صنعت هوایی از تغییرات اقلیمی چه تاثیری میگیرد؟
کابوس پرواز در مهدود هندی
بررسی شوک آلودگی هوا به شریانهای هوایی اقتصاد هند؛ ترازنامه ایرلاینها ضعیف شد
این رخداد بهوضوح نشان داد که متغیرهای زیستمحیطی در حال تبدیل شدن به جدیترین مانع بر سر راه برنامهریزی دقیق خطوط هوایی هستند. دسترسی حیاتی به بازارهای داخلی و بینالمللی اکنون بیش از هر زمان دیگری در گرو تعامل با تغییرات اقلیمی است. در این گزارش، ابتدا نگاهی به آمار توقف پروازها میاندازیم و سپس آثار اقتصادی بحرانهای زیستمحیطی بر صنعت هوانوردی را واکاوی خواهیم کرد تا دریابیم فناوری و سیاستگذاری چگونه میتوانند مانع تکرار چنین بحرانهایی شوند.
به گزارش «دنیای اقتصاد»، روز ۲۷ دسامبر، فرودگاه بینالمللی «ایندیرا گاندی» در دهلی صحنه آشفتگی کمسابقهای بود. چتر سنگینی از مه غلیظ بر سر شمال هند گسترده شد و کاهش شدید دید، لغو بیش از صد پرواز را در پی داشت. این روایتی است که روزنامه «تایمز آو ایندیا» نقل کرده و افزوده است: آمارهای رسمی حکایت از آن دارد که ۶۶ پرواز ورودی و ۶۳ پرواز خروجی از برنامه حذف شدند.
در این میان، اداره فرودگاه و شرکتهای هواپیمایی، از جمله شرکت «ایندیگو»، از مسافران خواستند پیش از عزیمت، بهصورت مداوم با خطوط هوایی در تماس باشند و زمان بیشتری را برای سفرهای خود در نظر بگیرند.
اداره کل فرودگاههای هند برای مدیریت این بحران، تیمهای ویژهای را برای یاریرسانی به مسافران مستقر کرد و هشدار داد که این مه سنگین میتواند همچنان عملیات پروازی در فرودگاههای منتخب را فلج کند و موجب تاخیر یا لغو پروازها شود. دامنه این اختلالها تنها به پایتخت محدود نشد؛ فرودگاههای دیگری همچون «جیسلمیر»، «رانچی»، «جامو» و «هیندون» نیز وضعیت مشابهی را تجربه کردند و ایرلاینها موظف شدند برای حفظ ایمنی و آسایش مسافران، استانداردهای خدماتی را با دقت بیشتری رعایت کنند.
اما این ماجرا تنها یک پدیده جوی ساده نبود؛ این اختلالها با اوجگیری شدید آلودگی هوا در دهلی همزمان شد. در صبح ۲۷ دسامبر، «شاخص کیفیت هوا» به عدد نگرانکننده ۳۸۴ رسید و وضعیت شهر را در رده «بسیار ناسالم» قرار داد. ترکیبی سمی از غبار و مه، دید افقی را به حداقل رساند و شرایطی طاقتفرسا را برای مسافران و کارکنان فرودگاه رقم زد. با وجود مجهز بودن باندهای فرودگاه دهلی به سیستمهای پیشرفته CAT III B برای فرود در شرایط دید کم، بسیاری از خلبانان خطوط هوایی آموزش لازم برای بهرهبرداری از این تجهیزات را ندارند. بنابراین، همانطور که گزارش تایمز آو ایندیا نشان میدهد، کمبود مهارت باعث لغو، تاخیر یا تغییر مسیر پروازها در شرایط مه غلیظ شد و فرودگاه دهلی را در بحران عملا با بنبست عملیاتی مواجه کرد.
حصر هشتساعته در هواپیما
شدت تاخیرهای ناشی از مه غلیظ، فرودگاه دهلی را با بحرانی انسانی روبهرو کرد؛ تا جایی که برخی مسافران بیش از هشت ساعت در فضای بسته کابین هواپیما گرفتار شدند. در همان روزها، این انتظار طاقتفرسا نهتنها موجی از اعتراضات گسترده را در شبکههای اجتماعی برانگیخت، بلکه به بروز تنشهای لفظی و درگیری میان مسافران کلافه و خدمه پرواز انجامید که خود تحت فشار کاری مضاعف بودند. این اختلالات وسیع نهتنها نارضایتی عمیق مسافران و آشفتگی در برنامههای سفر را در پی داشت، بلکه هزینههای سنگین و مستقیمی را به ایرلاینها تحمیل کرد؛ هزینههایی که از افت درآمد ناشی از ابطال بلیتها تا افزایش بیرویه مصرف سوخت، مخارج مازاد خدمه و پرداخت غرامت به مسافران را در برمیگیرد.
