بانک‌های برنده در وام‌دهی

در سال‌‌های اخیر بانک‌‌ها پای ثابت انتقاد و سخنرانی‌‌های دولتمردان اقتصادی کشور بوده‌اند. هر دولتی بنابر مقتضیات زمان و کاستی‌‌ها، به بانک‌‌ها انتقاد کرده است. سال‌‌جاری نیز با تهدیدهای مردان اقتصادی دولت در بانک مرکزی و وزارت اقتصاد مبنی بر ادغام و انحلال آغاز شده است. در آخرین حلقه زنجیره انتقادات به بانک‌‌ها، خاندوزی وزیر امور اقتصادی و دارایی با ارسال نامه‌‌ای به رئیس کل بانک مرکزی نسبت به انحراف چشمگیر برخی بانک‌‌های خصوصی در نسبت تسهیلات به سپرده‌‌ها در استان‌‌ها هشدار داده است. فارغ از خوب یا بد بودن عملکرد بانک‌‌های کشور که با لحاظ بسیاری جهات مورد بررسی و انتقاد است اما ذکر چند نکته و پس از آن بررسی عملکرد آنها می‌‌تواند دید بهتری در برابر انتقادات به ما بدهد.

بانک‌‌های خصوصی کشور دارای قدمتی بسیار کمتر از بانک‌‌های دولتی  هستند. پس از انقلاب همه بانک‌‌های خصوصی، دولتی اعلام شدند؛ تا سال ۷۶ که تاسیس موسسات اعتباری زمینه‌‌ساز تاسیس بانک‌‌های خصوصی شد که در نهایت بانک مرکزی در اسفندماه ۱۳۷۷ موافقت خود را با تاسیس بانک‌‌های خصوصی اعلام کرد. اما معنای خصوصی در کشورمان کمی متفاوت است. بانک‌‌های خصوصی کشور که با هدف رقابتی شدن فضای بانکی در کشور راه‌‌اندازی شده‌‌اند باید همچون بانک‌‌های دولتی کارمزد ثابت و نرخ سود اعلامی و مقررات اعلامی بانک مرکزی را رعایت کنند. در بسیاری از طرح‌‌های دولت الزامات را اجرا کنند و در طرح‌‌هایی مانند وام ازدواج و فرزندآوری سهم خود را بپردازند.

اما از آن سو امکانات دولتی مانند شعب و کارمند و ... را ندارند. براساس آمار و اطلاعات بانک مرکزی در پایان سال ۱۴۰۰ مجموع  تعداد کارکنان بانک‌‌های کشور به میزان ۲۴۱ هزار و ۹۰۰ نفر بوده که از این میزان ۳۶ هزار و یکصد نفر در بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی، ۷۸ هزار و ۳۰۰ نفر در بانک‌‌های خصوصی شده (خصولتی‌‌ها) و ۱۲۷ هزار و ۵۰۰ نفر در بانک‌‌های دولتی حضور دارند. این در حالی است که تعداد کل شعب بانک‌‌ها ۱۹هزار و ۷۴۰ بوده که از این میزان ۳ هزار و ۱۹۹ شعبه متعلق به خصوصی‌‌ها، (معادل ۱۶ درصد از کل)، ۵ هزار و ۷۶۰ شعبه مربوط به بانک‌‌های خصوصی شده و ۱۰ هزار و ۷۸۱ شعبه از آن بانک‌‌های دولتی است.

بالاترین سرانه تسهیلات به نفر در بانک‌‌های خصوصی

با این تفاسیر باید گفت سرانه نفر به شعبه در کل بانک‌‌های کشور به طور میانگین ۲/ ۱۲، در بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی ۳/ ۱۱، بانک‌‌های خصوصی‌‌شده ۶/ ۱۳ و در بانک‌‌های دولتی به میزان ۸/ ۱۱ است. این در حالی است که سرانه اعطای تسهیلات به ازای هر نفر در بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی ۴۹۳ میلیارد ریال، بانک‌‌های خصوصی شده ۲۰۲ میلیارد ریال و بانک‌‌های دولتی ۸۵ میلیارد ریال بوده است. میانگین این شاخص در کل بانک‌‌ها به میزان ۱۸۴ میلیارد ریال است. در بخش سرانه اعطای تسهیلات به شعب نیز میانگین کل شبکه بانکی ۲ هزار و ۲۵۳ میلیارد ریال بوده در حالی که این میزان در بالاترین رقم مربوط به بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی به میزان ۵ هزار و ۵۵۹ میلیارد ریال بوده است. پس از آن بانک‌‌های خصوصی شده به میزان ۲ هزار و ۷۲۹ میلیارد ریال و بانک‌‌های دولتی یک هزار و ۱۳ میلیارد ریال اعلام شده است.

