گمانهزنیها از جزئیات یادداشت تفاهم احتمالی میان ایران و آمریکا
تفاهم بر سر تفاهمنامه؟
در روزهای گذشته، خاورمیانه و فضای روابط ایران و ایالات متحده بار دیگر شرایطی شبیه به یک انبار باروت آماده انفجار را تجربه کرد. تبادل آتش در خلیج فارس، حملات موشکی، تداوم انسداد و ناامنی در آبراه حیاتی تنگه هرمز و تهدیدهای فزاینده کاخ سفید، دوباره منطقه را در آستانه شروع مجدد جنگی تمامعیار و ویرانگر قرار داده بود. با این حال، درست در شرایطی که بوی نزاع فضا را پر کرده و گمانهزنیها درباره تقابل مجدد نظامی به اوج خود رسیده بود، چرخدندههای دیپلماسی پنهان و آشکار بار دیگر به حرکت درآمدهاند. بیانیهها و پالسهای اخیر صادرشده از واشنگتن و تهران، بهویژه سیگنالهای کاخ سفید درباره توقف حملات جدید و انتشار پیشنویس توافقهای احتمالی در رسانهها، نشان میدهد که پس از یک دوره تنش، اکنون این امید وجود دارد که دیپلماسی برای روزهای آتی دست بالا را گرفته باشد.
دو ادعا؛ لغو حمله و پایان جنگ
۱۱ ژوئن، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، زمانی که بسیاری انتظار شروع مجدد حملات این کشور به ایران را داشتند، ادعا کرد که حملات برنامهریزیشده به ایران را لغو کرده است. وی در پستی در شبکه اجتماعیاش تروثسوشال نوشت: «با توجه به اینکه گفتوگوها با جمهوری اسلامی ایران به بالاترین سطح رهبری ایران ارجاع شده و مورد تایید قرار گرفته است، من بهعنوان رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، حملات و بمبارانهای برنامهریزیشده علیه ایران را که قرار بود انجام شود، لغو کردم.» وی اضافه کرد: «مباحث و نکات نهایی این توافق، هم از نظر کلیات و هم در جزئیات گسترده، به تایید تمامی طرفهای درگیر رسیده است. از جمله به آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، ترکیه، پاکستان، بحرین، کویت، اردن، مصر و دیگران.» رئیسجمهور آمریکا در ادامه عنوان کرد که محاصره دریایی تا زمان نهاییشدن این توافق همچنان بهطور کامل برقرار خواهد ماند.
ترامپ ساعاتی بعد اعلام کرد که ایالات متحده به یک توافق بزرگ در مورد جنگ با ایران رسیده است. وی گفت: «ما در حال نهایی کردن اسناد هستیم. این کار باید طی چند روز آینده انجام شود.» ترامپ همچنین عنوان کرد که پس از نهایی شدن اسناد، «احتمالا امضای آن در اروپا انجام خواهد شد» و این کار باید «خیلی سریع» انجام شود. ترامپ در ادامه گفت: «ما توافقی داریم که ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت، که هدف اصلی از آنچه که ما برای رسیدن به این هدف طی کردیم، همین بود. بنابراین، این یک چیز بسیار بزرگ است.» رئیس کاخ سفید در ادامه عنوان کرد: «تمام خاورمیانه بسیار خوشحال است.» ترامپ در ادامه سخنانش در دفتر بیضی کاخ سفید در پاسخ به سوال خبرنگاری که پرسیده آیا تهران با این توافق موافقت کرده است، گفت: «آنگونه که من متوجه شدم، پاسخ تهران مثبت است.» وی همچنین در پاسخ به این سوال که چقدر مطمئن است که طی روزهای آتی با ایران توافقی امضا خواهد شد، پاسخ داد: «به زودی، شاید همین آخر هفته.»
پولیتیکو گزارش داد پس از آنکه دونالد ترامپ ادعا کرد که روز پنجشنبه به ایران حمله میکند، سران و مقامهای ارشد کشورهای خلیج فارس و پاکستان در تماس با وی تلاش کردند تا نظرش را تغییر دهند و به وی اطمینان دادند که توافقی اولیه که راه را برای گفتوگوهای مفصلتر هموار میکند، در دسترس است. پولیتیکو به نقل از دو مقام دولت آمریکا و یک دیپلمات نوشت که در پی تهدید ترامپ، تمیم بن حمد آلثانی، امیر قطر، محمد بن زاید آلنهیان، رئیس امارات، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، با ترامپ تماس گرفتند.