این فشار مالی مضاعف، علاوه بر تهدید ترازنامه شرکتها، تاثیرات کوتاهمدت ناخوشایندی بر اعتماد سرمایهگذاران داشته است. این بحران ثابت کرد که مه غلیظ و افت کیفیت هوا، فراتر از یک پدیده جوی، محرکی است که میتواند عملکرد فرودگاهی و شریانهای اقتصادی صنعت هوانوردی را فلج کند. این وقایع نشان میدهد که خطوط هوایی هند، حتی در شرایط عادی نیز با چالشهای ساختاری دستبهگریباناند و اکنون در برابر تلاطمهای اقلیمی و آلودگیهای حاد، بیش از هر زمان دیگری آسیبپذیر شدهاند؛ وضعیتی که میتواند تمام معادلات و برنامهریزیهای این صنعت را بهکلی دگرگون سازد.
در واقع، همدستی آلودگی شدید ناشی از انتشار ریزذرات در هوا و مه غلیظ میتواند دید افقی را به چند صد متر محدود کند. در چنین شرایطی، حتی پیشرفتهترین فناوریهای هوانوردی نیز به چالش کشیده میشود و فرودگاهها ناچارند آرایش دفاعی به خود بگیرند: استفاده از سامانههای ویژه کمکناوبری، کاهش تعداد پروازها و اجرای سختگیرانهترین استانداردهای ایمنی.
این داستان غمانگیز اما تنها محدود به هند نیست؛ بسیاری از کشورهای جهان که شهرهای صنعتی و پرجمعیت دارند، با این درد مشترک دستبهگریباناند. با گسترش فعالیتهای صنعتی، افزایش ترافیک و تغییرات اقلیمی که وقوع مه و گردوغبار را تشدید میکند، «کیفیت هوا» حالا به یکی از ارکان اصلی میز برنامهریزی خطوط هوایی بدل شده است. این وضعیت، بیش از هر زمان دیگری فریاد میزند که برای باز نگه داشتن دروازههای آسمان، باید روی فناوریهای دقیق پیشبینی جوی و مدیریت کلان محیطزیست سرمایهگذاری کرد.
در همین راستا، شرکت «ایر ایندیا» برای مهار چالشهای ناشی از فصل مه غلیظ، مجموعهای از تدابیر پیشگیرانه را در دستور کار قرار داده است. این راهبردها شامل تجهیز هواپیماها و آموزش تخصصی خدمه برای عملیات در شرایط کاهش دید، تقویت تیمهای پشتیبانی در فرودگاهها و استقرار نظام اطلاعرسانی لحظهای به مسافران است. همچنین این شرکت با هدف کاهش دغدغههای مسافران، طرح موسوم به « Fog Care» را اجرا کرده است که امکان تغییر زمان پرواز یا استرداد کامل وجه را بدون جریمه فراهم میکند. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که تلفیق فناوریهای نوین، آمادگی عملیاتی و ارتباط مستمر با مسافران میتواند آثار مخرب آلودگی و مه را به حداقل برساند و ایمنی و رضایت حداکثری را تضمین کند.
تجربه ایرانی پرواز در غبار
در ایران هم نمونههای مستند از لغو و اختلال پروازها بهدلیل آلودگی شدید هوا و گرد و غبار وجود دارد که بهخصوص در شرایطی که دید افقی بهطور قابلتوجهی کاهش یافته، ناچار به تصمیمگیری ایمنی در فرودگاهها شدند. در ۲۶ آذر ۱۴۰۳ در فرودگاه بندرعباس بهدلیل گرد و غبار شدید و کاهش دید افقی به حدود ۵۰۰ متر، تمام پروازهای صبح از فرودگاه بندرعباس اعم از داخلی و بینالمللی لغو شد.
۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ نیز رخداد مشابهی تجربه شد؛ در فرودگاه شهدای ایلام یک پرواز تهران–ایلام و بالعکس بهدلیل شدت گرد و غبار و افت دید لغو شد و حتی احتمال لغو ادامه پروازها در همان روز اعلام شد. همچنین در ۱۲اردیبهشت همان سال، موج گرد و غبار گسترده در ۱۰استان ایران باعث شد برخی خطوط هوایی پروازهای خود در استانهای غربی و جنوبی را لغو کنند.
پیش از این هم مواردی مانند لغو پروازها در فرودگاه آبادان بر اثر توفان گرد و غبار گزارش شده که ناشی از افت شدید دید افقی بود. این نمونهها عمدتا ناشی از ریزگردها و گرد و غبار طبیعی هستند که بهویژه در فصول خشک و در مناطق غرب و جنوبغرب کشور منتشر میشود و ارتباط مستقیمی با تغییرات اقلیمی دارند. اما این تجربه نشان میدهد بهرغم تفاوتهایی که با شرایط هند وجود دارد، آلودگی هوا در آینده نه چندان دور میتواند در ایران نیز به اختلال مستقیم در عملیات پروازی منجر شود.
اگر آلودگی منتشر شده از منابع دیگر مثل صنایع آلاینده شهری، سوزاندن سوختهای سنگین یا انتشار آلودگیهای مصنوعی افزایش یابد، احتمال دارد در آینده چنین شرایطی در فرودگاهها با منشاء متفاوت از ریزگردها بهوجود آید و محدودیتها یا لغوهای مشابه رخ دهد. این هشداری جدی درباره اثر تغییرات اقلیمی و آلایندههای هوا بر ایمنی پروازهاست که مقابله با آن، منوط به برنامهریزی زیستمحیطی برای جلوگیری از تشدید پدیده انتشار ریزگردهاست.
