بازار کساد فروش اوراق
دنیای‌اقتصاد – علیرضا کتانی : بانک مرکزی اعلام کرد در ادامه برگزاری ۴۳نوبت حراج هفتگی و ۷مرحله پذیره‌‌‌‌‌‌‌‌نویسی اوراق مالی اسلامی دولتی در سال گذشته، دوازدهمین مرحله حراج این اوراق در سال۱۴۰۲ روز سه‌شنبه ۲۵مهرماه سال جاری برگزار شد. در این حراج حدود ۲۲۱۹هزار میلیارد تومان اوراق فروخته شد. تمام اوراق فروخته‌شده در این حراج در بازار سرمایه به فروش رسیده است. طبق قانون بودجه ۱۴۰۲، تا پایان سال جاری دولت ۱۸۵هزار میلیارد تومان تامین مالی از طریق اوراق خواهد داشت و تا به امروز ۴۹۱۵۸ هزار میلیارد تومان از این اوراق را فروخته است.
به گزارش وزارت اقتصاد همچنین ۳۰هزار میلیارد تومان اوراق غیرنقدی اسناد خزانه اسلامی نیز به زودی توسط دستگاه‌های اجرایی به گیرندگان واگذار خواهد شد. طبق گزارش وزارت اقتصاد تا به اینجا با احتساب اسناد خزانه اسلامی واگذارشده میزان اوراق فروخته‌شده به ۷۲۱۳۱هزار میلیارد تومان رسیده است که برابر ۳۸.۹درصد اوراقی است که باید تا پایان سال فروخته شود. با گذشت بیش از نیمی از سال با توجه به عملکرد دولت به نظر می‌رسد دولت عملکرد چندان موفقی در فروش اوراق خود تا به اینجای سال نداشته است. همچنین گزارش عملیات اجرایی سیاست پولی بانک مرکزی از سی امین حراج منتشر شد. پس از برگزاری این حراج، نرخ بهره با کاهش ۰.۰۴ واحد درصدی به ۲۳.۷۲ رسید.
در حراج دوازدهم چه گذشت؟
اوراق غیر نقدی اسناد خزانه اسلامی اوراقی است که دولت به ازای بدهی‌های خود از دیگران واگذار می‌کند. ابزارهای مالی اسلامی یا همان صکوک، اوراق بهادار با ارزش مالی یکسان و قابلمعامله در بازارهای مالی هستند. این اوراق بر پایه یکی از قراردادهای مورد تایید اسلامی طراحی شده است و دارندگان آن بهصورت مشاع مالک یک یا مجموعه‌‌‌‌‌‌‌ای از دارایی‌ها و منافع حاصل از آنها هستند. صکوک ابزار نوینی است که در کشورهای اسلامی به جای اوراق قرضه به‌‌‌‌کار گرفته می‌شود. این اوراق مبتنی بر دارایی با درآمد ثابت یا متغیر قابلمعامله در بازار ثانویه و بر اساس اصول شریعت هستند.
اوراق صکوک باید خود ارزش داشته باشند و نمی‌توانند براساس فعالیت‌های سفته‌بازی باشند. به گزارش بانک مرکزی، در راستای عرضه تدریجی «اوراق مالی اسلامی دولتی» توسط وزارت امور اقتصادی و دارایی (دولت) در تواترهای هفتگی، مرحله دوازدهم حراج این اوراق در سال۱۴۰۲ در روز سه‌شنبه ۲۵مهر ماه اجرا شد. بانک مرکزی در حراجهای مزبور خدمات کارگزاری مورد‌نیاز را به وزارت امور اقتصادی و دارایی، بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی ارائه می‌دهد.
بانک مرکزی پیشنهادهای دریافتشده از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی را برای تصمیمگیری به وزارت امور اقتصادی و دارایی ارسال و این وزارتخانه نسبت به تعیین سفارش‌های برنده اقدام می‌کند. بانک مرکزی بر اساس بند«ع» تبصره(۵) قانون بودجه سال۱۴۰۲ صرفا مجاز به خرید و فروش اوراق مالی اسلامی دولت در بازار ثانویه اوراق است. کارگزاری این بانک ضمن تامین‌زیرساخت معاملات و برگزاری حراج، تعهدی نسبت به حجم و قیمت اوراق مالی اسلامی دولتی فروش‌رفته ندارد و اوراق مزبور را در بازار اولیه برای تامین مالی دولت خریداری نخواهد کرد. طبق گزارش بانک مرکزی، نرخ سود اسمی سالانه در این حراج ۲۰.۵ درصد اعلام شده است. قیمت هر ورقه اوراق مالی در این حراجها ۱۰۰هزار تومان است. مهلت ارسال سفارش برای این حراج از ساعت ۸:۰۰ یکشنبه ۲۳مهر۱۴۰۲ تا ساعت ۱۲:۰۰ همان روز بود. در این حراج حداقل حجم سفارش ۵۰۰هزار ورقه بوده است.
