-
تاریخ اندیشه اقتصادی را میتوان از زاویه منازعه میان ایدهها نیز روایت کرد. اگر مارکس مهمترین منتقد سرمایهداری بود و کینز نظریهپرداز مداخله دولت برای مهار بحرانها، لودویگ فون میزس را باید چهرهای دانست که بیش از هر اقتصاددان دیگری از منطق بازار دفاع کرد. اما جایگاه واقعی او پیچیدهتر از تصویری است که معمولا در روایتهای لیبرتارین ارائه میشود و باید اهمیت او را در فراتر از دفاع از اقتصاد آزاد جستوجو کرد. میزس با طرح پرسشهایی بنیادین درباره امکان برنامهریزی اقتصادی، ماهیت کنش انسانی و…
-
چهار پاسخ متفاوت به یک پرسش
عباس عبدالخانی*تاریخ اندیشه اقتصادی را میتوان تاریخ تلاش انسان برای پاسخ به چند پرسش بنیادین دانست: ثروت چگونه تولید میشود؟ منابع کمیاب چگونه باید تخصیص یابند؟ بازار تا چه اندازه میتواند نظم اقتصادی ایجاد کند؟ دولت از کجا باید وارد اقتصاد شود و مرز مداخله آن کجاست؟ و مهمتر از همه آیا آزادی اقتصادی بدون دخالت دولت امکان تحقق دارد یا اینکه خود بازار نیز برای حفظ کارکردش به قواعد و نهادهای عمومی نیازمند است؟ در طول دو قرن گذشته اقتصاددانان پاسخهای متفاوتی به این پرسشها دادهاند و همین اختلاف دیدگاه یکی از…
-
چرا یک نظریه اقتصادی به پروژه سیاسی تبدیل شد؟
روزنامه شماره ۶۶۵۹مارکسیسم پس از مارکس
عباس عبدالخانی*تاریخ اندیشه اقتصادی را میتوان تا حد زیادی تاریخ تلاش برای پاسخ به یک پرسش بنیادین دانست: ثروت چگونه تولید میشود و مناسبات اقتصادی چگونه سازمان مییابد؟ اما در قرن نوزدهم با گسترش سرمایهداری صنعتی پرسش دیگری نیز به تدریج اهمیت یافت: آیا نظامی که بر مالکیت خصوصی، بازار و انباشت سرمایه استوار است صرفا یک شیوه کارآمد برای سازماندهی تولید است یا ساختاری تاریخی و موقتی که سرانجام باید جای خود را به نظامی دیگر بدهد؟ مارکس با طرح این پرسش اقتصاد را وارد قلمرو گستردهتری کرد که در آن تولید و توزیع…
-
مارکس در دادگاه «ارزش»
دنیای اقتصاد: کتاب «کارل مارکس در ترازو» روایت یکی از مهمترین جدالهای نظری در تاریخ اندیشه اقتصادی را بازگو میکند؛ جدالی میان اویگن فون بومباورک و کارل مارکس.
