جبران تحقیر در ایران
در همین حال، دولت ترامپ در حال انتشار اطلاعاتی است که ادعا میکند کوبا بیش از ۳۰۰ پهپاد نظامی را، به ظن حمله به پایگاه آمریکا در خلیج گوانتانامو، خریداری کرده است. یک «مقام ارشد آمریکایی» که نخواست نامش فاش شود ادعا کرد: «این یک تهدید فزاینده است». این تصور که کوبا پس از چندین دهه روابط متشنج با آمریکا و درحالیکه به شدت ضعیف شده است، ناگهان دست به حملهای علیه این ابرقدرت در فاصله ۹۰ مایلی سواحل خود بزند و تلافی مرگباری را به جان بخرد، آشکارا یک توهم است. این یک ادای احترامِ مذبوحانه و نخنما به همان بهانه «تسلیحات کشتار جمعی» است که برای حمله به عراق استفاده شد.
ترامپ هم به هیچ وجه مقاصد خود را پنهان نمیکند. او در ماه مارس با لحنی یادآور استعمارگران اروپایی قرن نوزدهم که آفریقا را میان خود تقسیم کردند، اعلام کرد: «من واقعا معتقدم که... افتخار تصاحب کوبا را خواهم داشت.» او برای محکمکاری اضافه کرد: «فکر میکنم هر کاری دلم بخواهد میتوانم با آن انجام دهم.» چند روز پیش نیز ناو هواپیمابر «یواساس نیمیتز»، قدیمیترین ناو هواپیمابر نیروی دریایی آمریکا، به بهانه یک رزمایش دریایی وارد دریای کارائیب شد. به گفته فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، با توجه به اینکه ایالات متحده توسط ایران «تحقیر» شده است، شاید فکر کنید اشتهای ترامپ برای درگیری کاهش یافته است. اما شکست، لزوما قدرتهای در حال افول را مهار نمیکند؛ بلکه میتواند آنها را خطرناکتر سازد. ترامپ و تیمش یقینا خود را متقاعد کردهاند که فتح این جزیره کارائیب که نزدیک به هفت دهه واشنگتن را به چالش کشیده است، میتواند شکستها را پاک کرده و هاله اقتدار نظامی آمریکا را بازگرداند.
این موضوع در عمل چه معنایی دارد؟ جنگ اقتصادی آمریکا به دنبال از پا درآوردن کوباییها بوده و تا حد زیادی نیز موفق شده است. شهروندان عادی که با آنها صحبت کردم فرسوده و خسته بودند. یک راننده تاکسی که به فورد سدان قرمزرنگ مدل ۱۹۵۷ براق و تمیز خود افتخار میکرد، به من گفت که قیمت بنزین برای او از ۱.۲۰ دلار در هر لیتر به ۸ دلار جهش کرده است. این در حالی است که میانگین حقوق ماهانه در کوبا حدود ۱۶ دلار است. کادر درمان دیگر توان مالی رفتوآمد به بیمارستانهایی را ندارند که خود از کمبود داروهای حیاتی رنج میبرند.
برخی از شهروندان کاملا میدانستند چه کسی مقصر است. مردی در خیابان اصلی خرید هاوانا به صراحت به من گفت: «دونالد ترامپ». دیگران فقط میخواستند این کابوس تمام شود؛ به هر قیمتی که شده. دانیل مونترو، روزنامهنگار کوبایی به من گفت: «غیرقابل انکار است که محبوبیت دولت در پایینترین حد خود در تاریخ قرار دارد و هرچه شرایط بدتر میشود، حمایت مردم از دولت کمتر میشود. از این منظر، سانحه تحریمها در حال موفقیت است.» این قطعا همان محاسبات آمریکا است: اینکه کوباییها از یک کابوس اقتصادی طاقتفرسا و تحمیلشده از خارج چنان فرسوده شوند که به هر چیزی که وعده پایان دادن به آن را بدهد، تن دهند.
کوبا قطعا توانمندیهای نظامی قابل مقایسهای با ایران یا حتی مزیتهای جغرافیایی آن ندارد. اگر واشنگتن واقعا بخواهد به یک جزیره ویرانشده اقتصادی با حدود ۱۱میلیون نفر جمعیت حمله و آن را اشغال کند، میتواند. اما این بدان معنا نیست که جنگی در نخواهد گرفت. شایان ذکر است که وقتی آمریکا در ماه ژانویه به کاراکاس حمله کرد، ۳۲ سرباز کوبایی در حال مقاومت کشته شدند. اگر سربازان کوبایی حاضر بودهاند چنین فداکاریای را برای ونزوئلا انجام دهند، برای حاکمیت ملی کشور خود چه خواهند کرد؟
برخی از شهروندان نیز روحیه ایستادگی خود را ابراز میکنند. یک نقاش به من گفت: «کوباییها همیشه از خود دفاع کردهاند؛ خواه با یک چاقو، خواه با یک تکه چوب.» او گفت این یک سنت کوبایی است که به قرن شانزدهم و به رهبر بومیان، «هاتوی» برمیگردد که با مهاجمان اسپانیایی جنگید. «فکر نمیکنم هیچ آمریکایی به اینجا بیاید و بخواهد اراده خود را تحمیل کند، چون تاریخ به آنها نشان داده که نمیتوانند».
شاید ترامپ به لحظه «ماموریت انجام شد» خود دست یابد. اما این برای کوبا چه معنایی خواهد داشت؟ قبل از انقلاب ۱۹۵۹، این جزیره عملا مستعمره همسایه خود بود و راهآهن، تولید شکر، معادن و خدمات عمومی آن در انحصار شرکتهای آمریکایی قرار داشت. نباید در مورد آنچه ترامپ برنامهریزی کرده شک چندانی داشت. چه کسی میتواند ویدئوی کریه ساختهشده با هوش مصنوعی از غزه را که او پست کرده بود فراموش کند؟ ویدئویی که در آن آوارهای آخرالزمانی به یک مجتمع لوکس با برند ترامپ، پر از قایقهای تفریحی و آسمانخراشها تبدیل شده بود.
شاید ترامپ به کوبا به عنوان یک گاو شیرده برای خود و نزدیکانش نگاه میکند. اقتصاد این کشور میتواند به روی شرکتهای چندملیتی آمریکایی گشوده شود؛ به ویژه سیستم بهداشت و درمان مشهور اما اکنون متزلزل کوبا. هیچ چهره اپوزیسیون مشخصی وجود ندارد و آمریکا مطمئنا یک دستنشانده را روی کار خواهد آورد و آن دسته از کوباییهایی که از سرقت کشورشان خشمگین هستند، ممکن است با همان خشونت هولناکی روبهرو شوند که قدرت آتش آمریکا بر سر غیرنظامیان عراقی و افغانستانی آورد.
ترامپ یک مزیت نسبت به روسای جمهور قبلی آمریکا دارد: او تظاهر نمیکند که به آزادی ملتهای دیگر علاقهمند است. جنگ آمریکا علیه کوبا ناشی از طمع و تمایل به جبران تحقیر آمریکا خواهد بود. سود این جنگ به جیب نخبگان آمریکایی سرازیر خواهد شد، اما ویرانههای آن برای مردم عادی کوبا باقی خواهد ماند.
* گاردین
