رشد ۴درصدی اعطای تسهیلات
عملکرد مثبت بانک‌های ملت، خاورمیانه و پست‌بانک
کاوه نصرتی تحلیلگر بازار سرمایه
در گزارش پیش‌رو به بررسی اقلام عمده درج‌شده در گزارش ماهانه تیرماه بانک‌های پذیرفته‌شده در بازار بورس و فرابورس می‌پردازیم (این گزارش شامل عملکرد بانک‌های حاضر در بازار پایه فرابورس نمی‌شود). این گزارش در سه‌بخش ارائه شده است. در بخش اول به تغییرات مبالغ تسهیلات‌دهی بانک‌ها و همچنین جذب سپرده‌های سرمایه‌گذاری آنها پرداخته شده است. بخش دوم گزارش به درآمد و هزینه‌های عملیاتی محقق‌شده بانک‌ها و میزان رشد یا افت آنها نسبت به ماه قبل و همچنین مازاد درآمد نسبت به هزینه محقق‌شده و تغییرات آن نسبت به خردادماه می‌پردازد و در نهایت متوسط نرخ سود تسهیلات ماهانه و مقایسه آن با متوسط نرخ هزینه سپرده‌ها در ماه قبل بررسی شده است. در بخش سوم نیز برخی نسبت‌های مالی صنعت بانکداری، از جمله نسبت سپرده‌های غیرهزینه‌زا به کل سپرده‌ها، درآمد محقق‌شده و همچنین مازاد درآمد محقق‌شده به ازای هر پرسنل محاسبه شده است.
بخش اول
مجموع ارزش تسهیلات اعطایی توسط ۱۲بانک مورد بررسی در پایان تیرماه به ۲.۴۰۰هزار میلیارد تومان رسیده است که نسبت به پایان خردادماه افزایش بیش از ۴درصدی نشان می‌دهد. همچنین مجموع سپرده‌های سرمایه‌گذاری و قرض‌الحسنه نزد این بانک‌ها در پایان تیرماه به ۲.۷۴۴هزار میلیارد تومان رسیده است که نسبت به پایان خردادماه با افزایش ۴۴/ ۲درصدی همراه بوده است.
بیشترین تسهیلات اعطایی مربوط به بانک‌ملت با ارزش ۸۴۷هزار میلیارد تومان است. پس از آن، بانک تجارت با ارزش تسهیلات اعطایی به مبلغ ۳۹۵هزار میلیارد تومان قرار دارد. از سوی دیگر، کمترین مبلغ تسهیلات اعطایی متعلق به بانک‌دی و موسسه مالی و اعتباری ملل به ترتیب با ۲۳.۶۷۰میلیارد و ۳۰.۷۰۰میلیارد تومان است. لازم به ذکر است که علاوه بر تسهیلات مالی ارائه‌شده به مشتریان، بانک‌ها بخشی از منابع مالی خود را از طریق سپرده‌گذاری در سایر بانک‌ها، ذخیره قانونی نزد بانک‌مرکزی، خرید و نگه‌داری اوراق بدهی و همچنین خرید سهام، سرمایه‌گذاری می‌کنند.
در بخش جذب سپرده نیز بیشترین مبلغ سپرده‌های دریافتی (به‌جز سپرده‌های دریافتی از سایر بانک‌ها) متعلق به دو بانک ملت و تجارت به ترتیب با ۸۲۱هزار میلیارد و ۴۸۹هزار میلیارد تومان بوده است. کمترین سپرده‌های جذب‌شده نیز در پایان تیرماه متعلق به موسسه مالی‌واعتباری ملل و بانک خاورمیانه به ترتیب با ۳۸.۹۰۰میلیارد و ۴۴هزار میلیارد تومان بوده است.
