تحلیل رسانههای عربی از بازگشت تهران و واشنگتن به مسیر مذاکره؛
نسیم دیپلماسی وزیدن گرفت
تغییر دکترین عملیاتی آمریکا
روسیا الیوم طی گزارشی به تاریخ دوم فوریه عنوان کرد که تحرکات نظامی اخیر آمریکا در خاورمیانه، نشاندهنده تغییر اساسی در دکترین عملیاتی واشنگتن است که از استراتژی آمادگی برای حمله به استراتژی حفاظت تغییر یافته است. این گزارش افزود که پنتاگون به جای آماده شدن برای حمله نظامی علیه ایران، مشغول استقرار سیستمهای دفاع هوایی اضافی است تا بتواند پاسخی را که از قبل میداند گسترده و پرهزینه خواهد بود، مهار کند. بر اساس این گزارش، این رفتار نشاندهنده سیاست مبتنی بر خودکنترلی نیست، بلکه بیانگر ناتوانی ساختاری آمریکا در شروع جنگی است که روند آن قابل کنترل باشد.
تحلیلگران و کارشناسان نظامی اخیرا به والاستریت ژورنال گفتند که ایالات متحده در حال آماده شدن برای حملات هوایی قریبالوقوع به ایران نیست و پنتاگون ابتدا بر تقویت دفاع هوایی برای محافظت از نیروها و متحدان در برابر پاسخ احتمالی ایران تمرکز میکند، امری که نشاندهنده اکراه آشکار آمریکا برای شروع یک حمله تمامعیار است. این رسانه روسی عربزبان در ادامه افزود: رسانههای عربی مملو از تحلیلهایی هستند درباره اهداف واقعی و جدی حمله احتمالی آمریکا به ایران، به ویژه با توجه به خطرات بزرگ منطقهای. برخی تحلیلها حتی پا را فراتر گذاشته و میگویند که تشدید تنش آمریکا علیه ایران در واقع با هدف پیشبرد یک توافق از طریق اعمال فشار است، نه درگیری نظامی مستقیم.
عنصر زمان
روسیا الیوم در ادامه نوشت که به گفته کارشناسان، ایران استراتژی نظامی خود را بر خنثی کردن برتری نظامی آمریکا از طریق زرادخانه موشکی عظیم و متنوع، از جمله موشکهای بالستیک دوربرد و میانبرد، موشکهای دقیق ارتفاع پایین، پهپادهای انتحاری و قابلیتهای اشباع دفاعی از طریق پرتاب همزمان بنا نهاده است. این سیستم به طور خاص برای دور زدن و گیج کردن سیستمهای رهگیری غربی طراحی شده است، نه برای مقابله فنی مستقیم با آنها.
از سوی دیگر، واشنگتن به سیستمهایی مانند تاد و پاتریوت متکی است، اما این سامانهها با سه مشکل اساسی روبهرو هستند: تعداد محدود در مقایسه با اندازه تهدید، هزینه بالای هر رهگیری و عدم توانایی در مقاومت در برابر حملات گسترده چندجهته. این بدان معناست که این سیستمها برای دفاع محلی و موقت مناسب هستند، نه برای محافظت از کل صحنه عملیات در صورت یک رویارویی تمامعیار. همچنین از یاد نباید برد که در هر سناریوی جنگی با ایران، اسرائیل از یک متحد پیشرفته به نقطه ضعف اصلی آمریکا تبدیل میشود. واشنگتن متوجه است که چنانچه در محافظت از اسرائیل شکست بخورد، اعتبارش بهعنوان یک عامل بازدارنده در سطح جهانی تضعیف میشود و این امر گذار نظام بینالمللی به مرحله پس از هژمونی یکجانبه را تسریع خواهد کرد.
روسیا الیوم در ادامه افزود: استراتژی ایران نه بر اساس یک حمله، بلکه بر اساس «زمان» است؛ تهران نشان داده که قادر است درگیریها را طولانی کرده، جبهههای متعددی را باز کند، به پایگاهها و آبراههای حیاتی حمله کند و بازارهای انرژی و تجارت را بیثبات کند. در همین حال، ایالات متحده و اسرائیل به مدلی از جنگهای کوتاه و سریع متکی هستند که دیگر در برابر کشوری که مایل به تحمل هزینههای بلندمدت است، قابل اجرا نیست.
در عین حال، روزنامه نیویورک تایمز نیز عنوان کرده که برای آمریکا ایران دشمنی است با عمق راهبردی، نفوذ منطقهای و توان ضربهزدن متقابل، ترکیبی که میتواند یک اقدام محدود را به بحرانی غیرقابلکنترل تبدیل کند. این گزارش در ادامه عنوان کرد که اگرچه ایران، مانند ونزوئلا، تحت تحریمهای سنگین قرار دارد، با بحران اقتصادی دستوپنجه نرم میکند و با اعتراض داخلی مواجه است، اما ظرفیتهای نظامی و منطقهای آن بهمراتب پیچیدهتر و خطرناکتر است؛ ایران توان ضربهزدن مستقیم به اسرائیل و بیثباتسازی کل خاورمیانه را دارد، قابلیتی که ونزوئلا فاقد آن بود و همین امر محاسبات نظامی آمریکا را بهشدت پرریسک میکند.
