قاچاق کالا و تبعات آن بر اقتصاد کشور

اصولا قاچاق کالا وقتی پیش می‌آید که تفاوت قیمت کالای تولید داخل با مشابه خارجی آن خیلی بالاست و یا دولت‌ها برای واردات به دلایل مختلف از جمله حمایت از تولید داخلی تعرفه‌های سنگین وضع کرده‎اند. گاهی به جهت سیاست‌های خاص، این سیاست از طرف کشورهای مختلف وضع می‌شود و رویه‎ای جهانی است اما در کشورها متغیر است و به سیاست‎های اقتصادی و نوع مراودات یک کشور با دیگر کشورها بستگی دارد.

این سیاست در نوع خودش سیاستی مناسب است که به دلایل زیر در برخی کشورها موفق و در برخی دیگر ناموفق بوده است:
۱-این سیاست زمانی می‎تواند موفق باشد که در یک بازه زمانی مشخص و به صورت پلکانی اجرا شود. مثلا بازه زمانی پنج یا حداکثر ۱۰ ساله؛ به این صورت که ضمن حمایت از صنایع داخلی، تعرفه‎ها به صورت پلکانی وضع شود و هر ساله کاهش یابد تا صنایع داخلی بتواند خود را با صنایع روز دنیا هماهنگ کند و گام به گام وارد عرصه رقابت جهانی شود.

۲-حمایت تمام و کمال و همه‌جانبه دولت‏ها از تعرفه وضع‌شده یا پایبند بودن به این قانون و عدم‌تشخیص در اجرا و استثنا شامل شدن برای بعضی موارد یا افراد خاص.
۳-یکی دیگر از عوامل قاچاق کالا، اقتصاد و یارانه‌ای است که باعث افزایش تفاوت کالای یارانه‌ای با کالای مشابه در خارج از کشور می‎شود و همچنین محرومیت و فاصله طبقاتی از عوامل قاچاق است.

اما اینکه سیاست‎های دولت‌های گذشته و حال ما و وضع تعرفه‎های سنگین و ثابت در مورد برخی از صنایع و همچنین سیاست‎های متغیر و شتاب‎زده چقدر در پدیده قاچاق کالا مؤثر است، متأسفانه باید گفت در خیلی از موارد این سیاست‌ها باعث اقتصادی و به صرفه بودن قاچاق کالا شده است؛ همچنین عدم‌کنترل شایسته مبادی ورودی و گاهی دادن مجوزهای خاص به افراد و استفاده از رانت‎های خاص موجب تشدید قاچاق کالا شده است.

اگر دولت ما سیاست‎های کم کردن تعرفه‎ها و همگام‎سازی آن را با اقتصاد جهانی انجام می‎داد و تعرفه معلولی وضع می‎شد، ضمن درآمدزایی منطقی برای کشور، تولیدات ما هم مجبور بودند همگام با اقتصاد جهانی رشد کنند.
امروزه مرزهای اقتصادی و وضع تعرفه‎های سنگین دیگر جوابگو نیست؛ ما اگر بخواهیم وارد سازمان تجارت جهانی شویم، چاره‎ای جز کاهش تعرفه‌ها و حمایت نکردن از کالاهای بی‌کیفیت داخلی نداریم، زیرا تجربه نشان داده نه تنها بعضی از آن‌ها پیشرفتی نکرده‎اند، بلکه سال به سال هم بازار داخل کشور را از دست داده و از صحنه داخلی هم حذف شده‎اند البته برخی از این‌ها نیز به علت استفاده افراد خاص از شرایط ویژه واردات بی‎رویه بوده است.

امروز اقتصاد آزاد با نگاه منطقه‎ای برای هر کشور اجتناب‎ناپذیر است تا زمانی‌که قیمت تمام‌شده کالایی در داخل به علت تعرفه‎های سنگین تفاوت زیادی با مشابه خارجی دارد، قاچاق امری اجتناب‎ناپذیر است و بستن مرزها و قوانین سخت نیز نمی‎تواند چاره‎ساز باشد. بنابراین قاچاق کالا را با کاهش تدریجی تعرفه‎ها و حمایت‎ها و همچنین جلوگیری از واردات رسمی و غیررسمی افراد خاص می‎توان کنترل کرد و در غیر این صورت ضمن نابودی صنایع داخلی، تبعات اقتصادی زیادی از جمله کاهش درآمد قانونی کشور به دنبال خواهد داشت.

کاهش تعرفه‎ها در پروسه زمانی خاص، رهایی از اقتصاد یارانه‎ای و کاهش محرومیت‎ها و جلوگیری از رانت‎خواری عده‎ای خاص و ورود به عرصه رقابت جهانی مهم‎ترین عامل کاهش قاچاق کالاست.

*عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی