رکود توسعه‌ای خودروسازان
دنیای اقتصاد - عباس بیات : شرکت‌های تولیدکننده خودروی بازار سرمایه همواره تحت‌تاثیر قیمت‌گذاری دستوری با نزول متغیرهای مالی همراه شده‌‌‌اند و معضل قیمت‌گذاری دستوری اجازه توسعه را از خودروسازان بورسی سلب کرده است.
ارزیابی مقادیر تولید و فروش این صنعت نشان می‌دهد که طی سال ۱۴۰۳ تولیدات این شرکت‌ها بدون تغییر و مقادیر فروش آنها با نزول همراه بوده است. نزول تناژ فروش عامل رکود درآمدی خودروسازان بوده است. مجموع درآمد خودروییها در سال ۱۴۰۳ به‌‌‌میزان ۵۴۹هزار میلیارد تومان به ثبت رسید که نسبت به متوسط رشد سالانه ۱۴درصد افت شتاب را تجربه کرد.
رکود تولیدات
اولین متغیر بااهمیت در صنعت خودرو که می‌‌‌تواند وضعیت این صنعت را به‌خوبی نمایان کند، وضعیت تولیدات آن است. بررسی‌‌‌ها نشان می‌دهد در مقیاس سالانه به‌طور میانگین هر سال یک‌میلیون دستگاه خودرو در هفت شرکت خودروساز بورسی تولید میشود.
با این حال روند تولیدات صنعت خودرو با نوسان بالایی همراه بوده است، به‌طوری که در برخی سال‌ها مجموع خودروهای تولیدشده با افزایش همراه بوده و در برخی سال‌ها کاهش زیادی را تجربه کرده است. روند نوسانی تولیدات خودروسازان موجب شده است تا در ۱۳سال اخیر تولیدات این صنعت بدون تغییر باقی بماند. پس از تجربه رشد ۲۷درصدی تولیدات شرکت‌های خودرویی طی سال ۱۴۰۱، در دو سال اخیر وضعیت تولید این صنعت مطلوب نبوده است. در سال ۱۴۰۲ میزان تولیدات این صنعت با کاهش ۱۰درصدی همراه بود، اما در سال ۱۴۰۳ بهبود یافت. در سال گذشته میزان تولیدات خودروییها بدون تغییر نسبت به سال ۱۴۰۲ در محدوده یک‌میلیون و ۶۹هزار دستگاه به ثبت رسید. با توجه به توقف نزول مقادیر تولید خودروییها طی سال ۱۴۰۳، می‌‌‌توان انتظار داشت در سال ۱۴۰۴ وضعیت تولیدات این صنعت بهبود خوبی را تجربه کند. در مقیاس فصلی طی زمستان ۱۴۰۳، تجمیع تولیدات شرکت‌های خودرویی با افزایش ۱۳درصدی نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۲ به میزان ۳۰۵هزار دستگاه به ثبت رسید.
در مقیاس ماهانه بیشترین رشد مقداری تولید شرکت‌های خودروساز در سال ۱۴۰۳، طی مهرماه و اسفند با رشد ۱۹درصدی رقم خورد. در سال گذشته، بیشترین میزان رشد مقداری تولید مربوط به شرکت ایران‌خودرو بود و این شرکت موفق شد مجموع تولیدات خود را با ۳.۳درصد افزایش به ۵۵۴هزار دستگاه افزایش دهد و با این اوصاف بیشترین میزان رشد تولید در سال ۱۴۰۳ را از آن خود کند. اصلی‌‌‌ترین عاملی که موجب رکود تولیدات خودروسازان شده، قصه تکراری قیمت‌گذاری دستوری است. این آفت توسعه را از خودروسازان سلب کرده است. قیمت‌گذاری دستوری در وهله اول نقدینگی خودروییها را کاهش می‌دهد و در ادامه نزول وجه نقد موجب میشود تا توسعه خطوط تولید و افزایش مقادیر تولید این صنعت اثر منفی بپذیرد و با نزول همراه شود.