-
نگاهی انتقادی به کتاب تازه کوئین اسلوبودین درباره پیوند پنهان میان نولیبرالیسم و راست افراطی
روزنامه شماره ۶۶۲۱بازار آزاد و پوپولیسم به هم نزدیک میشوند
دکتر یونس نوربخش*در سالهای اخیر، پدیدهای عجیب در اقتصاد سیاسی جهان رخ داده است: طیفی از سیاستمداران و اندیشمندان راست افراطی که همزمان از «بازار آزاد» و «مرزهای بسته»، از خصوصیسازی و از ملیگرایی نژادی سخن میگویند. این آمیزه که در نگاه اول متناقض به نظر میرسد، موضوع تازهترین کتاب کوئین اسلوبودین (Quinn Slobodian)، تاریخنگار برجسته اندیشه اقتصادی، با عنوان «فرزندان نامشروع هایک: نژاد، طلا، ضریب هوشی و سرمایهداری راست افراطی» (Hayek's Bastards: Race, Gold, IQ, and the Capitalism of the Far Right,…
-
توسعه، نهاد و دولت در اندیشه اقتصادی دکتر حسین عظیمی
عباس عبدالخانی*بیستوسومین سالگرد درگذشت دکتر حسین عظیمی آرانی فرصتی است برای بازخوانی میراث فکری یکی از اقتصاددانانی که دغدغه اصلی او نه صرفا آموزش یا تحلیل اقتصاد در سطح نظری، بلکه فهم عمیق مساله توسعه در ایران بود. عظیمی از جمله متفکرانی بود که اقتصاد را در پیوند با تاریخ، جامعه و ساختارهای نهادی میفهمید و تلاش میکرد از سطح تحلیلهای کوتاهمدت و سیاستزده فراتر رود و به ریشههای ساختاری توسعهنیافتگی در ایران بپردازد. او در دورهای از اقتصاد ایران فعالیت علمی و اجرایی داشت که کشور با چالشهای همزمان…
-
نویسنده کتاب «زمان و پول» درگذشت؛
روزنامه شماره ۶۵۵۲به یاد راجر گریسون
امیررضا عبدلی*۱۳ فوریه ۲۰۲۶ راجر گریسون اقتصاددان آمریکایی، استاد دانشگاه آبرن و یکی از چهرههای شاخص مکتب اتریش در ۸۲ سالگی از دنیا رفت. اهل فن معمولا گریسون را با یک ساختار نموداری میشناسند که در جوانی برای توضیح اقتصاد کلان اتریشی ابداع کرد. او در کتاب «زمان و پول» که در سال ۲۰۰۱ منتشر شد با کمک همین نمودارها نظریات اقتصاد کلان مکاتب مختلف اندیشه اقتصادی معاصر (از جمله اتریشیها، کینزیها و پولگرایان) را کنار هم گذاشت و توانست با سرراستی کمنظیری فرصت مقایسه این دیدگاههای متعارض تئوریک را برای خواننده…
-
تاریخچه اندیشه اقتصادی پیرامون علت و معلول بررسی شد (قسمت اول)
روزنامه شماره ۶۵۱۸در باب علیت
کارلوس چاوز *هر اقتصاددانی این عبارت را میداند: همبستگی به معنای علیت نیست. ما آن را برای دانشجویان، به روزنامهنگاران، به هر کسی که ضریب رگرسیون را با یک ادعای علّی اشتباه میگیرد، تکرار میکنیم. با این حال، اگر از بیشتر اقتصاددانان بخواهید توضیح دهند که علیت در واقع چیست، دچار تردید میشوید. ما میدانیم چگونه اثرات علّی را شناسایی کنیم. ما تهدیدهای موجود برای شناسایی را میشناسیم اما پرسش فلسفی زیربنایی، این سوال که معنای اثر نهادن X بر Y چیست، به ندرت مطرح میشود.
-
سیاست پولی تورم را کنترل میکند؟
مهراب کیارسی*آیا سیاست پولی تورم را کنترل میکند؟ پاسخ صریح و کوتاه این است: خیر! برای حل موثر یک مساله، ابتدا باید ماهیت آن را بهدرستی فهمید. این خود، دستکم نیمی از حل مساله است.
-
زندگینامه بزرگان مکتب شیکاگو؛
روزنامه شماره ۶۳۱۰معمار نااطمینانی بازارها
نويسنده: راس بي. اِمت ترجمه: کيوان حسينوندفرانک نایت بهعنوان یک چهره برجسته «مکتب شیکاگو» شناخته میشود. این اقتصاددان به واسطه نگارش رساله «ریسک، نااطمینانی و سود» مفهوم عدم قطعیت را وارد مطالعات اقتصادی مدرن کرد و بنیانی نظری برای ایجاد نهادها و سازمانها بنا نهاد. او از مدافعان نظریهپردازی در اقتصاد به شمار میرفت.
