مصونیت از تورم با صندوق‌ها

با این‌‌‌حال، این اقبال گسترده و پرش‌‌‌های پی‌‌‌درپی شاخص کل بورس و همچنین رکوردهای دنباله‌‌‌دار آن تداوم نیافت و شاخص کل، پس از فتح قله‌‌ ۲میلیون واحدی، از مردادماه سال ۱۳۹۹، شروع به عقبگرد و ریزش بی‌‌‌سابقه‌ای کرد که از آن به «مرداد سیاه» نیز یاد می‌شود. بعد از آن هم بازار دچار اصلاح قیمتی در زمانی طولانی‌مدت شد.  با توجه به ورود گسترده سهامداران خرد و غیرحرفه‌‌‌ای که دانش مالی کافی برای معامله‌‌‌گری ندارند و رفتار توده‌وار (Herd behavior) در معاملات از خود نشان می‌دهند، لزوم استفاده از ابزارهای بازار سرمایه برای کاهش تنش‌‌‌ها و نوسانات بازار، ضروری به ‌‌‌نظر می‌‌‌رسد.  به‌‌‌طور کلی، ابزارهای مالی در بازارهای جهانی، نقش بسیار پررنگ و ویژه‌‌‌ای دارند؛ به‌‌‌طوری که با وجود این ابزارها، نوسانات و تنش‌‌‌ها تا حدود زیادی قابل کنترل هستند. مهم‌ترین ابزارهای مالی موجود که در جهت کاهش نوسانات بازار سرمایه به‌‌‌کار می‌‌‌روند، عبارتند از: مصون‌‌‌سازی یا بیمه‌‌‌کردن (Hedging)، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، معاملات دوطرفه، استفاده از اختیار معامله (Option) و قراردادهای آتی (futures)، فروش تعهدی و وثیقه‌‌‌گذاری. به‌منظور شناسایی مناسب‌‌‌ترین ابزار که در بازار سرمایه ایران بهترین عملکرد را داشته باشد، شاخص‌‌‌هایی نظیر قابلیت مد;…یریت حرفه‌‌‌ای دارایی، نقدشوندگی، حفظ اصل سرمایه، بازدهی متناسب با ریسک، قابلیت کسب سود در شرایط ناپایدار و قابلیت محدودکردن زیان در شرایط ناپایدار را می‌توان مطرح کرد که همه نوع سلیقه سرمایه‌گذاران با درجات ریسک‌‌‌پذیری متفاوت در آنها دیده شده است. با لحاظ این شاخص‌‌‌ها، کارآترین ابزاری که در بازار سرمایه ایران قادر است بهترین عملکرد را در جهت کنترل نوسانات بازار فراهم آورد، صندوق‌ سرمایه‌گذاری است.

 تجارب جهانی در استفاده از صندوق‌های سرمایه‌گذاری

در بازارهای توسعه‌یافته اوراق بهادار، به دلیل پیچیدگی فرآیند تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری روی سهام و افزایش چشمگیر حجم و سرعت گردش اطلاعات و تخصصی‌شدن فعالیت‌‌‌ها، استقبال از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری، در سال‌های اخیر از رشد روزافزونی برخوردار بوده‌‌‌ است. حجم روزافزون دارایی‌‌‌های سرمایه‌گذاری‌‌‌شده در این صندوق‌ها به‌شدت در حال افزایش است. نمودار «۱» مجموع دارایی‌‌‌های خالص صندوق‌های سرمایه‌گذاری را در تعدادی از کشورهای منتخب نشان می‌دهد. آمارهای مربوط به صندوق‌های سرمایه‌گذاری در ایالات‌متحده آمریکا نشان می‌دهد که طی سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۰، مجموع دارایی‌‌‌های خالص این صندوق‌ها از ۱۵ به ۳۰تریلیون دلار افزایش یافته است. همچنین در سال ۲۰۲۰، در آمریکا ۷۶۳۶صندوق سرمایه‌گذاری در آمریکا وجود داشت که ‌‌‌اکنون به بیش از ۹‌هزار صندوق رسیده است. صندوق‌های سهامی داخلی، ‌درصد بالایی از حجم دارایی‌‌‌های صندوق‌های سرمایه‌گذاری را در آمریکا تشکیل می‌دهند. در حال حاضر، از هر ۵شهروند آمریکایی، ۲شهروند مالک واحد سرمایه‌گذاری در صندوق‌های مشترک هستند. این در حالی است که در سال ۱۹۸۰، تنها ۷/ ۵درصد خانوارهای آمریکایی در صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کرده بودند، اما این عدد در سال ۲۰۲۰ به ۷/ ۴۵‌درصد افزایش یافته است. این امر، بیانگر افزایش محبوبیت صندوق‌ها برای سرمایه‌گذاری در آمریکاست. بنابراین، میزان اهمیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دنیا اثبات شده است و کشورهای مختلف با ایجاد برنامه‌ریزی‌های دقیق و مدون، از این ابزار بازار سرمایه به‌خوبی بهره می‌‌‌برند.

