فرصت «شتران»
دنیای اقتصاد- حسین تقی‌نژاد : پالایشگاه‌‌‌ها واحدهای صنعتی هستند که نفت‌خام را به‌‌‌عنوان ماده اولیه، پالایش و آن را به موادی با ارزش‌‌‌افزوده بالاتر و کاربردی‌‌‌تر مانند بنزین، گازوئیل، نفت‌سفید و سوخت جت تبدیل می‌کنند. هریک از محصولات خروجی پالایشگاه‌‌‌ها دارای چگالی متفاوتی هستند، به همین دلیل طی فرآیند تقطیر می‌‌‌توان آنها را از یکدیگر جدا کرد.
تاریخچه شرکت پالایش نفت تهران
پالایشگاه نفت تهران از شرکت‌های فرعی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌‌‌های نفتی ایران، در سال ۱۳۴۶ تاسیس شد. پالایشگاه تهران شامل دو بخش پالایشگاهی شمالی و جنوبی است که با اجرای طرح‌‌‌های توسعه طی سال‌های اخیر ظرفیت پالایش این شرکت به ۲۵۰هزار بشکه نفت در روز افزایش یافته است. پالایشگاه نفت تهران در جنوب تهران واقع شده است و نفت موردنیاز خود را به‌‌‌وسیله خط لوله ۲۶اینچی از مناطق نفت‌‌‌خیز جنوب کشور، یعنی میادین اهواز، آسماری و دزفول تامین می‌کند.
آمار تولید و فروش
بررسی روند تولید و فروش «شتران» در پنج‌سال اخیر از روند کاهشی تولیدات شرکت حکایت دارد. تولید شرکت از محدوده ۱۴میلیون مترمکعب در سال ۱۳۹۶ به ۱۲میلیون و ۷۵۰هزار مترمکعب در سال ۱۴۰۰ رسیده است. نرخ فروش فرآورده‌‌‌های شرکت پالایشی ایران، از جمله پالایشگاه تهران توسط شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌‌‌های نفتی ایران تعیین می‌شود. معمولا نحوه قیمت‌گذاری و تعیین نرخ فروش محصولات شرکت‌ها به‌واسطه مصوبه‌‌‌هایی به‌‌‌صورت سالانه اعلام می‌شود. در سال ۱۴۰۱ در مقایسه با سال ۱۴۰۰ تفاوت خاصی را در فرمول‌‌‌های قیمت‌گذاری مشاهده نکردیم. نرخ‌های فروش شرکت‌های پالایشگاهی با قیمت نفت جهانی رابطه مستقیم دارد و با افزایش نرخ نفت، نرخ فروش فرآورده‌‌‌های شرکت نیز افزایش می‌‌‌یابد. اما آنچه اهمیت زیادی دارد، فاصله و سرعت افزایش نرخ محصولات در مقایسه با افزایش نرخ نفت‌خام است.
بهای تمام‌شده
با بررسی‌‌‌های صورت‌گرفته روی بهای تمام‌شده شرکت پالایش نفت تهران به این نتیجه می‌‌‌رسیم که اصلی‌‌‌ترین موضوع در شرکت‌ها برای تحلیل سودآوری، درآمد فروش و بهای تمام‌شده کالای فروش رفته است. به‌‌‌صورت میانگین در پنج‌سال اخیر ۹۰درصد از کل درآمد فروش شرکت صرف ساخت محصولات شده است. با بررسی جزئیات ترکیب بهای تمام‌شده به عامل اصلی هزینه‌‌‌های شرکت می‌‌‌رسیم. نفت‌خام به‌‌‌عنوان تنها ماده مستقیم مصرفی در تولید محصولات، بیش از ۹۸درصد کل بهای تمام‌شده را شکل می‌دهد. طبق مطالبی که گفته شد، اصلی‌‌‌ترین پارامتری که برای بررسی هزینه‌‌‌های شرکت‌های پالایشگاهی باید مورد ارزیابی قرار دهیم، موضوع نرخ نفت‌خام خوراک شرکت‌هاست. طبق آخرین ابلاغیه اعلام‌شده به شرکت‌های پالایشی در خصوص نرخ خوراک شرکت‌ها، نرخ نفت تحویلی به پالایشگاه‌‌‌ها طبق فرمول زیر محاسبه می‌شود. ۹۵درصد نرخ میانگین سه‌نرخ قیمت نفت برنت، نفت دبی و نفت عمان است که با توجه به سبک یا سنگین بودن نفت صادراتی، به ترتیب تخفیف ۵دلاری یا ۶دلاری نیز به آن تعلق می‌گیرد. نرخ خوراک تحویلی به پالایشگاه‌‌‌ها در سال ۱۴۰۰ به طور میانگین ۶۸دلار به‌‌‌ازای هر بشکه بوده است، در حالی که با افزایش قیمت نفت‌خام در جهان، نرخ خوراک تحویلی در فصل بهار سال‌جاری به ۹۷دلار به‌‌‌ازای هر بشکه رسید.
