گام رو به جلوی شوینده‌ها
علی اسکینی کارشناس بازار سرمایه
امروزه اهمیت نظافت و پاکیزگی بین مردم جهان باعث شده شوینده‌ها و پاک‌کننده‌ها نیز اهمیتی به اندازه زندگی و حیات انسان‌ها پیدا کنند. در دنیای امروز بهداشت و سلامتی یکی از فاکتورهای نشان‌دهنده توسعه یافتگی برای جوامع به حساب می‌آید از این‌رو مواد شوینده و پاک‌کننده از اهمیتی دو چندان برخوردارند و نقش این مواد در زندگی مردم و بالا بردن سطح زندگی، رفاه و سلامتی بیش از پیش آشکار شده است و به همین دلیل صنعت شوینده صنعتی مهم بوده و در دسته صنایع بزرگ طبقه‌بندی می‌شود که رشد این صنعت در هر کشور نشان‌دهنده پیشرفت آن جامعه است.
نگاهی به وضعیت بازار جهانی
تقریبا بیش از ۷۰ درصد مردم جهان از مواد شوینده مایع و پودری برای شست و شو و نظافت استفاده می‌کنند. اهمیت به نظافت و پاکیزگی در میان مردم جهان باعث شده روزانه حجم انبوهی از تقاضا برای انواع شوینده به وجود آید و به تناسب نیز سیل گسترده‌ای از این محصولات با ترکیبات قوی‌تر و در رنگ‌های مختلف و اسانس‌های جدید به بازارهای جهانی سراریز شود. در این میان مواد شوینده تنها محصولاتی هستند که میزان تقاضا برای آنها در همه نقاط جهان به صورت یکسان است. ایران با داشتن ۹۵ درصد متقاضی همراه با هلند، مصر و قطر در یک رده قرار دارد و می‌توان گفت بیش از ۸۰ میلیون ایرانی متقاضی مصرف مواد شوینده هستند. از طرف دیگر بازار جهانی برای این محصولات حاکی از آن است که ۱۰۰ درصد مردم در سنگاپور، اندونزی و آرژانتین استفاده از این محصولات را در سبد روزانه خود قرار داده و رتبه اول را در استفاده از این مواد دارند. همچنین هند، کرواسی، چین، ژاپن، مالزی، اسلواکی، آمریکا و تایلند هر کدام با ۹۹ درصد متقاضی دومین رتبه را در استفاده از این مواد چه به صورت پودری و چه مایع دارند. سایر کشورهای جهان نیز مانند هنگ‌کنگ و هند با ۹۷ درصد و سوریه و لبنان با ۹۶ درصد، کویت و عربستان ۹۴ درصد، بحرین، استرالیا و مکزیک با ۹۳ درصد و ایرلند جنوبی و ایتالیا با ۹۲درصد، در صد این فهرست قرار دارند. اندازه بازار این صنعت در سال ۲۰۱۹ برابر ۱۱۷ میلیارد دلار بود که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۶ با بیش از ۷۰ درصد رشد به ۱۸۱ میلیارد دلار برسد.
برآورد آماری صادرات و واردات
مبلغ کل صادرات نیز در دنیا برابر ۳۱ میلیارد دلار است که پیش‌بینی می‌شود این مبلغ تا سال ۲۰۲۵ رشد ۵ درصدی داشته باشد. مبلغ واردات نیز برابر ۳۱ میلیارد دلار است که پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵ به ۳۳ میلیارد دلار برسد. درنمودار شماره ۲، مبلغ صادرات ۱۰ کشور نشان داده شده است که عمده صادرات مواد شوینده با مبلغی حدود ۴ میلیارد دلار متعلق به آلمان بوده و پس از آن آمریکا با مبلغی بیش از ۳ میلیارد دلار قرار دارد.
همچنین آلمان با ۵/ ۲ میلیارد دلار رتبه اول را در واردات این محصولات دارد و کشورهایی نظیر فرانسه و چین در رتبه‌های بعدی جا می‌گیرند.
صنعت شوینده در ایران و منطقه
تولید مواد شوینده در کشور قدمت طولانی دارد و مربوط به دهه ۱۳۳۰ هجری شمسی می‌شود. در حدود سال‌های ۱۳۳۲ تا ۱۳۳۴ با ورود پودرهای شوینده به شهرهای بزرگ کاربرد این مواد به شکل امروزی متداول شد. رشد فرهنگ جامعه از یک‌سو و افزایش آگاهی استفاده‌کنندگان از تنوع تولیدات شوینده از سوی دیگر، باعث بالا رفتن میزان مصرف محصولات شوینده در پنج دهه اخیر شده است. این افزایش مصرف، افزایش تولید و ارتقای سطح کیفی محصولات شوینده را نیز در پی داشته است.
