درخشش آشامیدنی‌‌‌ها
دنیای‌اقتصاد-عباس بیات : گروه محصولات نوشیدنی به عنوان یکی از مولفه‌‌‌های اساسی زندگی انسان‌‌‌ها، نقش بسیار مهمی در جوامع ایفا می‌کند. محصولات این بخش به دو گروه نوشیدنیهای الکلی و غیرالکلی تقسیم می‌شود. تا سال ۱۴۰۱ نحوه قیمت‌گذاری محصولات این صنعت به‌طور دستوری بوده است که مقادیر صورت‌های مالی سه شرکت آشامیدنی گواه وجود وضعیت نه‌‌‌چندان جالب این صنعت در این سال است. از سال ۱۴۰۰ روند مقداری تولید و فروش و همین‌طور درآمد فروش آشامیدنی‌‌‌ها سیر نزولی به خود گرفته است.
وضعیت سودآوری این صنعت نیز از این قاعده مستثنی نیست و سه متغیر اصلی حاشیه سود آنها طی سال گذشته متوسط کاهش ۳درصد را در قیاس با میانگین ۱۲ساله خود تجربه کرده‌‌‌اند. با این حال طی سال‌جاری با حذف قیمت دستوری در محصولات آشامیدنی وضعیت این صنعت تا حد زیادی بهبود یافته است. در مهر ماه متوسط افزایش نرخ محصولات آشامیدنی ۶۶درصد به ثبت رسیده است که این امر موجب ثبت رشد ۳۴درصدی مجموع درآمد این صنعت در مقیاس نقطه به نقطه طی مهر ماه شده است. ظرف مدت۷ ماه امسال درآمد آشامیدنی‌‌‌ها نسبت به ۷ماه مشابه سال قبل ۵۸درصد رشد یافت. باتوجه به اینکه مقدار تولید و فروش این صنعت در ۷ ماه امسال افت ۵ و ۶درصدی یافته است، عامل اصلی ثبت درآمد فروش خوب آشامیدنی‌‌‌ها به رشد نرخ فروش بازمی‌گردد. بر این اساس از ابتدای سال‌جاری نرخ فروش محصول اصلی شرکت‌های تولیدکننده این صنعت متوسط افزایش ۴۲درصد را تجربه کرده است. سودآوری آشامیدنی‌‌‌ها در بازه فصلی طی سال‌جاری همچون دیگر متغیرهای بنیادی بهبود خوبی یافته است. بر این اساس سه نماگر اصلی سودآوری این صنعت در بهار و تابستان بهترتیب متوسط ۱ و ۱۱درصد نسبت به میانگین ۱۳فصل اخیر رشد تجربه کردند.
نگاهی به تاریخچه صنعت نوشیدنی در ایران و جهان
مواد غذایی و آشامیدنی به‌‌‌عنوان یکی از مهم‌ترین صنایع تامین‌کننده نیازهای روزمره انسان، لحظه به لحظه شاهد افزایش سهم بازار بوده است. ارزش بازار جهانی صنعت نوشیدنی در سال ۲۰۲۳ چیزی بالغ بر ۱۹۰میلیارد دلار تخمین زده می‌شود. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷ ارزش بازار این صنعت با نرخ رشد سالانه ۱۲.۳۹درصدی به ۳۰۳میلیارد دلار برسد. کشورهای چین، آمریکا، ژاپن، انگلستان و کره‌جنوبی بهترتیب در رتبه‌‌‌های اول تا پنجم از منظر درآمدی در صنعت آشامیدنی قرار دارند. در بخش نوشیدنیهای غیرالکلی پیش‌بینی می‌شود ارزش بازار تا پایان سال ۲۰۲۳ به ۹۵میلیارد دلار افزایش یابد که در بخش غیرالکلی‌‌‌ها کشورهای آمریکا، چین و انگلستان بهترتیب پیشتاز هستند. نوشیدنیهای سرد در ایران در قیاس با سایر حوزه‌‌‌های صنایع غذایی از قدمت، اعتبار و گردش مالی بهتری برخوردار است. در میان انواع نوشیدنیهای سرد رایج در کشور، نوشابه جایگاه نخست را در اختیار دارد. طبق اسناد موجود اولین کارخانه نوشابه‌سازی ایران توسط فردی به نام «میرزای تونی» احداث شد. شرکت زمزم که تحت لیسانس پپسی کولا در سال ۱۳۳۱شمسی توسط حبیب ثابت تاسیس شده بود یکی از اولین شرکت‌های آشامیدنی در کشور ایران محسوب می‌شود. بنا بر گفته انجمن تولیدکنندگان مالت و ماءالشعیر ایران در حال حاضر ۴۳شرکت فعال در زمینه تولید و تامین انواع مالت و ماءالشعیر در طعم‌‌‌های متنوع و بسته‌‌‌بندی‌‌‌های مختلف در سه سبک PET، شیشه‌‌‌ای و قوطی محصولات خود را تولید و عرضه می‌کنند.
