آخرین تحولات تنش و تبادل پیامها میان ایران و آمریکا بررسی شد
سه گره اصلی در مذاکرات
در شرایطی که تنشهای منطقهای در خلیج فارس همچنان ادامه دارد، ایده آتشبس پایدار میان ایران و آمریکا بهرغم تلاشها برای دستیابی به تفاهمنامه، در وضعیت نامشخصی باقی مانده است، چرا که یک طرف به دنبال تضمین و دیگری به دنبال تیتر و پیروزی است. این در حالی است که شبکه العربیه روز جمعه به نقل از منابعی آگاه ضمن اشاره به احتمال سفر دوباره وزیر کشور پاکستان به تهران، ادعا کرد تهران موافقتش را با انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم خود به یک کشور ثالث به اسلامآباد اعلام کرده است. ادعایی که البته بارها تکرار شده و به نظر میرسد یکی از اصلیترین اختلافات در رسیدن به تفاهم اولیه است.
تاکید عراقچی بر آمادگی نظامی ایران
درحالیکه خاورمیانه همچنان دستخوش تحولات و تنشهای مقطعی است، وزیر امور خارجه ایران گفت وضع نیروهای مسلح این کشور اکنون بهتر از زمان قبل از جنگ است و آنها در هر لحظه برای از سر گرفتن جنگ آماده هستند. سید عباس عراقچی طی گفتوگویی با شبکه المیادین عنوان کرد که نیروهای مسلح ایران در هر لحظه برای از سر گرفتن جنگ آماده هستند، ولی این سخن به این معنا نیست که تهران خواستار جنگ است. عراقچی در این گفتوگو با اشاره به اینکه آمریکاییها قدرت ایران را در این جنگ ۴۰ روزه لمس کردند، افزود که واشنگتن در جنگ ۴۰ روزه همه توان و نیروی خود را به کار گرفت تا ایران را ظرف چند روز به زانو درآورد و مجبور به تسلیم شدن کند. وی افزود: «آمریکاییها به دنبال خواستههای غیرواقع بینانه مثل تغییر نظام بودند و چنین چیزی اتفاق نیفتاد. آنها تلاش کردند توان موشکی ایران را نابود کنند ولی نتوانستند.»
رئیس دستگاه دیپلماسی ایران در ادامه با اشاره به اینکه اگر دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده عاقلانه تصمیم بگیرد دوباره سراغ جنگ با ایران نخواهد رفت، افزود: «هیچ گاه خواستار جنگ نیستیم و آغازگر این جنگ نبودیم و به درخواست مذاکره پاسخ مثبت دادیم. ما خواستار صلح و امنیت هستیم، ولی صلحی که مبتنی بر سربلندی و عزت باشد.» وی افزود: «ما هم اکنون از وحدت ملی و انسجام اجتماعی و عزم و اراده برای ایستادگی در برابر هر گونه تجاوز به کشورمان برخوردار هستیم. اما این به آن معنا نیست که خواستار جنگ هستیم.»
عراقچی ادامه داد: «این جنگ به نقطه قدرت ایران تبدیل شد و ما دستاوردهای راهبردی زیادی کسب کردیم. جهانیان میزان قدرت واقعی ملت ایران و دولت ایران و کلا جمهوری اسلامی را فهمیدند. این جنگ نشان داد که حضور نیروهای آمریکایی در منطقه کمکی به امنیت این منطقه نکرده و نخواهد کرد. همچنین عملا ثابت شد که چتر امنیتی آمریکا کمکی به امنیت کشورهای منطقه نکرد بلکه تبدیل به عامل ضدامنیتی شد، چرا که اگر پایگاههای آمریکا در کشورهای همسایه نبودند، این کشورها هدف حملهای قرار نمیگرفتند.» وی افزود: «اکنون کشورهای منطقه باید به دنبال راههای جدید برای امنیت و ثبات خود باشند. در واقع این جنگ، نقطه عطفی در منطقه و به ویژه منطقه خلیج فارس برای ایجاد ساختار امنیتی منطقهای بدون تکیه به کشورهای خارجی بود.» عراقچی در خصوص تنگه هرمز نیز گفت که ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، حق طبیعی برای مشاوره و تصمیمگیری درباره سازماندهی رفت و آمد در این تنگه دارند.
مهمترین اختلاف از دید ترامپ
این در حالی است که رئیس کاخ سفید روز چهارم ژوئن با اشاره به اینکه بهزودی جزئیات توافق با ایران منتشر خواهد شد، افزود مهمترین مساله کنونی، بازگشایی فوری تنگه هرمز است. دونالد ترامپ بار دیگر این ادعا را که ایرانیها هیچ گاه به سلاح هستهای دست نخواهند یافت تکرار کرد و افزود که اگر ایران سربازان آمریکایی را بکشد، این کار دلیل بسیار موجهی برای از سرگیری عملیات نظامی خواهد بود. بنا به گزارش الجزیره، وی افزود: «از فضا بر تاسیسات هستهای ایران نظارت داریم و هرکس به آنجا نزدیک شود آنطور که باید با او برخورد خواهیم کرد.»
