سه رسانه بینالمللی چالشهای موجود در تفاهمنامه ایران و آمریکا را بررسی کردند
سوئیس؛ جایی برای امید یا تکرار ناکامیها؟
مسیر دشوار پیش رو
الجزیره طی گزارشی با اشاره به برگزاری مذاکرات در سوئیس، عنوان کرد که رسیدن به توافق نهایی میان ایران و آمریکا، بهرغم تفاهمنامه میان دو طرف کار آسانی نخواهد بود. این گزارش عنوان کرد: چند بند یادداشت تفاهم فعلی برای تهران مهم است، از جمله آزادسازی داراییهای ایران، لغو تحریمها و تدوین سازوکاری منسجم برای تنگه هرمز. اما این موضوعات بیتردید زمانبر خواهد بود. با این حال، بند اول تفاهمنامه به وضوح عنوان میکند که توقف فوری و دائمی خصومتها در تمام جبههها، از جمله لبنان، مساله اصلی برای ایرانیها است.
این در حالی است که درست قبل از عزیمت به سوئیس، محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، گفت که جلسه مقامات ایرانی در سوئیس برای شروع مذاکرات فنی نیست، بلکه این سفر با این هدف انجام میشود که تهران نسبت به عزم طرف آمریکایی برای اجرای تفاهمنامه اطمینان حاصل کند. به گفته قالیباف، هر زمان که این کار آغاز شود، میتوان مذاکرات فنی را ادامه داد. الجزیره در ادامه نوشت: اما چرا لبنان برای ایران اینقدر مهم است؟ در کل، این موضوع به موضع ژئوپلیتیک ایران مربوط میشود. اگر ایران میخواهد قدرت منطقهای باقی بماند، تهران باید «محور مقاومت» را زنده نگه دارد. ایران با گنجاندن متحدان منطقهای در این تفاهمنامه، پیامی به متحدان و نیروهای نیابتی خود در منطقه میفرستد مبنی بر اینکه آنها را رها نخواهد کرد.
ولفگانگ پوتسای، تحلیلگر امنیتی و وابسته دفاعی سابق دولت اتریش در گفتوگویی با الجزیره عنوان کرد که ایران باید در مورد تهدید مجدد خود برای بستن دوباره تنگه هرمز محتاط باشد، زیرا این آبراه حیاتی بیشتر به متحدان تهران خدمت میکند تا دشمنانش. وی گفت: «تنگه هرمز در درجه اول مطمئنا ابزار بسیار مهمی در استراتژی ایران است. در این مورد شکی نیست. اما ایران باید مراقب باشد که از این کارت بیش از حد استفاده نکند.» وی افزود: «باید به خاطر داشت که بیشتر کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند به سمت ایالات متحده یا اروپا نمیروند. آنها به سمت هند، چین و پاکستان میروند.» این تحلیلگر در ادامه عنوان کرد: «بنابراین هرچه ترافیک تنگه هرمز بیشتر مسدود شود، اقتصاد چین بیشتر آسیب میبیند.» الجزیره در ادامه نوشت: ایران و آمریکا راه دشوار و پردستاندازی پیش رو دارند. به نتیجه رسیدن توافق برجام که در دوران اوباما به امضا رسید، ۵۹۷ روز زمان برد. حال ایران و ایالات متحده معتقدند که طی مدت زمانی ۶۰ روزه (که البته قابل تمدید نیز هست) میتوانند بر تمامی مشکلات موجود فائق آیند. بنابراین همچنان این خطر وجود دارد که اوضاع ناگهان از مسیر دیپلماسی خارج شود.
