تامین آب بانه پس از بیآبیهای ۲۲ ساعته
سد تازه تاسیس شده در بانه
در دوره اوج مصرف، بخشی از مناطق شهری بهطور کامل فاقد شبکه لولهکشی آب بودند و تامین آب در این مناطق از طریق روشهای موقت و غیرپایدار انجام میشد.
در مقابل، حتی در بخشهایی از شهر که شبکه لولهکشی وجود داشت، قطعیهای طولانیمدت آب گزارش شد؛ بهگونهای که برخی مشترکان تا ۲۲ ساعت در شبانهروز به آب دسترسی نداشتند. این شرایط نشان داد که مشکل تامین آب در بانه صرفا به نبود شبکه محدود نیست و حتی زیرساختهای موجود نیز توان پاسخگویی به نیاز مصرف را ندارند. در چنین شرایطی، اجرای طرح انتقال آب به سد بانه بهعنوان یک راهکار اضطراری و کوتاهمدت در دستور کار قرارگرفت. این طرح با انتقال آب از سد چراغویس و هدایت آن به سد بانه، حجم آب قابلاستفاده برای شرب را افزایش میدهد و امکان مدیریت بهتر منابع را فراهم میکند. اعتبار پیشبینیشده برای این سامانه حدود یکهزار و ۳۰۰میلیارد تومان اعلام شده و اجرای آن مستلزم احداث و تکمیل بخشهای مختلف زیرساختی بودهاست.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای کردستان با اشاره به بهرهبرداری از این طرح اعلام کرد: با ورود آب انتقالی، پایداری نسبی در تامین آب شرب شهر بانه ایجاد شده و ظرفیت سامانه تامین آب افزایش یافتهاست. به گفته او، این اقدام با هدف کاهش تنش آبی و ایجاد امکان عبور ایمنتر از دورههای پرمصرف انجام شده و بخشی از برنامههای مدیریت منابع آب در سطح استان بهشمار میرود. با این حال، بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که چالش آب در بانه ماهیتی چندبعدی دارد.
محدودیت منابع تنها یکی از اضلاع این مساله است و ضعف شبکه توزیع، هدررفت آب، نابرابری دسترسی در مناطق مختلف شهر و نبود مدیریت موثر مصرف، نقش تعیینکنندهای در تشدید بحران داشتهاند. تجربه قطعیهای طولانیمدت آب در مناطقی که به شبکه متصل بودهاند، موید این نکته است که افزایش ورودی آب، بدون اصلاح ساختار توزیع، الزاما به بهبود پایدار وضعیت منجر نمیشود.
از منظر فنی، ورود ۳۵۰ لیتر در ثانیه آب جدید میتواند بخشی از کسری منابع را جبران کند و انعطافپذیری سیستم را افزایش دهد، اما میزان اثربخشی این اقدام به نحوه بهرهبرداری، مدیریت مخازن و هماهنگی میان اجزای مختلف سامانه بستگی دارد. در صورت تداوم الگوی مصرف فعلی و عدمکاهش هدررفت، فشار بر سیستم تامین آب همچنان باقی خواهد ماند. بنابراین میتوان گفت در بعد اجتماعی، تنش آبی تجربهشده در بسیاری از شهرها که مشکلات مشابهی دارند پیامدهای قابلتوجهی برای شهروندان داشتهاست. قطعیهای طولانیمدت آب، بهویژه در مناطق دارای شبکه، انتظارات عمومی نسبت بهکارآمدی نظام تامین آب را تحتتاثیر قرار داد و نابرابری در دسترسی به آب را پررنگتر کرد.
در مناطقی که لولهکشی وجود ندارد، وابستگی به منابع موقت، هزینههای اضافی و نااطمینانی در تامین آب، به بخشی از زندگی روزمره خانوارها تبدیل شد. بنا بر اعلام فعالان اجتماعی، در مناطقی که لولهکشی آب وجود ندارد، خانوارها ناچار هستند هر ۱۲ روز یکبار حدود ۴میلیون تومان هزینه خرید آب کنند و این در حالی است که این مناطق اقتصاد ضعیفی دارند و این عدد سهم بزرگی از درآمد ماهانه آنها دارد.
به گفته مسوولان شرکت آب منطقهای کردستان، این طرح میتواند پایهای برای مدیریت بهتر منابع آب و کاهش آسیبپذیری شهر در برابر تنشهای آبی باشد، با این حال هنوز مشخص نیست که چه برنامههایی برای توسعه شبکه لولهکشی در مناطق فاقد دسترسی و ارتقای ظرفیت شبکه در مناطق دارای لولهکشی در نظر گرفته شدهاست.
کارشناسان حوزه آب معتقدند که حل مساله آب در شهرهای مرزی، نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان است؛ از افزایش منابع تامین گرفته تا اصلاح شبکه توزیع و مدیریت تقاضا. در این چارچوب، پروژه انتقال آب اگرچه میتواند نقش مهمی در کوتاهمدت ایفا کند، اما بدون سیاستهای مکمل، نمیتواند تضمینکننده پایداری بلندمدت باشد.