سه ضلع ۵هزار میلیاردی بازار سهام
شرکت‌های آشامیدنی زیر‌گروهی از صنعت محصولات غذایی هستند که شامل سه شرکت با ارزش بازار ۵هزار و ۷۲۳میلیارد تومانی است. بیشترین ارزش بازار آشامیدنی‌‌‌ها به شرکت «غبهنوش» تعلق دارد که در حال حاضر با ارزش بازار بیش از ۳هزار میلیارد تومان در بازار معامله می‌شود. نسبت قیمت به سود هر سهم صنعت آشامیدنی ۹.۸واحد است و سهم این گروه از بازار سهام عمدتا ارزشی محسوب می‌‌‌شوند. کمترین نسبت قیمت به سود هر سهم در حال حاضر مربوط به شرکت «غدیس» با عدد ۶.۹واحدی است و این امر به معنای وجود پتانسیل بالای رشد قیمت در سهم مذکور نسبت به سایر هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود است.
افت مقداری تولید و فروش آشامیدنی‌‌‌ها
وضعیت تولیدات محصولات صنعت آشامیدنی نشان می‌دهد که از سال ۹۰ متوسط در هر سال افزایش ۲درصد در تولیدات به وقوع پیوسته و روند تولیدات این صنعت همواره کاهشی است. بیشترین میزان رشد تولید طی سال ۹۹ با افزایش ۳۲درصد ثبت شده و این روند افزایشی تداوم نداشته است و طی سال گذشته افت ۱درصدی تولیدات به وقوع پیوسته است. این کاهش تولید در بازه ماهانه نیز مشاهده می‌شود و جمع تولیدات ۷ماه نخست سال‌جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش ۵درصدی را تجربه کرده‌‌‌اند. طی هفتمین ماه سال‌جاری تولید آشامیدنی‌‌‌ها با رشد تقریبی ۱درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته همراه بوده است. طی سال‌جاری بیشترین میزان جهش مثبت تولید مربوط به شرکت «غدیس» بوده است که در ۷ ماه امسال با ثبت مجموع تولید ۹۵میلیون و ۲۴۸هزار لیتر، توانسته نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش ۶درصدی به ثبت برساند.
با درنظر گرفتن وجود مزیت دپو‌پذیری محصولات آشامیدنی، توجه به آمارهای مربوط به مقدار فروش در کنار مقدار تولید از اهمیت ویژه‌‌‌ای برخوردار است. بر این اساس بررسی سالانه آمار مقداری فروش این صنعت نشان می‌دهد که از سال ۹۰ متوسط در هر سال افزایش ۲درصدی مقدار فروش این صنعت به وقوع پیوسته و این رشد مقداری فروش از سال ۱۴۰۰ روند کاهشی به خود گرفته و در نهایت طی سال ۱۴۰۱ مجموع مقدار فروش این صنعت برابر با سال قبل خود و بدون تغییر به ثبت رسیده است. طی سال‌جاری مجموع مقدار فروش آشامیدنی‌‌‌ها ۵۴۳میلیون و ۲۶۷هزار لیتر به ثبت رسیده است که نسبت به مدت مشابه قبل کاهش ۶درصدی تجربه کرده‌‌‌اند. همچنین در بازه ماهانه طی هفتمین ماه سال افت ۲۵درصدی مقدار فروش به وقوع پیوسته است. مقادیر یاد‌شده نشان می‌دهد افت تولید به افت مقداری فروش ختم شده است و از سال ۱۴۰۱ تاکنون میزان تولید و فروش شرکت‌های آشامیدنی با کاهش چشمگیر نسبت به میانگین و اوج خود در سال ۹۹ به ثبت رسیده است.