رئیسجمهور آمریکا با اذعان به اینکه اعزام نیروهای ویژه برای خارج کردن مواد هستهای از ایران را بررسی کرده است، به شکست عملیات نظامی آمریکا در ایران در دوره ریاست جمهوری جیمی کارتر برای آزادسازی گروگانهای آمریکایی اشاره کرد و افزود: «نخواستم خودم را در شرایطی شبیه به جیمی کارتر قرار دهم.» وی افزود که خارج کردن مواد هستهای از ایران نیازمند حضور یک یا دو هفته در داخل منطقه درگیری بود از این رو اقدامی در این رابطه صورت نگرفت.
این در حالی است که مجلس نمایندگان آمریکا روز چهارشنبه برای نخستینبار با تصویب قطعنامهای در چارچوب قانون اختیارات جنگی، خواستار توقف عملیات نظامی ایالات متحده علیه ایران شد. در این اقدام که چالشی مستقیم برای ترامپ محسوب میشود، شماری از نمایندگان جمهوریخواه با دموکراتها همپیمان شدند تا به درگیری سهماههای که سیاست داخلی و خارجی این کشور را دگرگون کرده است، پایان دهند. این طرح با ۲۱۵ رای موافق در برابر ۲۰۸ رای مخالف به تصویب رسید. این طرح برای الزام آور بودن نیاز به تایید سنا دارد.
موانع دستیابی به توافق
رئیس کاخ سفید در حالی نسبت به توافق با ایران ابراز امیدواری میکند که صنم وکیل معاون برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتمهاوس، طی یادداشتی در روزنامه گاردین به تاریخ چهارم ژوئن عنوان کرد که با طولانی شدن آتشبس فعلی، خطر تبدیل شدن آن به بنبست دیگر در خاورمیانه وجود دارد، هرچند که این بنبست پیامدهای اقتصادی و سیاسی بینالمللی خواهد داشت. وکیل نوشت: آتشبس ایالات متحده و ایران از زمان اجرایی شدن در ۸ آوریل، وارد دور دیگری از تشدید تنشها شده است. طی روزها و هفتههای اخیر، منطقه شاهد تبادل آتش در خلیج فارس و همچنین حملاتی در کویت، عمان و بحرین در کنار تشدید تنشها توسط اسرائیل در لبنان بود. تنشهای قبلی در دو ماه گذشته بهسرعت مهار شدند. هر دو طرف سعی کردهاند تعادل بین «نه جنگ و نه صلح» را حفظ کنند، اما با طولانی شدن این آتشبس، خطر تبدیل شدن به بنبستی دیگر در خاورمیانه وجود دارد.
وکیل در ادامه عنوان کرد که سه مانع پیشرفت در مذاکرات و نتیجهبخش بودن مذاکرات غیرمستقیم ایران-آمریکا را با مشکل مواجه کردهاند. به گفته وی، اولین مورد اعتماد است؛ ایران معتقد نیست که دونالد ترامپ میتواند به توافقی دست یابد، چه برسد به اینکه به آن پایبند بماند. در این زمینه نگرانی ایران صرفا به خروج مجدد واشنگتن از توافق مربوط نمیشود، بلکه همچنین این نکته را در برمیگیرد که موانع فعلی با گذر زمان همچنان به قوت خود باقی بمانند. بر این اساس، تهران نگران این است که آمریکا کار خود را با محدودیتهای هستهای شروع کند و در ادامه سراغ مساله موشکی، سیاستهای منطقهای و در نهایت امتیازات سیاسی بیشتر به عنوان تضمینهای امنیتی برود.
به گفته وکیل، دومین مانع، فقدان تماس معنادار است. از زمان دیدار اسلامآباد در ماه آوریل بین جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، هیچ کانال مستقیمی که قادر به تبدیل سیگنالهای سیاسی به مصالحه باشد، وجود نداشته است. در عوض، مذاکرات از طریق میانجیهای منطقهای و تبادل سریالی پیشنهادها پیش میرود. این در حالی است که وزارت کشور پاکستان با استناد به دیدار روز پنجشنبه وزرای کشور جمهوری اسلامی ایران و پاکستان در بیشکک اعلام کرد که تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به صلح پایدار در منطقه ادامه خواهد یافت. پیشتر گزارشهایی درباره احتمال سفر وزیر کشور پاکستان به تهران منتشر شده بود. در این رابطه، انیس مالک، خبرنگار پاکستانی اعلام کرد که برخلاف گزارشها و گمانهزنیها، وزیر کشور پاکستان در تهران نیست و در واقع در بیشکک، قرقیزستان است، جایی که با وزیر کشور ایران نیز دیدار کرده است.
وکیل در ادامه تحلیل خود عنوان کرد که مانع سوم، شکاف بین نیازهای هر طرف است. ایران جزئیات و تعهداتی مشخص میخواهد، مانند اینکه کدام تحریمها برداشته شوند، چه زمانی داراییهای بلوکهشده آزاد شوند و چه حمایتی در برابر تغییر موضع دیگر ایالات متحده وجود داشته باشد. از سوی دیگر، ترامپ خواهان تفاهمنامه سریعتر و سهلگیرانهتر است که بتوان آن را اعلام و به عنوان یک پیشرفت به فروش رساند. یک طرف به دنبال تضمین و دیگری به دنبال تیتر و پیروزی است.