ظرفیت تولید داخلی با حدود ۲۲۰ تولید‌کننده، برابر با ۴ میلیون تن است که از این ظرفیت تنها ۵/ ۱ میلیون تن تولید می‌شود و این تولید نه تنها بیش از دو برابر مصرف مورد نیاز کشور است بلکه مقداری از محصولات موجود در بازار داخل نیز کاملا وارداتی هستند، هرچند عمده محصولات وارداتی مواد میانی برای تولید محصول نهایی بوده و عمده محصول صادراتی از دسته محصولات نهایی است. به‌طور متوسط صادرات سالانه ایران در مواد شوینده و صنایع وابسته در حدود ۱۸۰ تا ۲۲۰ میلیون دلار بوده که در سال گذشته صادرات این محصولات به ۴۰۰ میلیون دلار رسید و در هشت ماهه سال‌جاری با وجود ممنوعیت صادرات این قسم از محصولات، شرکت‌ها توانستند ۱۸۵ هزار تن محصول را به مبلغ ۷۶ میلیون دلار صادر‌کنند که پیش‌بینی می‌شود کشور ظرفیت صادرات ۵/ ۱میلیارد دلاری را داشته باشد.
ایران به لحاظ توان تولید و صادرات پس از ترکیه رتبه دوم را در منطقه به خود اختصاص داده است. ایران یک بازار ۷۰ میلیونی دارد که شامل مصرف‌کنندگان داخلی است. همچنین یک بازار ۲۵۰میلیونی بالقوه هم در کنار ما (کشورهای همسایه) وجود دارد و در مجموع بازار مصرف ۳۲۰ میلیونی می‌تواند در اختیار باشد. اما مهم‌ترین نکته مدیریت، جذب این بازار ۳۲۰ میلیونی است که نیاز به برنامه‌ریزی و تشکیلات منسجم دارد.
طبقه‌بندی محصولات گروه
این صنعت دارای تقسیم‌بندی متفاوتی است که تقسیم‌بندی اصلی این محصولات به ترتیب شامل موارد زیر می‌شود.
انواع پودرهای شوینده مانند: لباسشویی ماشینی و دستی.
انواع مایعات شوینده مانند: ظرفشویی، دستشویی، کف‌شویی، شیشه پاک‌کن. انواع مایعات سفیدکننده، ضدعفونی‌کننده و خوشبوکننده.
انواع مواد (جامد یا مایع) شوینده و تقویت‌کننده مانند: صابون، خمیر دندان، شامپو.
انواع لوازم آرایشی مانند: کرم‌ها، پودرها، معطرکننده‌ها، مواد حالت‌دهنده و تقویت‌کننده مو، مواد رنگ‌بر و رنگ‌کننده مو و مواد آرایش‌کننده اجزای صورت. گفتنی است که نیاز بازار داخل کشور ۱۷۵ هزار تن شامپو، صابون ۷۰ هزار تن، خمیردندان ۲۰ هزار تن و مایع دستشویی ۱۷۰ هزار تن در ۴ فصل اخیر برآورد شده است.
نقش پتروشیمی‌ها
مواد اولیه این صنعت عمدتا ۸۰ درصد از پتروشیمی‌ها تامین می‌شود و به‌صورت ماهانه و هفتگی قیمت این محصولات به‌روز می‌شود که باوجود غنی بودن کشور از منابع نفت و گاز ولی بعضا شرکت‌ها دچار اختلال در تامین مواد اولیه هستند. در این صنعت بیش از بیست نوع ماده اصلی موجود است که در بین آنها می‌توان به پلی‌اتیلن، آلکیل‌بنزن خطی، پلی‌اتیلن ترفتالات، الکلچرب اتوکسیله، پلی پروپیلن، آیروپین، سدیم‌تری‌فسفات، سدیم سولفات، سدیم‌سیلیکات، سدیم، تگزوسیل، اسانس‌ها، آنزیم‌ها و انواع رنگ‌ها اشاره کرد. اکثر این مواد از شرکت‌های پتروشیمی تامین می‌شوند که بر اساس سیاست وزارت نفت و مدیریت صنایع پایین‌دستی پتروشیمی ۹۵درصد قیمت جهانی و با ارز دولتی محاسبه می‌شدند. در چند ماه اخیر مواد اولیه مورد نیاز صنعت شوینده به گروه‌های ۲-۲ و ۳-۲ (ارز نیمایی) منتقل شد، در نهایت ارز دولتی این صنعت حذف و در حال‌‌حاضر ارز مواد اولیه این صنعت با ارز نیمایی محاسبه می‌شود که این امر در کنار تولید کمتر از نیاز محصول الکلچرب اتوکسیله سبب افزایش قیمت مواد اولیه و در نهایت محصولات شوینده شده است.
چگونگی قیمت‌گذاری
قیمت‌گذاری محصولات نهایی در انجمن شویندگان انجام می‌شود که محصولات را به چند دسته تقسیم‌بندی می‌کنند و با توجه به اینکه محصولات در سبد خانوارهای دهک‌های بالا و یا پایین قرار می‌گیرد نرخ‌گذاری صورت خواهد گرفت. از طرفی سازمان حمایت بر نرخ‌گذاری محصولات ضروری نیز نظارت دارد.