پرداخت ۴۰ درصد از تسهیلات در خصوصی‌‌ها

آمار بانک مرکزی در خصوص تسهیلات اعطایی به تفکیک بخش‌‌های اقتصادی نشان می‌‌دهد کل تسهیلات پرداختی شبکه بانکی در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۱ به میزان ۴۴ میلیون و ۴۸۵ هزار و ۲۶۸ میلیارد ریال مربوط به دو گروه صاحبان کسب و کار در شش بخش کشاورزی، صنعت و معدن، مسکن و ساختمان، بازرگانی، خدمات، متفرقه و گروه  مصرف‌‌کننده نهایی (خانوار) بوده  است.در این میان سهم بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی از کل تسهیلات بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی با پرداخت مبلغ ۱۵ میلیون و ۶۲۶ هزار و ۳۲۴ میلیارد ریال تسهیلات در سال ۱۴۰۱ مربوط به صاحبان کسب و کار در شش بخش اقتصادی سهمی معادل ۵/ ۴۱ درصد از کل تسهیلات شبکه بانکی کشور را داشته که بیانگر نقش مهم این بانک‌‌ها در رونق اقتصاد و کسب‌وکارهاست.

این میزان برای بانک‌‌های دولتی ۶/ ۲۲ درصد و برای بانک‌‌های خصوصی شده ۹/ ۳۵ درصد است. گفتنی است تسهیلات پرداختی در قالب تامین سرمایه در گردش به بخش‌‌های اقتصادی کشور  در ۱۲ماهه سال ۱۴۰۱ برای کل شبکه بانک کشور بالغ بر ۲۷میلیون و ۴۲۳ هزار و ۸۹۸ میلیارد ریال بوده است که معادل ۶/ ۶۱ درصد از کل تسهیلات پرداختی بوده است. همچنین در راستای حمایت از کارآفرینان و تولیدکنندگان از مجموع ۱۳ میلیون و ۹۲۴ هزار و ۸۶۵ میلیارد ریال تسهیلات پرداختی توسط شبکه بانکی کشور در بخش صنعت و معدن معادل ۱/ ۴۰ درصد آن (مبلغ ۵ میلیون و ۵۸۶ هزار و ۸۲۱ میلیارد ریال) توسط بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی اعطا شده است.

سهم اعطای تسهیلات برای این بخش اقتصادی نسبت به عملکرد دوره مشابه سال گذشته ۸۰ درصد افزایش یافته است. در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۱ کل تسهیلات اعطایی در بخش خدمات، بالغ بر ۱۵میلیون و ۲۱هزار و ۶۱۳ میلیارد ریال بوده که از رقم مزبور، مبلغ ۷ میلیون و ۹۹۲هزار و ۷۸۱ میلیارد ریال معادل ۲/ ۵۳ درصد توسط بانک‌‌ها و موسسات  اعتباری خصوصی تامین شده است. به این ترتیب عملکرد این بخش نسبت به دوره مشابه سال گذشته بیش از ۳۹ درصد رشد داشته است. این بخش به دلیل سهم بسزایی که در ایجاد اشتغال دارد از اهمیت ویژه‌‌ای برخوردار است.

 در گروه مصرف‌کننده نهایی  (خانوار) با اهداف تعمیرات، جعاله تعمیر مسکن، خرید مسکن غیرنوساز، خرید مسکن نوساز، خرید کالا، خرید خودرو، قرض‌الحسنه ازدواج، ضروری، فرزندآوری و ودیعه  مسکن معادل ۴/ ۳۱ درصد از مجموع ۶ میلیون و ۸۵۹ هزار و ۴۶ میلیارد ریال تسهیلات اعطایی شبکه بانکی کشور، بالغ بر ۲ میلیون و ۱۵۶ هزار و ۹۰۵ میلیارد ریال سهم بانک‌‌ها و موسسات اعتباری خصوصی است.