-
زندگی جرمی بنتام، اندیشمند شهیر انگلیسی مورد بررسی قرار گرفت؛
روزنامه شماره ۶۲۹۲از تایید لسهفر تا دولتگرایی رادیکال
جرمی بنتام، فیلسوف، حقوقدان و نظریهپرداز اجتماعی قرن هجدهم میلادی از بنیانگذاران مکتب فایدهگرایی بود؛ اندیشهای که خوشبختی اکثریت را ملاک نهایی اخلاق و سیاست میدانست. او در ابتدا با نگارش کتاب «در دفاع از ربا» در قامت یک طرفدار پرشور آزادی اقتصادی ظاهر شد؛ اما با پیگیری فایدهگرایی فلسفی تا آنجایی پیش رفت که مبدع ایده «پاناپتیکون» شد؛ جامعهای استبدادی بناشده بر فایدهگرایی بنتامی که همه شئون زندگی افراد، از خواب و خوراک تا فعالیتهای اقتصادی، توسط مصلح اجتماعی تعیین میشد و مورد…
-
کتاب جدید موسی غنینژاد در کتابفروشیها
دنیای اقتصاد: کتاب «گفتارهایی در معرفتشناسی علم اقتصاد» نوشته موسی غنینژاد راهی بازار نشر شد. این کتاب در ۴ گفتار تدوین شده که عبارتند از «مبانی معرفتی علم اقتصاد»، «معرفتشناسی و روششناسی مارکسیستی»، «مبانی معرفتشناسی اندیشه اقتصادی کینز» و «هایک و رویکرد معرفتشناختی برای توضیح نظم بازار».
-
عکسهای مهم سال به انتخاب سیانان
در سال ۲۰۲۴ آتشفشانها فعال شدند، آتشسوزیهای بسیار در نقاط مختلف جهان شکل گرفتند و بازیهای المپیک هم در پاریس برگزار شد. این سالِ پر از اتفاق و حادثه به پایان رسید و اکنون میتوانیم از نگاه لنز عکاسان خبری این سال میلادی را مرور کنیم. اینجا عکسهایی را میبینید که از میان عکسهای منتخب خبرگزاری سیانان برای سال ۲۰۲۴ انتخاب شدهاند.
-
رابطه علم اقتصاد با سایر علوم اجتماعی چگونه است؟
روزنامه شماره ۶۱۹۰نقش رابینز، کینز و ساموئلسون
ترجمه و تنظیم: جعفر خیرخواهانراجر بکهاوس، استاد بازنشسته اقتصاد در دانشگاه بیرمنگام است که پژوهشهای اخیر او درباره تاریخ اندیشه اقتصادی با تمرکز بر اقتصاد کلان قرن بیستم بوده است. از دیگر علایق پژوهشی او میتوان به تاریخ اقتصاد رفاه، رابطه بین اقتصاد و سایر علوم اجتماعی، اقتصاد کاربردی، تاریخ اقتصاد کلان تجربی، تاریخ اقتصاد کلان عدم تعادل، جان مینارد کینز و انقلاب کینزی، پل ساموئلسون، تاریخ ایدهها درباره رکود بلندمدت و تاریخ علوم اجتماعی از سال۱۹۴۵ تاکنون اشاره کرد. او طی ۸سال گذشته روی زندگینامه فکری پل ساموئلسون کار…
-
پیام امیدوار کننده ۲۰۲۴ / پایداری قدرت آمریکا و افول چین
۲۰۲۴ پیامی امیدوارکنندهتر دارد. از منظر اکونومیست، تابآوری دموکراسیهای سرمایه داری، از جمله آمریکا در این سال تایید شد. و در عین حال، برخی نقاط ضعف حکومتهای استبدادی، از جمله چین آشکارتر شد.