دو پرونده مهم
روز یکشنبه، مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس آغاز شد. بنا به گزارش الحدث، شکافی جدی بر نشست بورگناشتوک سایه انداخته که باید به هر ترتیبی شده آن را حلوفصل کرد و به همین دلیل است که جهان شاهد بالاترین سطح مشارکت در این مذاکرات است و معاون رئیسجمهور آمریکا نیز راهی سوئیس شده است. حضور هیات عالیرتبه پاکستانی و همچنین قطری، عاملی مهم در تلاش برای نزدیکتر کردن هرچه بیشتر دیدگاههای واشنگتن و تهران است. این میانجیگری در پر کردن شکافهای موجود و گرد هم آوردن طرفین درگیر نقش مهمی ایفا میکند.
بنا به گزارش الحدث، بزرگترین مساله موجود همچنان اجرای عینی تفاهمنامه میان دو طرف است و پروندههای لبنان و هستهای ایران در این زمینه نقشی حیاتی ایفا میکنند. از یک سو، آمریکا معتقد است که باید پرونده برنامه هستهای ایران هرچه سریعتر به نتیجه برسد. از سوی دیگر نیز، ایران تاکید بسیار دارد که پیش از استقرار آرامش در لبنان، هیچ توافقی در کار نخواهد بود. کار سخت میانجیها در چنین چارچوبی چهبسا این باشد که بتوانند این دو دیدگاه متفاوت را به یکدیگر نزدیک کنند و برآیندی منطقی از آن استخراج کنند.
این در حالی است که نشریه آتلانتیک نیز طی گزارشی به تاریخ ۲۱ ژوئن اعلام کرد که به نظر میرسد تفاهمنامه بین ایالات متحده و ایران، جنگ را با شرایطی که به نفع تهران بوده، پایان داده است. آتلانتیک در ادامه نوشت: این تفاهمنامه داراییهای مسدود شده ایران را آزاد میکند، محدودیتهای فروش نفت ایران را کاهش میدهد و محاصره تنگه هرمز توسط آمریکا را لغو میکند و در ازای آن، ایران آبراه حیاتی هرمز را باز میکند. به عبارت دیگر، ایران در ازای دست کشیدن از کاری که قبل از جنگ انجام نمیداد، چیزهایی را که قبل از جنگ نداشت، دریافت میکند. همین امر چهبسا سبب شود که رسیدن به نقطه همگرایی میان تهران و واشنگتن قدری دشوار شود، چرا که کاخ سفید اثبات کرده که علاقه ندارد خود را در طرف بازنده ببیند.
در عین حال، آکسیوس روز یکشنبه به نقل از منابع گزارش داد که ایالات متحده در دور اول مذاکرات با ایران به دنبال مساله بازرسی از سایتهای هستهای است، مسالهای که باید منتظر ماند و دید تهران تا چه اندازه حاضر است به آن تن بدهد. بنا به گزارش آکسیوس، منابع آگاه اظهار کردند که آمریکا تمایل دارد در ازای این اقدام، به ایران دسترسی به برخی از داراییهای مسدودشدهاش را بدهد که این اقدام با آزادسازی یک حساب ۶میلیارد دلاری در قطر آغاز میشود.
دست برتر ایران
در همین رابطه، شبکه خبری ایبیسی نیوز طی گزارشی عنوان کرد که ایران در وضعیت فعلی همچنان دست برتر را دارد. میک مولروی، یکی از مقامات سابق پنتاگون که در اولین دولت دونالد ترامپ بر سیاستهای دفاعی خاورمیانه نظارت داشت، به ایبیسی نیوز گفت که «دست برتر» در معادلات فعلی، فعلا در اختیار ایران است و به همین خاطر تهران چندان دلیلی نمیبیند که بخواهد از خود انعطاف نشان دهد. ایبیسی نیوز در ادامه نوشت: ایران روز شنبه با اشاره به ادامه حملات اسرائیل در لبنان و «نقض آشکار» بند اول یادداشت تفاهم که خواستار پایان جنگ در همه جبههها است، اعلام کرد که این تنگه را میبندد. با این حال، فرماندهی مرکزی ایالاتمتحده روز شنبه اعلام کرد که ایران آبراه مذکور را نبسته و ترافیک در این تنگه همچنان جریان دارد.