پیشنهاد مذاکراتی جدید مصر
در عین حال، مشکل آمریکا در رابطه با ایران همزمان با فرسایش حمایت منطقهای، عمیقتر هم شد. با جدیتر شدن احتمال مقابله، کشورهای کلیدی خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی، از هرگونه مشارکت در اقدام نظامی مستقیم علیه ایران فاصله گرفتند. این امر راه را برای ورود همسایگان و متحدان ایران به عرصه مذاکره باز کرد و مصر در این زمینه، در کنار کشوری چون ترکیه، جایگاهی مختص به خود را داراست. در همین رابطه، الاخبار طی گزارشی به تاریخ دوم فوریه عنوان کرد که قاهره برای جلوگیری از بروز درگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران وارد میدان شده و پیشنهادی برای مذاکرات ارائه کرده است. الاخبار در گزارشی نوشت که عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، روز شنبه با مسعود پزشکیان همتای ایرانی خود در خصوص تحولات سریع منطقه و افزایش تنشها گفتوگو و نگرانی خود را از مسیر کنونی اعلام کرد.
بر اساس گفته منابع مصری، تلاشهای قاهره در جهت میانجیگری میان واشنگتن و تهران ادامه کانالهای ارتباطی آغازشده ماههای گذشته در زمینه برنامه هستهای ایران است که در دو سطح دیپلماتیک و اطلاعاتی جریان دارد. مصر، که پیشتر از تفاهمهای میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی حمایت کرده بود، با هماهنگی چند کشور دیگر، در حال تدوین یک «پیشنهاد مذاکراتی جدید» بین آمریکا و ایران است. در این مذاکرات، کشورهایی از جمله ترکیه و عربستان نیز مشارکت دارند تا مسیر مذاکراتی ایجاد شود که از دید آمریکا قابلقبول باشد. الاخبار افزود: طبق این طرح، دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن بسیار نزدیک است و برای آن جدول زمانی و بندهای مشخص تدوین شده است. این روند همچنین حمایت برخی کشورهای اروپایی را به همراه دارد و انتظار میرود در روزهای آینده دیدارها و نشستهای سطح بالا برای نهایی کردن متن توافق برگزار شود. طبق گزارش الاخبار، مصر تاکید کرده است که هر گونه اقدام برای بیثبات کردن ایران، پیامدهایی بسیار خطرناک برای کل منطقه به همراه خواهد داشت.
خواستههای آمریکا و خطوط قرمز
در همین رابطه، برخی تحلیلها حاکی از آن است که آیا تحولات فعلی بهراستی خواهد توانست رویکرد خصمانه آمریکا را تلطیف کند یا خیر. النهار به تاریخ ۱۳ بهمن طی گزارشی با اشاره به رویکرد پاندولی ترامپ میان جنگ و مذاکره نوشت: سوالی مهم همچنان باقی است: آیا ترامپ از مواضع متناقض خود به عنوان ابزاری برای ایجاد ابهام در تصمیمگیرندگان در تهران استفاده میکند، یا واقعا آماده است در صورت دستیابی به توافقی که واشنگتن را راضی کند، از گزینه نظامی عقبنشینی کند؟ با وجود روایتها و تحلیلهای متعدد در مورد روند دیپلماسی فشرده بین دو طرف، اطلاعات غیررسمی نشان میدهد که ایالات متحده سه خواسته فوری برای جلوگیری از حمله نظامی به ایران ارائه کرده است: اول، خروج تقریبا ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده از ایران، که احتمالا روسیه با توجه به همسویی با موضع واشنگتن، نقش میانجی را در این موضوع ایفا خواهد کرد. دوم، توقف کامل تمام فعالیتهای هستهای ایران، از جمله تحقیقات علمی، خواستهای که بهشدت مورد حمایت اسرائیل و لابی صهیونیستی در ایالات متحده است. خواسته سوم، کاهش برد موشکهای ایران برای جلوگیری از هدف قرار دادن اسرائیل است.
الاخبار افزود: تقریبا قطعی است که تهران خواستههای دوم و سوم را نخواهد پذیرفت، حتی اگر بهای آن وقوع یک جنگ تمامعیار باشد. با این حال، ممکن است در تلاش برای جلوگیری از جنگ، انعطافپذیری محدودی در مورد اولین خواسته نشان دهد که طبق برخی تحلیلها، سفر لاریجانی به مسکو را توضیح میدهد. از سوی دیگر، الاخبار طی گزارشی جداگانه عنوان کرد که رویکرد تهدیدمحور ایالات متحده در حال از دست دادن قدرت و کیفیت خود است. این گزارش عنوان کرد که کاهش اثرگذاری تهدیدها باعث شده که کاخ سفید در نهایت به گشوده شدن درهای دیپلماسی رضایت دهد. این گزارش در ادامه عنوان کرد که گرچه تحولات اخیر را میتوان بهعنوان نشانهای مثبت از بهبود اوضاع عنوان کرد، اما درعینحال شبح جنگ همچنان دست از سر منطقه برنداشته است. به نظر میرسد باد خنک دیپلماسی بار دیگر در منطقه وزیدن گرفته است، اما باید منتظر ماند و دید که این وضعیت نیمهپایدار تا چه زمانی دوام داشته و چه سمتوسویی خواهد گرفت.
