استراتژی محتاطانه در دستورکار معاملهگران قرار گرفت؛
روز پرنوسان بازارها
پروانه کُبره: مذاکرات میان ایران و ایالاتمتحده، بار دیگر متغیر سیاست خارجی را به کانون توجه فعالان اقتصادی بازگردانده و فضای تصمیمگیری در بازارها را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد، در مقاطع حساس سیاسی، وزن انتظارات و برداشتهای ذهنی سرمایهگذاران از اخبار، بر اساس دادههای بنیادی اقتصادی شکل نمیگیرد. در این شرایط، بازار سرمایه نیز نه بر اساس روند واقعی سودآوری شرکتها یا متغیرهای کلان، بلکه بر مبنای احتمالهای سیاسی و روایتهای گوناگون نوسان میکند. همانطور که گفته شد، بورس تهران نیز از این قاعده مستثنی نیست. رفتار محتاطانه معاملهگران در روزهای اخیر نشان میدهد، بخش قابلتوجهی از سرمایهگذاران ترجیح دادهاند تا روشن شدن چشمانداز قطعی مذاکرات، سطح ریسکپذیری خود را کاهش دهند. کاهش حجم معاملات، افزایش صفهای فروش مقطعی و ورود پول ناچیز حقیقی، نشانههایی از غلبه رویکرد انتظار بر بازار است. این وضعیت ریشه در نااطمینانی و تردید نسبت به آینده روابط خارجی و اثر آن بر متغیرهایی مانند نرخ ارز، تورم و سیاستهای اقتصادی دولت دارد.
در بازار ارز نیز وضعیت مشابهی دیده میشود. دلار در یک محدوده نسبتا مشخص به طور نوسانی در حال رفت و برگشت است و معاملهگران به جای جهتگیری مشخص، در حال رصد اخبار سیاسی هستند. هر نشانهای از پیشرفت در مذاکرات میتواند انتظارات تورمی را تعدیل کرده و فشار تقاضای سفتهبازانه را کاهش دهد. در مقابل، طولانی شدن روند گفتوگوها یا ارسال سیگنالهای منفی، معمولا باعث فعال شدن تقاضای احتیاطی و افزایش تمایل به حفظ داراییهای امن میشود. نکته مهم آن است که این فضای مبهم، رفتارهای هیجانی را تقویت میکند. از اینرو تصمیمگیریهای شتابزده میتواند منجر به زیانهای جدی شود. بهخصوص در مقطعی که بازارها به شدت حساس و مستعد واکنشهای حداکثری هستند. کارشناسان معتقدند از منظر تحلیلی، بهترین راهبرد در این دوره، مدیریت ریسک و پرهیز از تمرکز بیش از حد بر یک سناریوی خاص است.
سرمایهگذاران حرفهای معمولا با در نظر گرفتن چند مسیر محتمل برای آینده، سبد دارایی خود را متنوع میکنند تا از شوکهای سیاسی در امان بمانند. در نهایت باید توجه داشت که نتیجه مذاکرات، صرفا یک رویداد کوتاهمدت نیست. هر توافق یا بنبست میتواند مسیر انتظارات اقتصادی را در میانمدت تغییر دهد و بر تصمیمهای سرمایهگذاری، سیاستهای دولت و حتی رفتار مصرفکنندگان اثر بگذارد. به همین دلیل، آنچه امروز در بازارها دیده میشود، بیش از آنکه واکنش به واقعیتهای فعلی باشد، روایت وزنکشی میان سناریوهای مختلف در آینده است. این سناریوها هنوز هیچکدام قطعیت ندارند، اما ذهن سرمایهگذاران را به شدت درگیر کردهاند.
معاملات از نگاه آمار
بورس تهران پس از پشت سر گذاشتن پنج روز متوالی منفی، سرانجام در جریان معاملات روز سهشنبه نشانههایی از بازگشت به مدار مثبت را نشان داد. در واقع حساسیت شاخص کل بورس به محدوده 3.8میلیون واحد را میتوان بهعنوان یک سطح روانی و تکنیکال مهم در رفتار معاملهگران تلقی کرد. این مرز در سه روز اخیر به نقطهای تبدیل شده که در آن، فشار فروش تا حدی کاهش یافته و تقاضای محتاطانه فعالتر میشود. از منظر تحلیلی، تثبیت شاخص در این سطح میتواند مانع از تشدید هیجانات منفی شود و به شکلگیری نوعی تعادل موقت در بازار کمک کند. تثبیت این وضعیت به تحولات سیاسی و جریان اخبار مرتبط با مذاکرات گره خورده است.