کرک‌اسپرد
آنچه سبب سودآوری شرکت‌های پالایشگاهی می‌شود، اختلاف بین نرخ فروش محصولات پالایش‌شده از نفت و نرخ نفت خوراک دریافتی از شرکت ملی پخش و پالایش است. به اختلاف نرخ فروش محصولات و نرخ خوراک دریافتی کرک‌اسپرد گفته می‌شود. به‌منظور تحلیل روند سودآوری شرکت‌ها به بررسی روند کرک‌اسپرد هر شرکت می‌‌‌پردازیم. کرک‌اسپرد «شتران» در ۶ فصل منتهی به تابستان ۱۴۰۱ مورد ارزیابی قرار گرفته است. به‌‌‌ازای فروش هر بشکه محصول در بهار ۱۴۰۰، «شتران» ارزش‌‌‌افزوده‌‌‌ای معادل ۵دلار کسب کرده که البته هزینه حقوق و دستمزد و سربار در محاسبه آن لحاظ نشده است. ارزش‌‌‌افزوده هر بشکه محصول در تابستان ۱۴۰۰ به ۹دلار نیز رسیده است. اوج کرک‌اسپرد چند فصل اخیر را در بهار سال‌جاری مشاهده کردیم که با رشد قیمت فرآورده‌‌‌های پالایشی و نرخ رشد پایین‌‌‌تر نفت‌خام، به ۲۶واحد افزایش پیدا کرد. در دوماه ابتدایی تابستان، اختلاف قیمت بین نرخ فروش هر بشکه محصول و خوراک دریافتی «شتران» به ۱۸واحد کاهش یافت. در شهریورماه شاهد رشد مجدد کرک‌اسپرد برخی محصولات از جمله بنزین، نفت گاز و سوخت جت هستیم. ازاین‌‌‌رو در ادامه فصل تابستان و احتمالا فصل پاییز شاهد سودسازی مناسبی از شرکت‌های پالایشی خواهیم بود.
پیش‌بینی سودآوری شرکت
میانگین نرخ نفت‌خام برای فصل تابستان، ۹۷دلار به‌‌‌ازای هر بشکه در نظر گرفته شده است که برای دو فصل پاییز و زمستان نرخ ۹۶دلار را در مفروضات تحلیل قرار دادیم. همچنین دلار نیمایی برای فصل تابستان ۲۶۵هزار ریال و برای فصل‌های پاییز و زمستان ۲۷۰هزار ریال در نظر گرفته شده است. نرخ فروش نفت‌گاز برای فصل تابستان معادل ۱۳۴دلار به‌‌‌ازای هر بشکه و برای فصل پاییز و زمستان ۱۳۰دلار به‌‌‌ازای هر بشکه لحاظ شده است. نرخ فروش بنزین در فصل تابستان به‌‌‌صورت میانگین ۹۶دلار و برای پاییز و زمستان ۹۴دلار به‌‌‌ازای هر بشکه محصول لحاظ شده است. نرخ فروش نفت‌کوره پایین‌‌‌تر از نرخ خوراک دریافتی و اصطلاحا نفت کوره دارای کرک‌اسپرد منفی است. برای فصل تابستان نرخ ۷۰دلار و برای فصل‌های پاییز و زمستان نرخ ۶۸دلار به‌‌‌ازای هر بشکه لحاظ شده است. در فصل بهار شرکت توانسته است سود بسیار جذاب ۵۹۹ریالی را بسازد و بیش از ۶۰درصد از سود سال گذشته را در اولین فصل سال پوشش داده است. طبق مفروضات بیان‌شده، به فروش ۲۲۹هزار میلیارد تومانی برای سال ۱۴۰۱ می‌‌‌رسیم که ۵۸هزار میلیارد تومان آن در فصل بهار گزارش شده است. در نهایت با بهای تمام‌شده ۱۹۶هزار میلیارد تومانی به سود ناخالص ۳۲هزار میلیارد تومانی برای «شتران» می‌‌‌رسیم. با کم و زیاد شدن سایر درآمدها و هزینه‌‌‌ها از سود ناخالص، سود خالص کارشناسی‌شده «شتران» معادل ۳۱هزار و ۵۰۰میلیارد تومان برآورد می‌شود. با توجه به سرمایه ۱۷هزار میلیاردی شرکت، به سود ۱۸۵۸ریال به‌‌‌ازای هر سهم (EPS) می‌‌‌رسیم. قیمت سهم در تاریخ چهارشنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۱، ۴۷۸تومان بوده است که با توجه به سود پیش‌بینی‌‌‌شده به نسبت قیمت به سود ۶/ ۲ (P/ E) برای «شتران» می‌‌‌رسیم.
