فروکش‌کردن تب صعود موادغذایی در اوج
دنیای‌اقتصاد - راضیه احقاقی : سال ۲۰۲۳ با امیدواری نسبت به کاهش نرخ در بازار موادغذایی آغاز شده است. افزایش عرضه، کاهش بهای نفت و عقبگرد تورم جهانی، حامیان اصلی اصلاح قیمت موادغذایی در سال جدید میلادی هستند که تاثیر این فاکتورها بر روند افت قیمت محصولات غذایی ظرف ۱۰روز ابتدایی سپری‌شده از سال جدید میلادی نمایان است. روند کاهش بهای اغلب محصولات غذایی ظرف ماه‌‌‌های پایانی سال ۲۰۲۲ شروع و ظرف روزهای ابتدایی سال‌جاری ادامهدار شد، به نحوی که در حال حاضر بازده سالانه بسیاری از این محصولات منفی است. با این حال نمی‌‌‌توان گفت که موادغذایی در دنیا ارزان شده‌‌‌اند؛ چرا که اگرچه نرخ این محصولات نسبت به رکورد قیمت یک‌سال اخیر خود اصلاح شده است، اما بهای اغلب آنها در نرخی بالاتر از میانگین بلندمدت ۵ و ۱۰سال اخیر قرار دارد و به این ترتیب همچنان مردم به‌خصوص در کشورهای فقیر، برای تامین غذا با چالش گرانی روبه‌رو هستند.
موادغذایی ارزان شد یا گران؟
تب و تاب صعود بهای موادغذایی در بازارهای جهانی فروکش کرد و به این ترتیب روند اصلاح بهای غلات که ظرف ماه‌‌‌های پایانی سال ۲۰۲۲ شروع شده بود، در روزهای ابتدایی ۲۰۲۳ سرعت بیشتری به خود گرفت، به نحوی که ظرف یک‌هفته منتهی به روز چهارشنبه یازدهم ژانویه در معاملات آتی بورس شیکاگو از نرخ گندم به میزان ۶/ ۱درصد و از قیمت جو به میزان ۹۶/ ۳درصد کاسته شد. این اصلاح قیمتی شامل حال سایر گروه‌‌‌های کالایی غذایی نیز شد، به نحوی که از بهای قهوه به میزان ۵/ ۹درصد، از نرخ روغن پالم به میزان ۶ درصد و از قیمت پنیر به میزان ۹/ ۲درصد کاسته شد. البته ظرف دوسال اخیر یعنی سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، بهای موادغذایی در بازارهای جهانی صعودی کمسابقه داشت، به نحوی که رکورد تاریخی بهای بسیاری از محصولات ظرف سال گذشته میلادی شکسته شد. در این شرایط اگرچه ظرف ماه‌‌‌های پایانی سال ۲۰۲۲ از تب و تاب صعود قیمتی در بازار مواد غذایی کاسته شد، اما نرخ بسیاری از محصولات بالاتر از میانگین ۵ و ۱۰ساله قرار دارد.
کاهش تقاضا و رشد عرضه، گندم را ارزان کرد
بروز نشانه‌‌‌هایی از افزایش عرضه گندم و تضعیف تقاضا زمینه افت بهای این محصول برای ماه ژانویه را فراهم کرد و به این ترتیب نرخ این محصول در معاملات آتی بورس شیکاگو در روز دهم ژانویه به کمتر از ۳/ ۷دلار به ازای هر بوشل رسید که این رقم کمترین نرخ فروش آن ظرف ۱۴ماه گذشته بود.
برآوردهای عرضه و تقاضای محصولات کشاورزی جهانی (WASDE) که توسط هیات جهانی کشاورزی ارزیابی می‌شود، در آخرین گزارش خود از کاهش ۳/ ۱میلیون تنی تقاضا برای گندم ظرف ماه پایانی سال ۲۰۲۲ نسبت به دوره مشابه قبل خبر داد. به این ترتیب تقاضای جهانی برای گندم در این بازه زمانی از عقبگرد قیمتی این محصول حمایت کرد. کاهش تقاضا برای این محصول از سوی کشورهای اروپایی به دلیل وجود مازاد عرضه قبلی در این بازارها از مهم‌ترین دلایل کاهش تقاضای جهانی برای گندم بود.
در حالی که تقاضا برای گندم تضعیف شده، تولید آن در برخی مناطق دنیا از جمله استرالیا، روسیه و اتحادیه اروپا افزایش داشته و این موضوع جبران افت تولید گندم در مناطقی نظیر آرژانتین را کرده و به این ترتیب از نرخ این محصول کاسته شده است.
براساس آخرین پیش‌بینی اداره اقتصاد کشاورزی و منابع استرالیا (ABARES) تولید استرالیا با ۱/ ۲میلیون تن افزایش یافته و به رکورد ۶/ ۳۶میلیون تن رسیده است.
روسیه بهعنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان جهانی گندم با افزایش کمسابقه برداشت گندم و افزایش ذخایر این محصول در سیلوها مواجه است که این موضوع می‌‌‌تواند از افت بهای این محصول در میان‌مدت حمایت کند. استرالیا نیز بهعنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان گندم در سطح جهانی از احتمال برداشت ۴۲میلیون تن محصول در سال خبر داد که این رقم رکورد تاریخی برداشت گندم از مزارع استرالیاست.