نزول میزان فروش
دومین متغیر بااهمیت در شرکت‌های خودروساز بورسی که می‌‌‌تواند وضعیت حقیقی شرکت‌ها را نمایان کند، میزان فروش این صنعت است. در بازه سالانه به‌طور متوسط یک‌میلیون و ۵۲هزار دستگاه خودرو توسط خودروییها به بازار عرضه شده است. همان‌طور که میزان رشد تولیدات شرکت‌های خودرویی در مقیاس سالانه بدون تغییر بوده، تناژ فروش این صنعت نیز طی ۱۳سال گذشته بدون تغییر در سطح یک‌میلیون و ۵۲هزار دستگاه تثبیت شده است. پس از تجربه صعود ۳۱درصدی مقادیر فروش این صنعت طی سال ۱۴۰۱، در دوسال اخیر میزان فروش خودروسازان کاهشی بوده است. در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به‌‌‌ترتیب مجموع تناژ فروش خودروییها با نزول ۱۲ و ۳درصدی همراه بود. در مقیاس فصلی طی زمستان ۱۴۰۳، فروش خودروسازان همچون تولیدات آنها با افزایش ۱۰درصدی نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۲ همراه شد. در اسکیل ماهانه، بیشترین رشد مقدار فروش در مردادماه سال قبل رقم خورد که مجموع تناژ فروش خودروسازان با افزایش ۳۳درصدی نسبت به مرداد ۱۴۰۲ به‌‌‌میزان ۷۶هزار دستگاه به ثبت رسید. از میان شرکت‌های خودروساز بازار سرمایه بیشترین میزان افزایش مقداری فروش مربوط به شرکت «خزامیا» بوده است. تناژ فروش این شرکت در سال ۱۴۰۳ با جهش ۱۳درصد همراه شد و به‌‌‌میزان ۵۶هزار دستگاه به ثبت رسید.
سایه شوم نرخگذاری دستوری
نرخگذاری دستوری بزرگ‌ترین ریسک شرکت‌های خودروساز داخلی است. سایه شوم این معضل وضعیت خودروییها را نابسامان کرده است و هر سال متغیرهای مالی این صنعت بیشتر تضعیف میشود. در سال ۱۴۰۳، به‌طور میانگین ۲۵درصد به نرخ فروش محصول اصلی خودروسازان در قیاس با سال ماقبل افزوده شد. در این مقیاس بیشترین میزان رشد نرخ فروش مربوط به شرکت ایران‌خودرو بوده است.
این شرکت گروه محصولات پژو خود را در سال ۱۴۰۳ با رشد ۵۳درصدی نسبت به سال ماقبل به فروش رساند و با این اوصاف بالاترین جهش نرخ را در میان خودروییها تجربه کرد. در چهارمین فصل سال ۱۴۰۳، به‌طور میانگین ۳۰درصد به نرخ محصول اصلی خودروسازان بازار سرمایه نسبت به زمستان قبل افزوده شد. در این مقیاس «خکاوه» سردمدار جهش نرخ فروش بوده است.
شرکت مذکور کامیون سنگین خود را با رشد ۷۶درصدی نسبت به زمستان ۱۴۰۲ به فروش رساند. در مقیاس ماهانه طی دوازدهمین ماه سال گذشته، به‌طور میانگین ۳۲درصد به نرخ فروش محصولات اصلی خودروییها نسبت به اسفند ۱۴۰۲ افزوده شد. در این اسکیل بیشترین میزان جهش نرخ مختص شرکت «خکاوه» بود که کامیون سنگین خود را با ۶۹درصد افزایش نسبت به اسفند سال ۱۴۰۲ به فروش رساند. اصلی‌‌‌ترین عامل رونق نرخ فروش «خکاوه» عرضه محصولات این شرکت در بورس‌کالاست. عرضه محصولات این شرکت در بورس‌کالا موجب شفافیت هرچه بیشتر نرخ محصولات این شرکت و در نتیجه افزایش سودآوری این شرکت شده است.
افت شتاب درآمدی
ارزیابی درآمد فروش خودروییها نشان می‌دهد که طی ۱۳سال گذشته به‌طور متوسط ۳۶درصد به مجموع درآمد این صنعت افزوده شده است. در سال ۱۴۰۳ مجموع درآمد به‌ثبت‌رسیده خودروییها ۵۴۹هزار میلیارد تومان بوده که در مقایسه با سال ماقبل ۲۲درصد رشد داشته است. مقایسه رشد درآمدی خودروییها با میانگین سالانه از نزول ۱۴درصدی شتاب درآمد شرکت‌های خودرویی حکایت دارد. نزول شتاب درآمد خودروسازان در مقیاس فصلی نیز تداوم یافته است.
طی زمستان ۱۴۰۳ مجموع درآمد خودروسازان ۱۳۶هزار میلیارد تومان به ثبت رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۲، ۳درصد افزایش داشت. در اولین ماه ۱۴۰۳، میزان رشد درآمدی شرکت‌های خودرویی ۱۳۰درصد بود که بیشترین افزایش در مقیاس ماهانه شرکت‌های خودروساز بوده است. طی سال ۱۴۰۳، شرکت ایران‌خودرو بیشترین رشد درآمدی را تجربه کرد و مجموع درآمد این شرکت با افزایش ۳۰درصد نسبت به سال ماقبل همراه شد.