جمعبندی نهایی، هنوز نه
در اولین واکنش رسمی تهران به سخنان دونالد ترامپ درباره نزدیک بودن زمان امضای توافق میان ایران و آمریکا، سخنگوی وزارت خارجه ایران گفت تهران تا الان به جمعبندی نهایی درباره این توافق نرسیده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران در یک گفتوگوی تلویزیونی گفت: «مواردی که درباره توافق مطرح میشود، گمانهزنی است و موضوع نهایی نشده است.» وی در ادامه گفت: «وضعیت مذاکرات از ابتدا برای ما روشن بود و بخش عمده متن نهایی شده بود، اما آمریکاییها مواضع خود را تغییر میدادند.» سخنگوی وزارت خارجه ایران گفت: «ادعاها درباره زمان و مکان توافق صرفا گمانهزنی رسانهای است، و تا مراجع ذیربط نظام درباره تکتک اجزای متن توافق به جمعبندی نهایی نرسند، صحبت درباره شکل امضا و مکان آن فایده ندارد.»
بقایی در ادامه گفت متن توافق از پیش برای ایران روشن بوده، اما طرف آمریکایی «هربار مطالبه غیرمعقولی» مطرح کرده است. وی تاکید کرد که «ایران ثابت کرده است که در آنچه بهعنوان خط قرمز معین کرده است، مماشاتی ندارد.» سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه در این چند وقت آمریکا تلاش کرد تا یکسری مطالبات و خواستههای غیرمعقول را تحمیل کنند، گفت: «مطمئنا جمهوری اسلامی ایران هم در عرصه دیپلماسی و هم در عرصه میدان نشان داده که به هیچ عنوان تسلیم شرایط و خواستههای طرف مقابل نمیشود.
جزئیات یادداشت تفاهم احتمالی
رسانههای بینالمللی طی گزارشهایی جداگانه به مفاد احتمالی تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن پرداختهاند. در این رابطه، آکسیوس طی گزارشی به نقل از یک منبع آگاه مدعی شد ایران طبق این یادداشت تفاهم، برای دستیابی به سلاح هستهای تلاش نخواهد کرد و پرونده اورانیوم غنیشده را حل خواهد کرد. آکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی افزود: «ترامپ با گزینه کاهش سطح اورانیوم غنیشده در داخل ایران، زیر نظر سازمان ملل، موافقت کرد.» آکسیوس در ادامه عنوان کرد که زمان مشخصی برای کاهش تحریمهای ایران تعیین نشده و این موضوع به اجرای توافق بستگی دارد. آکسیوس در ادامه مدعی شد که واشنگتن، تهران و قطر سازوکاری را بررسی کردهاند که به تهران اجازه میدهد از پولهای مسدود شده برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند.
از سوی دیگر، العربیه نیز طی گزارشی مدعی شد که آمریکا و ایران بر سر یک پیشنویس نهایی به تفاهم رسیدهاند. منابع آگاه مدعی شداند که بر اساس این پیشنویس آتشبس برای ۶۰ روز تمدید میشود و تنگه هرمز نیز برای عبور و مرور کشتیها باز خواهد شد. به ادعای این منابع، دو طرف طی یک دوره ۶۰ روزه درباره سرنوشت اورانیوم با غنای بالای ایران مذاکره خواهند کرد. منابع العربیه مدعی شدند که واشنگتن در چارچوب این توافق بخشی از تحریمها علیه ایران را کاهش میدهد و محاصره اقتصادی اعمالشده بر تهران را لغو میکند. این منابع همچنین ادعا کردند ایران موافقت نهایی خود را با توافق اعلام کرده و قطر این موافقت را به آمریکا منتقل کرده است. العربیه همچنین مدعی شد که یک تیم حقوقی پاکستانی در مراسم امضای توافق ایران و آمریکا در یک کشور اروپایی حضور خواهد داشت. بر اساس این گزارش، ایران درخواست کرده است که امضای توافق با آمریکا در یک کشور اروپایی انجام شود تا به آن جنبه بینالمللی بدهد.
در همین زمینه، خبرگزاری بلومبرگ نیز روز جمعه ۱۲ ژوئن گزارش داد که واشنگتن و تهران ممکن است روز یکشنبه در ژنو یادداشت تفاهمی را امضا کنند. بلومبرگ به نقل از منابع آگاه گزارش داد: «واشنگتن و تهران به امضای توافق در نشستی طی روزهای آینده در حاشیه نشست گروه هفت نزدیک شدهاند.» بلومبرگ به نقل از منابع آگاه گزارش داد که توافق بین تهران و واشنگتن میتواند یکشنبه آینده در ژنو امضا شود. یک مقام عضو گروه هفت در این رابطه عنوان کرد: «توافق بین واشنگتن و تهران به احتمال زیاد یک یادداشت تفاهم خواهد بود، نه یک توافق نهایی.»