اگرچه نرخ گندم در معاملات آتی بورس شیکاگو در کف نرخ یک‌سال اخیر خود نوسان دارد، اما بهای آن از متوسط قیمت ۵ و ۱۰ساله بالاتر است، به این ترتیب همچنان مردم به‌خصوص در کشورهای فقیر با چالش امنیت غذایی به شکل جدی روبه‌رو هستند.
شاخص قیمت غلات فائو برای کل سال ۲۰۲۲، به رکورد ۷/ ۱۵۴واحد رسید که این رقم ۵/ ۲۳واحد برابر ۹/ ۱۷درصد نسبت به میزان آن در سال ۲۰۲۱ افزایش داشت. در عین حال رکورد قبلی شاخص غلات فائو مربوط به سال ۲۰۱۱ و برابر ۲/ ۱۴۲واحد بود که این رقم ۸/ ۸درصد کمتر از رکورد این شاخص در سال ۲۰۲۲ است.
بحران امنیت غذایی نگران‌‌‌کننده ماند
فائو در آخرین گزارش خود از کاهش شاخص موادغذایی این سازمان برای دسامبر ۲۰۲۲ نسبت به زمان مشابه در سال قبل خبر داد. این عقب‌‌‌نشینی قیمتی، خبری خوش بود؛ اما میانگین شاخص موادغذایی فائو برای سال ۲۰۲۲ نسبت به سال قبل ۱۴درصد افزایش داشته است. از آنجا که همچنان بهای اغلب محصولات غذایی بالاتر از میانگین سال‌های اخیر است، بنابراین همچنان موضوع امنیت غذایی در دنیا جدی است.
ظرف نیمه دوم سال ۲۰۲۲ مواد غذایی وارد سراشیبی افت قیمت و در نهایت شاخص مواد غذایی فائو در ماه دسامبر ۲۰۲۲ نسبت به دسامبر ۲۰۲۱ کمتر شد. با توجه به اخبار افزایش عرضه نسبت به تقاضا در بازار بسیاری از محصولات غذایی و همچنین نرخ بالای این شاخص در ماه‌‌‌های ابتدایی سال ۲۰۲۱، احتمال استمرار روند کاهش شاخص برای سال بعد وجود دارد.
روغن‌‌‌های نباتی ارزان می‌‌‌شوند
روغن‌‌‌های نباتی از دیگر محصولات مهم غذایی بودند که ظرف ماه‌‌‌های پایانی سال ۲۰۲۲ وارد مسیر افت نرخ شدند و روند کاهش نرخ در روزهای ابتدایی سال ۲۰۲۳ نیز ادامهدار شد. در روز چهارشنبه یازدهم ژانویه نرخ روغن پالم در معاملات آتی تا ۳هزار و ۹۰۹رینگیت مالزی سقوط کرد که این رقم کمترین نرخ فروش آن ظرف سه‌هفته اخیر بود. در عین حال شاخص قیمت روغن نباتی فائو برای دسامبر برابر ۴/ ۱۴۴واحد اعلام شد که این رقم نیز ۳/ ۱۰واحد برابر ۷/ ۶درصد نسبت به نوامبر کاهش داشت و به پایین‌‌‌ترین سطح خود پس از فوریه ۲۰۲۱ رسید. افت شاخص روغن نباتی فائو در ماه دسامبر عمدتا ناشی از کاهش بهای روغن نخل، سویا، کلزا، روغن‌‌‌های آفتابگردان و روغن پالم بود. افزایش عرضه و کاهش تقاضا مهم‌ترین عامل تضعیف بهای روغن‌‌‌های نباتی ظرف ماه پایانی سال ۲۰۲۲ بود. در عین حال افت بهای نفت نیز فشار کاهشی به بازار روغن‌‌‌های گیاهی وارد کرد.
البته شاخص قیمت روغن نباتی فائو برای کل سال ۲۰۲۲ به‌طور متوسط برابر ۸/ ۱۸۷واحد اعلام شد که این نرخ ۹/ ۲۲واحد معادل ۹/ ۱۳درصد نسبت به میزان آن در سال ۲۰۲۱ افزایش داشت و رکورد جدیدی را ثبت کرد.
گرانی فراگیر مواد غذایی
شاخص قیمت لبنیات فائو در سال ۲۰۲۲ به طور متوسط برابر ۵/ ۱۴۲واحد بود که این رقم ۳/ ۲۳واحد برابر ۶/ ۱۹درصد نسبت به سال ۲۰۲۱ افزایش داشت و به بیشترین میزان جمع‌‌‌آوری این داده یعنی از سال ۱۹۹۰ رسید.
شاخص قیمت گوشت فائو نیز برای سال ۲۰۲ به ۹/ ۱۱۸واحد رسید که این رقم ۲/ ۱۱واحد برابر ۴/ ۱۰درصد کمتر از میزان آن در سال ۲۰۲۱ و این رقم بیشترین داده ثبت‌شده برای این شاخص بود.
شاخص قیمت شکر فائو نیز در سال ۲۰۲۲ به طور متوسط برابر ۵/ ۱۱۴واحد بود که این رقم ۱/ ۵واحد برابر ۷/ ۴درصد بیش از سال ۲۰۲۱ بود. این شاخص در سال ۲۰۲۲ به بیشترین میزان خود پس از سال ۲۰۱۲ رسید.