حراج بازار باز
همچنین بانک مرکزی گزارش عملیات سیاست پولی و آمار جدید نرخ بهره بین‌بانکی را منتشر کرد. در این حراج با توجه به پیش‌بینی بانک مرکزی از وضعیت نقد‌ینگی در بازار بین‌بانکی، موضع عملیاتی بانک مرکزی در این هفته توافق بازخرید بود. بنابراین توافق‌نامه بازخرید، توافقی بین د‌و طرف است؛ به‌نحوی‌‌که یک طرف اوراق بهادار خود را به قیمت مشخص به طرف د‌یگر می‌فروشد (پول قرض می‌کند) و به‌طور همزمان تعهد می‌کند که همان اوراق بهادار را به قیمت مشخص و در تاریخ مشخص در آیند‌ه بازخرید کند .نرخ بهره‌ای که در قرارد‌اد ذکر می‌شود، نرخ بهره ریپو نامید‌ه می‌شود. توافق‌نامه بازخرید معکوس نقطه مقابل توافق‌نامه بازخرید است.
طبق آمار اعلامی بانک مرکزی در سی‌ام ۱۱۰۸۹میلیارد تومان اوراق در قالب عملیات بازار باز فروخته شد و نرخ بهره بین‌بانکی از ۲۳.۷۶ درصد به ۲۳.۷۲رسید. در این حراجها بانک مرکزی سفارش‌های دریافتشده از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی را برای تصمیمگیری به آن وزارت ارسال و وزارت مزبور نسبت به تعیین سفارش‌های برنده اقدام می‌کند. درنهایت، عرضه اوراق به تمام برندگان انجام می‌شود. نوع اوراق ارائه‌‌شده در این حراج مرابحه عام، کوپن‌‌‌‌‌‌‌دار و با تواتر پرداخت سود ۶ماهه بوده است.
نگاهی به وضعیت فروش اوراق از آغاز سال تا امروز نشان می‌دهد درصورتی‌که دولت مشابه سال گذشته ۴۳حراج برگزار کند تا کنون با گذشت حدود ۷ماه از آغاز سال و برگزاری ۳۰حراج بازار باز حدود ۷۰درصد حراجها را تا به اینجای کار برگزار کرده است؛ اما طبق آمار اعلامی وزارت اقتصاد تا به حال ۳۸.۹درصد اوراقی که برای تامین مالی بودجه نیاز داشت، فروخته است. پیش‌بینی می‌شود با رسیدن به آخرین حراجهای بازار باز دولت با تحت فشار قرار دادن بانک‌ها برای تامین مالی بودجه خود بهصورت دستوری فروش اوراق خود را افزایش دهد و به این ترتیب بتواند کسری بودجه خود را تامین کند.
عملکرد تنظیم‌گر بازار
هنگامی که بانک مرکزی می‌خواهد خلق نقد‌ینگی برای بانک‌ها را آسان‌تر کند، از توافق‌نامه بازخرید استفاده می‌کند و هنگامی که می‌خواهد خلق نقد‌ینگی را برای بانک‌ها سخت کند و د‌سترسی آنها به ذخایر را در بازار بین‌بانکی محد‌ود کند، از بازخرید معکوس استفاده می‌کند. از این رو، این بانک به اجرای عملیات بازار باز در قالب توافق بازخرید به مبلغ ۱۱۰۸۹هزار میلیارد تومان اقدام کرد. تعد‌اد بانک‌ها و موسسات شرکت‌کنند‌ه در این حراج ۳۰موسسه بوده که به طرز محسوسی بیش از سایر حراجها بوده است. علاوه بر این بانک‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی می‌توانند در روزهای شنبه تا چهارشنبه از اعتبارگیری قاعدهمند (د‌ریافت اعتبار با وثیقه از بانک مرکزی) مشروط به در اختیار د‌اشتن اوراق مالی اسلامی دولتی و در قالب توافق بازخرید با نرخ سقف د‌الان نرخ سود (۲۴درصد) استفاده کنند. در این حراج سه بانک یا موسسه اعتباری غیر بانکی از این امکان اعتبارگیری استفاده کردند. میزان ارزش اعتبارگیری قاعدهمند در این حراج ۸۷۷۸ هزار میلیارد تومان بوده است.
نرخ بهره بین‌بانکی به‌عنوان متغیری که تحت‌تاثیر منابع عرضه‌شده بانک مرکزی در عملیات بازار باز تعیین می‌شود در حراج پیشین با کاهش ۰.۰۵درصدی به رقم ۲۳.۷۵درصد رسید. در این حراج اما روند کاهشی بهره ادامه یافت و از ۲۳.۷۵درصد به ۲۳.۷۲درصد رسید. نرخ بهره در اوج خود در امسال در ۵مهر به ۲۳.۸درصد رسید؛ اما با گذشت زمان بانک مرکزی با تغییر سیاست خود و افزایش عرضه ذخایر در عملیات بازار باز، نرخ بهره را کاهش داد. این وضعیت در شرایطی است که فشار تقاضا در حراج مشخص است و به نظر می‌رسد بانک‌ها برای تعیین ذخایر مورد نیازد خود در بازار بین بانکی تحت فشار هستند. ارزش سفارش‌های ارسالی به این حراج ۱۳۹.۹هزار همت بوده است و با توجه به آمار اعلام‌شده ۲۹هزار میلیارد تومان از سفارش‌های ارسال‌شده معادل ۲۰.۷درصد از سفارش‌های ارسالی پذیرفته نشده‌اند.