 نگاهی به وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در ایران

در حال‌‌‌ حاضر، ۲۳۱صندوق سرمایه‌گذاری در ایران مشغول ‌‌‌ فعالیت هستند که از این تعداد، ۴۲صندوق از نوع بازارگردانی، ۸۷صندوق از نوع اوراق با درآمد ثابت، ۷۶صندوق از نوع «در سهام»، ۲۱صندوق از نوع مختلط، ۴صندوق از نوع طلا و یک‌صندوق از نوع جسورانه هستند. با نگاهی به وضعیت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در ایران در سال ۹۹ درخواهیم یافت که ارزش بازاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری قابل معامله در پایان سال ۱۳۹۹ نسبت به پایان سال ۱۳۹۸، ۲۳/ ۲۶۷درصد افزایش داشته و تقریبا از ۲۱۶‌هزار میلیارد ریال به ۷۹۳‌هزار میلیارد ریال رسیده است. همچنین، حجم معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری در پایان سال ۱۳۹۹ نسبت به پایان سال ۱۳۹۸، به‌‌‌میزان ۸۹/ ۱۷۶درصد افزایش داشته و از ۹میلیون و ۷۸هزار و ۸۳۱ واحد به ۲۵میلیون و ۱۳۸هزار و ۵۱۶واحد رسیده است. از میان صندوق‌های سرمایه‌گذاری فعال در بازار سرمایه ایران، صندوق‌های «در سهام» توانسته‌‌‌اند، نسبت به سایر صندوق‌ها از آغاز فعالیت خود تاکنون، به‌‌‌طور میانگین بازدهی بیشتری داشته باشند.

  مقایسه رفتار شاخص کل و صندوق‌های سرمایه‌گذاری

یکی از مولفه‌های مهم و موثر بر شناسایی رفتارشناسی عملکرد صندوق‌های سرمایه‌گذاری، واکاوی معاملات صورت‌‌‌گرفته از سوی این صندوق‌ها در بازار سرمایه است. نمودار «۲»، ارزش معاملات سهام صندوق‌های سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار تهران و بازارهای اول و دوم و پایه فرابورس ایران را ترسیم کرده است.  همان‌طور که مشاهده می‌شود، در تیرماه سال ۱۳۹۹ که شاخص کل بورس در مسیر ۲میلیون واحدی قرار داشت، ارزش معاملات فروش صندوق‌های سرمایه‌گذاری بیش از خرید آن بوده است. به عبارت دیگر، صندوق‌ها از تیرماه سال گذشته، بیشتر فروشنده سهام بوده‌‌‌اند. این روند در مردادماه همان سال نیز ادامه داشته است؛ درست زمانی‌‌‌که شاخص بورس، اصلاح زمانی خود را شروع کرد. مجددا در آذرماه، همزمان با حرکت صعودی شاخص کل بورس تهران و فرابورس ایران (یا به عبارت دیگر، اصلاح کوتاه‌‌‌مدت روند نزولی آغازشده از مردادماه)، پس از گذر چهارماه، ارزش معاملات خرید صندوق‌های سرمایه‌گذاری جهش زیادی نسبت به معاملات فروش داشته است و صندوق‌ها بیشتر خریدار بوده‌‌‌اند. بنابراین، تحلیل روند معاملات خرید و فروش صندوق‌های سرمایه‌گذاری با شاخص کل بورس تهران و فرابورس ایران حکایت از آن دارد که در اغلب موارد، رفتار صندوق‌های سرمایه‌گذاری با روند شاخص کل همگرا و همسو بوده است.  بر این اساس، افراد غیرحرفه‌‌‌ای که دانش اندکی از تحرکات بازار دارند، با سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند همگام با نوسانات بازار و به‌‌‌طور غیرمستقیم، سرمایه خود را مدیریت کرده و سرمایه‌گذاری مطمئن همراه با بازدهی مناسب را در بازار سرمایه تجربه کنند.