رشد مبادلات چکی در اردیبهشت
دنیای‌اقتصاد : بانک مرکزی در گزارشی، آمار مربوط به چک‌های مبادله‌ای در اردیبهشت‌ماه سال۱۴۰۲ را منتشر کرد. بر اساس این گزارش، نسبت تعداد چک‌های برگشتی به چک‌های مبادله‌ای در اردیبهشت‌ماه سال جاری، به ۸/ ۷درصد رسید. این رقم نسبت به فروردین سال جاری، ۸/ ۰واحد درصد افزایش داشته است.
در اردیبهشت‌ماه سال۱۴۰۲ نسبت به ماه قبل از نظر تعداد، ۱/ ۱۹درصد و از نظر مبلغ، ۶/ ۴۶درصد افزایش نشان می‌دهد. آمارها نشان می‌دهد که از کل تعداد چک‌های مبادله‌شده در اردیبهشت۱۴۰۲، بیش‌از ۷میلیون فقره وصول شده و تنها ۶۰۰هزار فقره چک برگشت خورده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که تعداد چک‌های وصول‌شده در فروردین‌ماه سال جاری نسبت به آخرین ماه زمستان۱۴۰۱، به نسبت کاهش داشته است. البته کاهش مقدار چک‌های وصولی در اولین ماه سال طبیعی است؛ چراکه تعطیلات آغاز سال فعالیت‌های اقتصادی را کاهش می‌دهد. این روند کاهشی در ماه دوم سال۱۴۰۲ متوقف و افزایشی شد. مقایسه آمار چک‌های وصولی در اردیبهشت امسال و سال گذشته نشان می‌دهد که در اردیبهشت۱۴۰۲، تعداد چک‌های وصولی رشد بیش‌از ۲۵درصدی داشته است. این موضوع می‌تواند دلالت بر رونق نسبی تقاضا در اقتصاد و افزایش استفاده از چک‌ها به صورت نقطهبهنقطه، پس‌از تغییرات شیوه صدور چک‌ها داشته باشد.
ثبات نسبی قیمت ارز در بازار در اردیبهشت‌ماه، خود سیگنالی برای افزایش تقاضا در اقتصاد و به دنبال آن افزایش استفاده از چک است. مبلغ کل چک‌های وصول‌شده در اردیبهشت۱۴۰۲ به ۴۳۰هزار میلیارد تومان رسید. این درحالی است که در اردیبهشت سال قبل، این میزان حدود ۲۴۰هزار میلیارد تومان بوده است. البته باید اثر تورم بر مبالغ چک‌ها را نیز درنظر گرفت. جزئیات دیگر این گزارش نشان می‌دهد که در اردیبهشت‌ماه امسال، ۷/ ۵۶درصد از تعداد چک‌های مبادله‌ای کل کشور در سه استان تهران با ۳/ ۳۲درصد، اصفهان با ۶/ ۱۰درصد و خراسان رضوی و آذربایجان شرقی هرکدام با ۹/ ۶درصد مبادله شده است که بیشترین سهم را در مقایسه با سایر استان‌ها داشته‌اند. همچنین بانک مرکزی اعلام کرد که چک‌های جدید بنفش‌رنگ که الزام ثبت و تایید در سامانه صیاد را دارند، مورد اقبال عمومی بوده و براساس آمار اردیبهشت‌ماه سال جاری، ۵/ ۸۷درصد چک‌های وصول‌شده از چک‌های جدید بوده است.
چک؛ ابزار بااهمیت
چک به‌عنوان یکی از ابزارهای شناخته‌شده و معتبر در نظام پرداخت، نقش قابل‌توجهی در تسویه مبادلات خرد و کلان ایفا می‌کند. طی دو دهه اخیر به‌دلیل گسترش ابزار تجهیزات پرداخت الکترونیکی و توسعه سامانه‌های پرداخت جدید، تراکنش‌های بانکی به سمت استفاده از سامانه‌ها و ابزارهای الکترونیکی رفته است و به مرور زمان این ابزارهای جدید جایگزین ابزارهای سنتی مانند اسکناس و چک شدند.
باوجوداین نقش کلیدی و اهمیت کارکرد و امتیاز چک، علی‌الخصوص جایگاه اعتباری آن در مبادلات، باعث شده است این ابزار همچنان از مهم‌ترین ابزارهای نظام پرداخت کشور به شمار برود. این نقش کلیدی باعث شده است آمار مربوط به این ابزار پرداخت از مدت‌ها قبل منتشر شود. از سال۹۵ و با راهاندازی سامانه چکاوک از سوی بانک مرکزی، آمار چک‌های مبادله‌ای از طریق سایت بانک مرکزی منتشر می‌شود. این سامانه برای تسهیل انتقال اطلاعات چک و تسویه بین‌بانکی راهاندازی شد و کاهش مدت‌زمان تسویه بین‌بانکی، اعمال نظارت متمرکز توسط بانک مرکزی بر جریان گردش وجوه و اعمال کنترل‌های قانونی و مقرراتی از نتایج عملیاتی شدن این سامانه است. بررسی آمارها نشان می‌دهد که در اردیبهشت۱۴۰۲، تعداد و مبلغ چک‌های وصولی نسبت به فروردین افزایشی بوده است.
