیمت نفتخام را در صورت بروز خصومتها کاهش میدهند، با این حال راه طولانی پیشرو برای بازگشت تولید نفت ونزوئلا، و همچنین احتمال سرایت آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت یا آمونیاک، نشاندهنده مجموعهای گستردهتر و شاید عمیقتر از خطرات تورمی است که سیاستگذاران و فعالان بازار باید در نظر بگیرند.
* کارشناس اقتصادی