بیشترین رشد ارائه تسهیلات (از لحاظ درصدی رشد تسهیلات) در یک‌ماه ابتدایی تابستان متعلق به بانک‌ملت به میزان ۷/ ۷درصد و به مبلغ ۶۰.۴۰۰میلیارد تومان بوده است. این رشد تسهیلات نشان‌دهنده ادامه روند صعودی کسب درآمد این بانک در ماه‌های پیش‌رو خواهد بود. پس از آن، پست‌بانک با رشد ۶/ ۵درصدی ارائه تسهیلات و به مبلغ ۱.۷۳۱میلیارد تومان قرار دارد. ضعیف‌ترین عملکرد را نیز در این بخش، بانک‌دی به خود اختصاص داده است. این بانک در پایان تیرماه شاهد کاهش ۴۰میلیارد تومانی ارائه تسهیلات نسبت به پایان خردادماه بوده و افت ۲/ ۰درصدی ارائه تسهیلات را داشته است. در بخش جذب سپرده‌ها نیز پست‌بانک و بانک‌خاورمیانه در ماه قبل عملکرد قابل‌توجهی داشته‌اند. پست‌بانک و بانک‌خاورمیانه به‌ترتیب ۳/ ۹درصد و ۹درصد رشد جذب سپرده داشته‌اند و ۳.۸۸۱ میلیارد و ۳.۶۱۴ میلیارد تومان سپرده جدید توسط این دو بانک جذب شده است. بانک‌دی در این بخش نیز ضعیف‌ترین عملکرد را داشته و تنها ۳/ ۰درصد افزایش سپرده را در اولین‌ماه از تابستان امسال جذب کرده است.
در جدول شماره «یک»، مصارف بانک‌ها به تفکیک تسهیلات مالی، سپرده‌گذاری نزد سایر بانک‌ها، سرمایه‌گذاری در اوراق بدهی، سرمایه‌گذاری در سهام و همچنین منابع مالی بانک‌ها شامل انواع سپرده‌ها ارائه شده است.
بخش دوم
مازاد مبلغ درآمدهای عملیاتی بانک‌های مورد بررسی (شامل درآمد سود تسهیلات، سود سپرده‌گذاری‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها و همچنین درآمدهای کارمزد) نسبت به هزینه‌های جذب منابع (هزینه سود سپرده و هزینه تامین مالی) و هزینه کارمزد پرداخت‌شده، در تیرماه به ۷هزار و ۴۴۴ میلیارد تومان رسید.
از ۱۲ بانک مورد بررسی، بانک‌های پارسیان و دی شاهد فزونی هزینه‌ها به درآمد و محقق‌شده مازاد منفی بودند. بانک‌پارسیان در حالی ۱.۳۹۵میلیارد تومان درآمد در ماه قبل شناسایی کرد که شاهد تحقق هزینه‌ای بالغ بر ۱.۹۹۶میلیارد تومان بود. بانک‌دی نیز وضعیت نامناسبی داشت و شاهد فزونی هزینه به درآمد به مبلغ ۱۹۴میلیارد تومان بود. این دو بانک در ماه‌های اخیر به طور پیوسته شاهد فزونی هزینه‌های تامین مالی و کارمزد به درآمدهای عملیاتی بودند. بهترین عملکرد را در این بخش پست‌بانک، بانک‌ملت و بانک‌خاورمیانه داشتند که به‌ترتیب ۵۵درصد، ۴۷درصد و ۴۰درصد مازاد درآمد مثبت نسبت به هزینه‌ها (حاشیه سود ناخالص) را ثبت کردند. نکته قابل‌توجه در این بخش، کاهش نسبت مازاد درآمد به هزینه بانک پاسارگاد از ۴۹درصد در خردادماه به ۱۴درصد در تیرماه بود که نشان می‌دهد مازاد درآمد شناسایی‌شده خردادماه که خارج از میانگین‌های محقق‌شده این بانک بوده است، قابلیت تکرار ندارد.
در بررسی متوسط نرخ سود تسهیلات (که از تقسیم سود تسهیلات محقق‌شده در ماه بر متوسط مانده تسهیلات اعطایی بانک‌ها در ابتدا و انتهای تیرماه محاسبه شده است)، مشاهده می‌کنیم که بهترین عملکرد در این بخش مربوط به موسسه مالی‌واعتباری ملل با ۱۴/ ۲درصد است. با این حال، با توجه به متوسط هزینه سود سپرده ۴۵/ ۱درصد این موسسه مالی‌واعتباری، شاهد عدم‌تحقق سود قابل‌توجه ناشی از نرخ بالای سود تسهیلات هستیم. ضعیف‌ترین نرخ تسهیلات ماهانه مربوط به بانک‌پارسیان با ۷/ ۰درصد و پس از آن مربوط به بانک ملت با ۸/ ۰درصد است.
