فضای مه آلود کسب‌وکار
دنیای اقتصاد : یافته‌های یک گزارش پژوهشی نشان می‌دهد که شاخص کامیابی لگاتوم با وجود فرازوفرودهای متعدد طی ۱۷ سال گذشته، در مجموع روند صعودی داشته است. با این حال ایران از بین ۱۶۷ کشور جهان در رتبه ۱۲۶ قرار گرفته است. وضعیت ایران در منطقه خاورمیانه و آفریفا نیز چندان مطلوب نبوده و در بین کشورهای همسایه ایران نمره متوسط رو به پایین را کسب کرده است. مرکز افکارسنجی دانشجویان (ایسپا)، در گزارشی به بررسی وضعیت شاخص کامیابی لگاتوم در ایران پرداخته است. شاخص کامیابی لگاتوم، به ارائه یک سیمای جامع‌تر از رفاه و موضوعات مرتبط با آن در میان کشورها می‌پردازد تا سیاستگذاران هر کشور بتوانند همزمان نقاط ضعف و قوت خود و سایر کشورها را مشاهده کنند و براساس آن برنامه‌ها و استراتژی‌هایی برای بهبود و ارتقای سطوح رفاه در نظر بگیرند. این شاخص براساس ۱۲مولفه اندازه‌گیری می‌شود که برخی از مهم‌ترین آنها، کیفیت اقتصادی، محیط کسب‌وکار، آموزش، سلامت، آزادی فردی، محیط سرمایه‌گذاری و زیرساخت‌های تسهیل‌کننده تجارت و بازار است.
شاخص کامیابی لگاتوم از ترکیبی از داده‌های کمی و کیفی و از منابع معتبری مانند بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول (IMF) و گالوپ استفاده می‌کند. به هر کشور برای هر رکن امتیازی تعلق می‌گیرد و رتبه‌بندی کلی با تجمیع این امتیازات مشخص می‌شود. هدف شاخص رفاه لگاتوم ارائه درک جامعی از رفاه است که فراتر از معیارهای اقتصادی است.
ایران در پایین جدول جهانی
به طور کلی ایران در جهان و بین ۱۶۷ کشور، رتبه ۱۲۶ را در شاخص جهانی کامیابی لگاتوم داراست. دانمارک در رتبه اول و پس از آن سوئد، نروژ، فنلاند و سوئیس در رتبه‌های دوم تا پنجم قرار دارند. سودان جنوبی، یمن، جمهوری آفریقای مرکزی و یمن در آخرین پله‌های این جدول قرار دارند. بر اساس این گزارش، ایران طی ۱۷ سال گذشته در این شاخص، فرازوفرودهای متعددی را تجربه کرده است؛ اما به طور کلی روند صعودی داشته است. به طوری که از نمره ۴۶.۸۵ در سال ۲۰۰۷ به ۴۷.۷۱ در سال ۲۰۲۳ رسیده است. همچنین در این سال‌ها کمترین نمره ایران مربوط به سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰) و بیشترین نمره مربوط به سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) بوده است.
همچنین در مقایسه با کشورهای همسایه، ایران از بین ۸ کشور در رتبه پنجم قرار گرفته است و در وضعیت متوسط رو به پایین قرار دارد. ارمنستان با نمره ۶۰.۹۲ در رتبه اول قرار گرفته است و پس از آن کشورهای جمهوری آذربایجان (۵۶.۲۶)، ترکیه (۵۵.۵۰)، ترکمنستان (۵۲.۳۸) و ایران (۴۷.۷۱) قرار دارند. افغانستان با نمره ۳۴.۱۸ در مرتبه آخر قرار دارد. در میان ۱۷کشور منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا نیز ایران در رتبه ۱۴ و بالاتر از یمن، سوریه، لیبی و عراق قرار دارد. امارات متحده عربی، قطر، کویت و بحرین نیز به ترتیب ۴ کشور نخست در این منطقه به شمار می‌روند.
نمره متوسط ایران در منطقه
یکی دیگر از بخش‌های این گزارش به مقایسه وضعیت ایران و سایر کشورهای منطقه پرداخته است. ایران به همراه ۱۷ کشور جهان در دسته‌بندی «کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا» قرار دارد. کشورهای امارات متحده عربی (۶۶.۶۹)، قطر (۶۶.۲۴)، کویت (۶۰.۹۳) و بحرین (۶۰.۹۲) در رتبه‌های نخست قرار دارند. ایران با نمره ۴۷.۷۱ در رتبه ۱۴ قرار گرفته است. یمن با شاخص ۳۲.۶۵ آخرین کشور در این گروه است.
افت کیفیت اقتصادی
به طور کلی مفهوم کامیابی از سه بُعد «جامعه فراگیر»، «اقتصاد آزاد» و «توانمندسازی مردم» تشکیل شده است. هر بعد در درون خود، دارای ۴ مولفه است که هر مولفه نیز دربرگیرنده تعدادی متغیر است.بر این اساس در بُعد «اقتصاد آزاد»، در مولفه «فضای سرمایه‌گذاری»، نمره ایران در سال ۲۰۰۷، ۴۰.۵۳ بوده و در سال ۲۰۲۳، با ۱.۲۳ واحد کاهش به عدد ۳۹.۳ رسیده است. کمترین نمره ایران در این سال‌ها، ۳۹.۱۰ (سال ۲۰۱۵) و بیشترین نمره، ۴۲.۷۶ (سال ۲۰۱۳) بوده است.در مولفه «شرایط سرمایه‌گذاری»، نمره ایران در سال ۲۰۰۷، ۳۵.۰۳ بوده است و در سال ۲۰۲۳، با ۲.۴۳ واحد کاهش به عدد ۳۲.۶۰ رسیده است. کمترین نمره ایران در این سال‌ها، ۳۲.۲۴ (سال ۲۰۲۰) و بیشترین نمره، ۳۶.۹۸ (سال ۲۰۱۲) بوده است.در مولفه «زیرساخت‌های تسهیل‌کننده تجارت و بازار » نیز نمره ایران در سال ۲۰۰۷، ۳۴.۷۲ بوده است و در سال ۲۰۲۳ با ۱۵.۶۲ واحد افزایش، به ۵۰.۳۴ رسیده است.
کمترین نمره ایران در این سال‌ها، ۳۴.۷۲ (سال ۲۰۰۷) و بیشترین نمره، ۵۰.۳۴ (سال ۲۰۲۳) بوده است.در مولفه «کیفیت اقتصادی» نیز نمره ایران در سال ۲۰۰۷، ۴۳.۰۴ بوده است و در سال ۲۰۲۳، با ۴.۱۱ واحد کاهش به عدد ۳۸.۹۳ رسیده است. کمترین نمره ایران در این سال‌ها، ۳۸.۱۸ (سال ۲۰۱۷) و بیشترین نمره، ۴۴.۵۲ ( سال ۲۰۰۸) بوده است.بنابراین در بُعد «اقتصاد آزاد»، مولفه‌های «فضای سرمایه‌گذاری»، «شرایط سرمایه‌گذاری» و «کیفیت اقتصادی» همه طی ۱۷ سال گذشته کاهش یافته‌اند و تنها در مولفه «زیرساخت‌های تسهیل‌کننده تجارت و بازار» نمره ایران افزایش یافته است.