«غبهنوش» یکه‌تاز جهش نرخ
نرخ فروش محصولات آشامیدنی تا سال ۱۴۰۱ به‌صورت دستوری تعیین می‌شد و این امر منجر به ایجاد مشکلات زیادی برای شرکت‌های تولیدی این صنعت شد. از جمله این مشکلات می‌توان به عدم‌هماهنگی هزینه‌‌‌ها و درآمد این صنعت که به کاهش سودآوری آنها منجر شد و همین‌طور افت قابل‌توجه میزان نقدینگی این صنعت اشاره کرد. طی سال‌جاری نرخ فروش محصولات آشامیدنی آزاد شد و این امر موجب شکوفایی آشامیدنی‌‌‌ها شد. بر این اساس وضعیت نرخ فروش محصولات این صنعت نشان می‌دهد که در مدت ۷ماه ابتدایی سال‌جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل متوسط افزایش نرخ محصول اصلی سه شرکت آشامیدنی بازار سهام ۴۳درصد بوده است. بیشترین رشد نرخ فروش به شرکت «غبهنوش» تعلق دارد که در مدت یاد‌شده محصول اصلی خود یعنی انواع ماءالشعیر را ۶۷درصد بیشتر از ۷ ماه نخست ۱۴۰۱ به فروش رسانده است. طی هفتمین ماه امسال محصولات آشامیدنی وضعیت خوبی به لحاظ نرخ فروش تجربه کردند. مقایسه نرخ فروش نقطه به نقطه آنها طی این ماه نسبت به مهر ماه ۱۴۰۱، متوسط رشد ۵۹درصدی را نشان می‌دهد. در این مقیاس نیز شرکت «غبهنوش» سردمدار جهش نرخ فروش محصول خود بوده و توانسته با ثبت رشد نقطه به نقطه ۹۳درصدی نسبت به هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود پیشتاز باشد. مقایسه نرخ فروش محصول اصلی صنعت نوشیدنی در هفتمین ماه سال‌جاری نسبت به میانگین آن طی ۷ ماه امسال، رشد ۶۶درصدی را به ارمغان رسانده است. در این مقیاس نیز شرکت «غبهنوش» یک‌بار دیگر با جهش ۱۰۶درصدی محصول اصلی خود عرض اندام کرده و توانسته گوی رقابت نرخ فروش را از هم‌‌‌گروهی‌‌‌های خود برباید. همان‌طور که اشاره شد عامل اصلی جهش‌‌‌های رکوردی نرخ فروش سال‌جاری صنعت آشامیدنی به حذف قیمت‌گذاری دستوری که تا سال ۱۴۰۱ بر سودآوری شرکت‌های این صنعت سایه افکنده بود بازمی‌گردد.