بیشترین مازاد نرخ سود تسهیلات به سود سپرده در تیرماه را موسسه مالی‌واعتباری ملل و پست‌بانک به‌ترتیب با ۶۹/ ۰درصد و ۶۸/ ۰درصد داشته‌اند. ضعیف‌ترین عملکرد نیز مربوط به بانک‌های پارسیان و دی به ترتیب با ۲۸/ ۰درصد و ۰۲/ ۰درصد مازاد منفی بوده است. در جدول شماره۲ جزئیات مربوط به این بخش ارائه شده است.
بخش سوم
بیشترین نسبت سپرده‌های غیرهزینه‌زا به کل سپرده‌ها (که یک‌نسبت تحلیلی در خصوص بررسی هزینه‌های تامین مالی بانک‌ها محسوب می‌شود)، مربوط به پست‌بانک است. این بانک ۶۲درصد منابع خود را از طریق منابع قرض‌الحسنه و تقریبا بدون هیچ هزینه‌ای شناسایی می‌کند و دلیل اصلی رشد محسوس سودآوری این بانک در چند فصل اخیر، این موضوع است. در واقع این بانک، منابع قرض‌الحسنه و بدون هزینه را جذب و در قالب‌های مختلف و با نرخ‌های بالا به وام‌گیرندگان اعطا می‌کند. پس از پست‌بانک، بانک‌ملت ۳۹درصد کل منابع خود را از سپرده‌های قرض‌الحسنه تامین کرده است. موسسه مالی‌واعتباری ملل تنها ۷درصد منابع سپرده‌ای خود را از منابع قرض‌الحسنه تامین کرده است.
در جدول شماره۳ نسبت سپرده‌های غیرهزینه‌زا به کل سپرده‌ها در پایان تیرماه و برای ۱۲ بانک مورد بررسی ارائه شده است.
بیشترین درآمد محقق‌شده به‌ازای هر کارمند متعلق به دو بانک پاسارگاد و خاورمیانه است. متوسط درآمد این دو بانک در تیرماه به‌ازای هر کارمند معادل ۹۶۰میلیون تومان بوده است. ضعیف‌ترین عملکرد را در این بخش بانک‌صادرات داشته که به‌ازای هر کارمند ۱۵۰میلیون تومان درآمد محقق کرده است. تفاوت مدیریت بانک‌ها در کارآیی عملیات آنها با توجه به منابع انسانی تحت مدیریت آنها به‌وضوح مشخص است.
بیشترین مازاد درآمد محقق‌شده در تیرماه به‌نسبت تعداد کارمندان متعلق به بانک‌خاورمیانه است که به‌ازای هر کارمند مبلغ ۳۸۰میلیون تومان مازاد درآمد محقق شده است. بانک‌خاورمیانه تنها بانک در کشور با تعداد کارکنان کمتر از هزار نفر محسوب می‌شود و بر اساس گزارش صورت‌های مالی سه‌ماهه بانک، تعداد کارمندان بانک در پایان خردادماه معادل ۶۰۹ نفر بوده است. پس از این بانک، بانک‌ملت با محقق‌کردن ۲۱۰میلیون تومان درآمد مازاد به ازای هر کارمند در تیرماه، بهترین عملکرد را داشته است. با این حال، بانک‌خاورمیانه از این حیث همچنان تفاوت محسوسی با سایر بانک‌ها دارد. در جدول شماره۴ جزئیات این بخش شامل درآمد محقق‌شده، مازاد درآمد محقق‌شده، تعداد کارکنان و محاسبه درآمد محقق‌شده به ازای هر یک از کارکنان و مازاد درآمد محقق‌شده به ازای هر یک از کارکنان ارائه شده است.