-
سفری در اندیشه اقتصادی
روزنامه شماره ۵۸۴۸سه چهره اقتصادی قرن چه میگویند؟
نویسنده: ایان کومکاوا مترجم: جعفر خیرخواهان
-
اقتصاد فلسفه است یا علم؟
روزنامه شماره ۵۶۹۸جدال پارادایمها در اقتصاد
دنیایاقتصاد-امیررضا انگجی: پارادایم مسلط در اقتصاد اندیشه اقتصادی ارتدوکس است. این اندیشه با وجود چالشهای فکری و تجربی متعدد، همچنان در تدریس در دانشگاهها غالب است. یک اندیشه رقیب برای رویکرد اقتصاد ارتدوکس، اقتصاد هترودوکس است که از سه گروه رویکرد نظری تشکیل شده است که به هترودوکسی چپ، مکتب نئو اتریش و هترودوکسی جدید شناخته میشود.
-
رابرت هیلبرونر، اقتصاددان و تاریخنگار اندیشه اقتصادی
روحاله حاتمی: رابرت ال.هیلبرونر اقتصاددان و تاریخنگار اندیشه اقتصادی آمریکایی بود. هیلبرونر حدود۲۰۰ کتاب نوشت که از آن میان «فیلسوفان دنیوی: زندگی، زمانه و اندیشههای اندیشمندان اقتصادی بزرگ (۱۹۵۳) » شهرت یافته است؛ او در این کتاب به اقتصاددانان برجستهای چون آدام اسمیت، کارل مارکس و جان کینز پرداخته است.
-
در گفتوگو با موسی غنینژاد درباره اندیشه اقتصادی بنیصدر مطرح شد
روزنامه شماره ۵۲۲۶سوسیالیسم در فرم جدید
ابوالحسن بنیصدر، از طیف مصدقیهایی بود که بعد از کودتای ۲۸ مرداد، به اروپا مهاجرت کردند و بعد از انقلاب، در دولت موقت به وزارت اقتصاد و دارایی رسید. او که مدعی نظریهپردازی اقتصادی بود، سوسیالیستی بود که اندیشههای اقتصادی دولتمدارش را رنگ و لعاب اسلامی بخشیده بود و همین نظریات تا بن دندان چپ، بنیان بسیاری از قوانین اساسی جمهوری اسلامی شد. اما بنیصدر در دولت بازرگان چه میکرد و آیا حضور او در دولت موقت، به معنای همفکری او و مهندس بازرگان در اقتصاد و سیاست بود؟ آیا میتوان بازرگان را لیبرال…
-
تاریخ اروپایی اقتصاد
بروس کالدول* مترجم: محسن کرمانیمتاسفانه واقعیتی که وجود دارد، این است که عموم کسانی که اقتصاد نخواندهاند نمیتوانند تعامل خوبی با اقتصاددانان داشته باشند و قادر به پذیرفتن صحبتهای آنان نیستند. از طرفی بسیاری از اقتصاددانان نیز از آنجا که غالبا با مدلسازی و ریاضیات سر و کار دارند، نظرات صاحبنظران دیگر رشتهها را به آسانی قبول نمیکنند. اقتصاددانان گاهی سوالاتی را مطرح میکنند یا درخصوص برخی مسائل چنان با تردید نگاه میکنند که نمیتوان در دیگر افراد این قضیه را مشاهده کرد. اما کاپیتالیسم یا سرمایهداری موضوعی نبوده که…
-
بررسی اندیشه اقتصادی مجلس اول، قانوناساسی و متمم آن
روزنامه شماره ۴۷۸۳گرایش به اقتصاد آزاد
اشاره: دکتر موسی غنینژاد در کتاب «اقتصاد و دولت در ایران» تلاش کرده است که ریشهها و علل تداوم اقتصاد دولتی در ایران را واکاوی و تشریح کند. در اینجا بخشهایی از فصل دوم این کتاب را میخوانید که به اندیشههای اقتصادی در مجلس اول پرداخته و به این نتیجه رسیده است که گرایش کلی مجلس اول مشروطه، از نظر فلسفه سیاسی اقتصاد آزاد بوده است.