گفتوگوی «دنیای اقتصاد» با تحلیلگران بازارهای مالی حاکی از آن است که رشد محدود شاخصهای سهامی در روز گذشته بیش از آنکه سیگنالی از آغاز یک روند صعودی پایدار باشد، بهعنوان واکنشی محتاطانه به کاهش فشار فروش در روزهای اخیر محسوب میشود. فضای کلی بازار همچنان تحتتاثیر متغیری مهم و سرنوشتساز به نام مذاکرات سیاسی قرار دارد. به همین دلیل این متغیر جهت اصلی انتظارات سرمایهگذاران را تعیین میکند. شاخص بورس دیروز پس از 5 روز منفی به مدار مثبت برگشت. در این روز نماگر مذکور رشد 0.65 درصدی را به ثبت رساند و در سطح 3میلیون و 847 هزار واحدی، کار خود را به اتمام رساند. شاخص هموزن نیز وارد مسیر صعودی شد و با افزایش 0.76 درصد به محدوده 984 هزار واحدی رسید. شاخص کل فرابورس نیز با رشد 0.48 درصدی به کار خود پایان داد.
اما کارشناسان وضعیت ارزش معاملات خرد بازار سهام را مناسب ارزیابی نمیکنند. این سنجه آماری دیروز به سطح 6 هزار و 869میلیارد تومان رسید. برای سومین روز متوالی نیز تالار شیشهای میزبان ورود پول حقیقی بود. در این روز 158میلیارد تومان پول حقیقی نیز وارد گردونه معاملات سهام شد. از منظر تحلیلی، رشد نماگرهای سهامی در شرایطی رقم خورد که حجم و ارزش معاملات در سطوح پایین باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد ورود پول جدید به بازار هنوز جدی نیست و بخش عمدهای از معاملهگران ترجیح دادهاند در وضعیت انتظار باقی بمانند. افزون بر آن، کاهش نسبت قیمت به درآمد (P/E) بورس به زیر سطح ۷ واحد، از منظر تحلیلی به معنای افزایش جذابیت نسبی قیمت سهام در مقایسه با دورههای گذشته است. این سطح از P/E در شرایط عادی میتواند سیگنالی برای ارزندگی بازار تلقی شود، بهویژه آنکه بسیاری از شرکتهای بورسی همچنان از سودآوری عملیاتی قابل قبولی برخوردارند.
با این حال، نکته مهم آن است که ورود پول حقیقی در مقطع فعلی بیشتر ماهیت محافظهکارانه دارد و نمیتوان آن را بهعنوان یک موج قدرتمند تقاضا تفسیر کرد. خریدهای انجامشده عمدتا در قالب سفارشهای خرد و با حجمهای محدود صورت گرفته که نشاندهنده تردید سرمایهگذاران نسبت به پایداری شرایط است. در واقع، سرمایهگذاران حقیقی تلاش کردهاند ضمن حفظ موقعیت نقدی، بخشی از منابع خود را بهصورت پلکانی وارد بازار کنند تا در صورت بهبود فضای سیاسی و اقتصادی، از رشد احتمالی عقب نمانند.
واقعیت امر آن است که استراتژی معاملهگران در روزهای گذشته بیشتر در راستای عرضهها و خریدهای محدود نوسانگیرها بوده تا نشانهای قاطع از تغییر فاز بازار. رفتار سهامداران حقیقی نیز گویای همین رویکرد محتاطانه است. اگرچه ورود اندک سرمایه حقیقی میتواند بهعنوان یک سیگنال روانی مثبت تلقی شود، اما در مقایسه با دورههای رونق بازار، این رقم همچنان ناچیز است و نمیتواند تضمینی برای تداوم رشد باشد. به بیان دیگر، بازار هنوز به مرحلهای نرسیده که بتوان از بازگشت اعتماد عمومی سخن گفت. به باور کارشناسان، عامل اصلی تردید فعالان بازار، نبود چشمانداز مشخص از نتایج مذاکرات میان ایران و آمریکا در ژنو است. تجربههای پیشین نشان داده، بورس تهران در چنین مقاطعی به شدت به اخبار و سناریوهای سیاسی حساس میشود. به همین دلیل، بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح میدهند پیش از دریافت یک سیگنال معتبر و قابل اتکا از فضای سیاست خارجی، از افزایش ریسک پرتفوی خود خودداری کنند.
در روزهای گذشته نیز به وضوح ملاحظه کردیم که بازار در وضعیتی قرار گرفته که هر خبر مثبت میتواند به رشدهای مقطعی و هیجانی منجر شود و هر خبر منفی نیز موج جدیدی از فشار فروش را فعال میکند. این شرایط، بورس را در یک وضعیت شکننده قرار داده است. به طوری که حتی رشدهای روزانه نیز فاقد پشتوانه محکم تحلیلی هستند. به این ترتیب میتوان گفت مثبت شدن بورس پس از چند روز ریزش پیدرپی، بیشتر جنبه احتیاط دارد. تا زمانی که نتیجه مذاکرات بهصورت شفاف مشخص نشود و متغیرهای سیاسی از حالت تعلیق خارج نشوند، بازار سهام همچنان در مدار نوسانهای رفت و برگشتی باقی خواهد ماند و سرمایهگذاران با احتیاط و حداقل ریسک به معاملات خود ادامه خواهند داد.
نوسان دلار در روز مذاکرات