بر این اساس، در اردیبهشت‌ماه سال۱۴۰۲ حدود ۷میلیون و ۷۰۰هزار فقره چک به ارزش بیش‌از ۴۸۱هزار میلیارد تومان مبادله شد که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد، ۱/ ۱۹درصد و از نظر مبلغ، ۶/ ۴۶درصد افزایش نشان می‌دهد. نکته مهم مقایسه آمار نقطهبهنقطه صدور چک در فروردین امسال و سال گذشته است. بر این اساس در اردیبهشت۱۴۰۲ نسبت به مدت مشابه سال قبل، تعداد چک‌های وصولی رشد بیش‌از ۲۵درصدی داشته که رقم قابل توجهی است. ازنظر مبلغ چک‌های وصول‌شده نیز، رشد نقطه‌ای ۷۹درصدی در اردیبهشت سال جاری مشاهده می‌شود.
آمار چک‌ها در اردیبهشت
بانک مرکزی به‌صورت ماهانه با انتشار آمار چک‌های مبادله‌شده در سطح کشور، وضعیت کلی استفاده از این ابزار مالی را ارائه می‌کند. نهاد سیاستگذاری پولی ایران با انتشار تازه‌ترین آمار چک در اردیبهشت۱۴۰۲، این اطلاعات را به‌روز کرد. این گزارش تازه جزئیاتی مانند تعداد و مبلغ چک‌های مبادله‌شده و همچنین تعداد و مبلغ چک‌های وصول‌شده و برگشتی را به تفکیک استان‌های کشور ارائه می‌کند. بر اساس آخرین گزارش منتشر‌شده از سوی بانک مرکزی، آمارهای مربوط به مبادلات چکی در اردیبهشت سال جاری نشان می‌دهد که حدود ۷میلیون و ۷۰۰هزار فقره چک مبادله شد که نسبت به ماه مشابه سال قبل، بیش از ۲۵درصد افزایش را نشان می‌دهد. از این میزان چک مبادله‌شده، ۷میلیون و ۸۰هزار فقره وصول شده و مابقی برگشت خورده‌اند.
ارزش چک‌های وصول‌شده در این ماه ۴۳۰هزار میلیارد تومان بوده است و چک‌های برگشتی نیز ارزشی معادل ۵۱هزار میلیارد تومان داشته‌اند. در این ماه در استان تهران، حدود ۳/ ۲میلیون فقره چک به ارزش بیش‌از ۲۰۷هزار میلیارد تومان وصول شد که از نظر تعداد ۷/ ۹۲درصد و از نظر ارزش ۵/ ۹۰درصد از کل چک‌های مبادله‌ای وصول شده است. در این ماه در بین سایر استان‌های کشور، بیشترین نسبت تعداد چک‌های وصولی به کل چک‌های مبادله‌ای در استان، به ترتیب به استان‌های گیلان با ۳/ ۹۴درصد، مازندران با ۹/ ۹۲درصد و البرز و قم هرکدام با ۷/ ۹۲درصد اختصاص یافته است و استان‌های کهگیلویه و بویراحمد با ۹/ ۸۸درصد، خراسان شمالی و لرستان هرکدام با ۳/ ۸۹درصد و کردستان با ۶/ ۸۹درصد، پایین‌ترین نسبت تعداد چک‌های وصولی به کل چک‌های مبادله‌شده در بین استان‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. بر اساس اعلام بانک مرکزی چک‌های جدید بنفش‌رنگ که الزام ثبت و تایید در سامانه صیاد دارند مورد اقبال عمومی بوده و براساس آمار اردیبهشت‌ماه سال جاری، ۵/ ۸۵درصد چک‌های وصول‌شده از چک‌های جدید بوده است.
با تداوم روند جایگزین شدن چک‌های قدیمی با جدید، براساس اعلام قبلی، چک‌های قدیمی (چک‌های بدون نیاز به ثبت و تایید در سامانه صیاد) تا پایان شهریور ماه سال جاری با چک‌های جدید جایگزین می‌شوند و پس از این تاریخ، چک‌های قدیمی فقط در بانک‌های صادرکننده دسته چک، قابلیت نقدشدن را خواهد داشت. مشتریان شبکه بانکی نیز می‌توانند طی ماه‌های آتی به شعب بانک‌های خود مراجعه و دسته چک قدیمی خود را با دسته چک جدید تعویض کنند. همچنین چک الکترونیک به‌عنوان محصولی جدید در آبان‌ماه سال گذشته، توسط سه بانک رونمایی شد و در حال حاضر هفت بانک این خدمت را به مشتریان خود ارائه می‌دهند. سایر بانک‌ها نیز در مراحل آزمون فنی محصول خود هستند و با ادامه این روند، چک‌های الکترونیک به مرور جایگزین چک کاغذی می‌شوند.