رشد ۵۸درصدی درآمد سال‌جاری
متوسط درآمد فروش سالانه صنعت آشامیدنی طی ۱۲سال اخیر یک‌هزار و ۳۳۶میلیارد تومان بوده که در هر سال میانگین رشد ۳۱درصد را تجربه کرده است. در بحث رشد درآمد فروش محصولات آشامیدنی، از سال ۹۹ همچون مقدار تولید و فروش، روند کاهشی به خود گرفته به‌‌‌طوری که از اوج ۸۴درصدی به ۴۰درصد طی سال اخیر افت یافته است. علت عمده این کاهش شتاب افزایش درآمدی به همان افت مقداری تولید و فروش بر اثر وجود قیمت دستوری بازمی‌گردد که اثر آن در درآمد فروش شرکت نمایان شده است. با این حال طی سال‌جاری حذف قیمت دستوری شکوفایی این صنعت را به دنبال داشت و موجب شد تا مجموع درآمد ۷ ماه نخست آشامیدنی‌‌‌ها نسبت به مدت مشابه سال قبل جهش ۵۸درصدی را تجربه کند. بیشترین میزان افزایش در این بازه به شرکت «غنوش» تعلق دارد که موفق شده است با ثبت فروش ۳۴میلیارد تومانی، مجموع فروش خود را ۷۰درصد نسبت به ۷ ماه نخست سال گذشته افزایش دهد. طی مهر ماه امسال مجموع فروش محصولات آشامیدنی ۴۰۰میلیارد تومان به ثبت رسیده است که مقایسه نقطه به نقطه آن رشد ۳۴درصدی را نشان می‌دهد.
سهم درآمد صادراتی در سبد محصولات آشامیدنی‌‌‌ها بسیار ناچیز است به‌‌‌طوری که در پنج سال اخیر متوسط در هر سال تنها ۳درصد از درآمد فروش این صنعت به صادرات تعلق داشته است. بر این اساس این صنعت جزئی از صنایع ریالی بازار سهام محسوب می‌شود بنابراین افزایش نرخ ارز و تحریم‌‌‌های اقتصادی با توجه به داخلی بودن ماده‌‌‌اولیه این صنعت، اثر ناچیزی بر میزان فروش این شرکت به دنبال خواهد داشت.
شگرفی سودآوری آشامیدنی‌‌‌ها با حذف سایه دستوری
روند حاشیه سود سالانه آشامیدنی‌‌‌ها همواره کاهشی بوده و طی سال ۱۴۰۱ نسبت به میانگین ۱۲ساله افت ۳درصدی تجربه کرده است. بر این اساس طی سال ۱۴۰۱ سه حاشیه سود ناخالص، عملیاتی و خالص این صنعت بهترتیب ۲۶، ۸ و ۶درصد به‌‌‌ثبت رسیده است. متوسط سه حاشیه سود این صنعت در سال گذشته ۱۴درصد به‌‌‌ثبت رسیده که نسبت به میانگین سالانه ۳درصد کاهشی بوده است. با این حال در بازه فصلی طی سال‌جاری با حذف قیمت دستوری سودآوری آشامیدنی‌‌‌ها بهبود یافته است. بر این اساس طی بهار و تابستان سال‌جاری متوسط سه حاشیه سود این صنعت نسبت به میانگین ۱۳فصل از سال ۹۹ بهترتیب رشد ۱ و ۱۱درصدی تجربه کرده است. در بازه فصلی شرکت «غبهنوش» با ثبت متوسط سود ۳۸۸میلیارد تومانی و متوسط سه حاشیه سود ۲۷درصدی رتبه اول بیشترین میزان سود در فصل دوم سال را از آن خود کرده است.
عمده هزینه بهای تمام شده صنعت آشامیدنی مربوط به مواد مستقیم مصرفی آنهاست. بر این اساس طی ۱۲سال اخیر ترکیب بهای تمام‌شده این صنعت به‌طور متوسط به این صورت بوده است که مواد مستقیم سهم ۷۸درصدی، دستمزد ۴درصد و سربار تولید سهم ۱۸درصدی از بهای تمام‌شده این صنعت را تشکیل داده‌‌‌اند. تمامی مواد اولیه موردنیاز این صنعت از طریق بازار داخل تامین می‌شود که این موضوع ریسک مرتبط با نوسانات ارزی و در نتیجه احتمال کاهش سودآوری آنها را پایین می‌‌‌آورد. تنها شرکت «غدیس» طی دوره‌های اخیر حدود ۲درصد مواداولیه موردنیاز خود را از طریق واردات تامین کرده است که این بخش نیز عمدتا مرتبط با اقلام بسته‌‌‌بندی بوده است.