مولروی در این رابطه گفت: «آنچه واضح بوده این است که ایران معتقد است که از روی قدرت مذاکره میکند. این کشور اکنون این قدرت را دارد که یکپنجم انرژی جهان را مسدود کند، اهرمی که قبل از جنگ از آن استفاده نمیکرد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تحت فشار اقتصادی و افزایش قیمت گاز در آستانه انتخابات میاندورهای قرار دارد. ایران همچنین در حال جمعآوری معافیتهای تحریمی و توانایی فروش نفت خود، قبل از شروع مذاکرات اساسی است و این امر نشان از آن دارد که تهران، در مقطع فعلی، توانسته به هرچه میخواهد برسد.» وی افزود: «آنها مزایایی را به دست میآورند که تمامی روسای جمهور آمریکا گمان میکردند تنها زمانی امکان آن وجود دارد که پرونده هستهای ایران حلوفصل شود.»
ایبیسی نیوز در ادامه نوشت که دونالد ترامپ همچنان مدعی پیروزی در جنگ اخیر است، هرچند که کارشناسان و تحلیلگران نظر دیگری دارند. از سوی دیگر، به نظر میرسد که ترامپ بنا ندارد زیر بار سناریوی ایران درباره تنگه هرمز برود. روز شنبه، ترامپ بار دیگر تاکید کرد که کشتیها در طول دوره آتشبس ۶۰ روزه یا پس از آن با عوارضی مواجه نخواهند شد، مگر آنکه این عوارض به جیب آمریکا ریخته شود. ترامپ روز شنبه طی پیامی در تروث سوشیال نوشت: «بعد از انقضای دوره ۶۰ روزه هیچ عوارضی وجود نخواهد داشت، مگر اینکه این کار توسط ایالات متحده انجام شده و هزینه عوارض به آمریکا اختصاص داده شود.» مولروی در ادامه با اشاره به پرونده پیچیده لبنان خاطرنشان کرد که اسرائیل -که به شدت بر تصمیم ایالات متحده برای ورود به جنگ تاثیر گذاشت- اکنون از توافقی که نمیخواهد، خارج شده است. این بدان معناست که اسرائیل نتوانست به اهداف مدنظر خود طی جنگ برسد و اکنون گرفتار توافقی شده که گرچه با آن موافق نیست، اما خود را ناگزیر به تن دادن به آن میبیند.
بنا به گزارش ایبیسی نیوز، شکافها میان تهران و واشنگتن، بهرغم خوشبینیهایی که به طور فزایندهای فضای عمومی را در بر گرفته، همچنان به حیات خود ادامه میدهند. واشنگتن پست روز جمعه گزارش داد که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا به دولت هشدار دادهاند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل احتمالا اقداماتی را انجام خواهد داد که فشار ترامپ برای توافق صلح را تضعیف کند. از سوی دیگر، خبرگزاری آناتولی روز یکشنبه ۲۱ ژوئن گزارش داد که ارتش اسرائیل از آغاز رزمایشی نظامی در شهر یافا خبر داده است. بنا به گزارش این خبرگزاری، این رزمایش، با تداوم حملات به لبنان و نوار غزه و همچنین با وجود توافق آتشبس و مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس همزمان شده است. آناتولی افزود که ارتش اسرائیل اشاره کرده که این رزمایش نظامی در اطراف منطقه یافا آغاز شده است و انتظار میرود تا صبح سهشنبه ادامه داشته باشد. سوئیس در حالی میزبان مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان و قطر بود که چهبسا تعیین خروجی قطعی برای این کلاف سردرگم دشوار باشد. باید منتظر ماند و دید که روزهای آتی چه تحولاتی انتظار منطقه را میکشد و تفاهمنامه تهران-واشنگتن چه آیندهای خواهد داشت.