-
مقدمهای برای آشنایی با هایک
موسی غنینژاد اقتصاددانانکتاب«فردگرایی و نظم اقتصادی» مجموعهای از مقالات منتشرشده فردریش فون هایک در نشریات مختلف است که به برخی اندیشههای مهم و بدیع اولیه او بر میگردد که هایک آنجا مطرح کرده و سپس در برخی کتابهای بعدی او بسط داده شده است. نخستین بخش کتاب به موضوع تمایزمیان فردگرایی حقیقی و فردگرایی کاذب اختصاص دارد و هایک در آن به این بحث میپردازد که در عصر روشنگری دو نظریه متفاوت فردگرایی مبتنی بر دو نگاه متفاوت فلسفی شکل گرفت. هر دو در درجه اول بر اهمیت فرد تاکید داشتند و به این اعتبار به فردگرایی …
-
تاریخ اقتصاد پیش از آدام اسمیت
موضوعات اقتصادی از دیرباز و در طول تاریخ بشری مورد بحث و مداقه بوده است اما اندیشه علم مستقل اقتصاد فقط در دوران جدید (شاید از اواسط قرن هجدهم) پایدار شد. پیش از آن اقتصاد عموما بهصورت بخشی فرعی از حوزه مطالعاتی گستردهتری از موضوعات سیاسی، اخلاقی و دینی مورد بحث قرار میگرفت.
-
تاثیر اسطوره بر اقتصاد
حسین راغفراین کتاب از قدیمیترین داستان و روایت تاریخ بشر آغاز میشود که مربوط به یک اسطوره نیمه خدایی و نیمه انسانی به نام گیلگمش است. مولف سپس میکوشد نشان دهد برای اینکه ما اقتصاددان خوبی باشیم، باید یا ریاضیدان خوب یا فیلسوف خوب یا هر دوی آنها باشیم. استدلال میکند که تاکید بیش از حد بر ریاضیات ما را از جنبههای انسانی غافل میکند و سبب میشود الگوهای تعریف شده در اقتصاد، یک الگوی نامتوازن تصنعی باشند که فهم ما را از واقعیتهایی که با آنها مواجه هستیم بهشدت منحرف میکند.
-
اقتصاد: نان یا آزادی؟
بنیان نظری مکتب اتریش که طرح اولیه آن را منگر و بوهم باورک ریختند و میزس و هایک آن را بسط دادند و غنا بخشیدند، به صورت خلاصه این است: نظریههایی که کار یا هزینه تولید را منشا ارزش میدانند (آدام اسمیت و دیوید ریکاردو و کارل مارکس)، بیاعتبارند. آنچه باعث میشود، مردم کالایی را به قیمتی که در بازار یافت میشود، خریداری کنند، ترجیحات ذهنی انسانهاست که آنان را بر آن میدارد چه کالایی را، چه زمانی و با چه قیمتی خریداری کنند. بنابراین باید تولید و دادوستد در فضای کاملا آزاد و بدون مداخله عناصر…
-
فرمولی در آرامگاه
یوهان تونن (۱۸۵۰-۱۷۸۳) دو یا حتی سه اقتصاددان است که در یک تن گرد آمده است، از نظر جغرافیای اقتصادی او «پدر» نظریه مکان بنگاه است، شاخهای از علم اقتصاد که به نقش فاصله و وسعت در زندگی اقتصادی میپردازد. از دید نظریهپردازان، تونن یکی از کاشفان مستقل نظریه مطلوبیت نهایی توزیع است و از نظر اقتصاد ریاضی و اقتصادسنجی، چهرهای پیشرو در استفاده از ریاضیات پیشرفته در حل مسائل حداکثر کردن است. تونن همچنین یکی از چهرههای مهمی است که تاریخ اندیشه اقتصادی او را به فراموشی سپرده است.