دستاورد دیدار چه خواهد بود؟
هر دو شخص این دیدار را موفقیتآمیز خواندند. آقای شی پس از قدم زدن مشترک در باغهای جونگنانهای گفت که هر دو طرف به «اجماع مهمی در زمینه حفظ روابط اقتصادی و تجاری پایدار، گسترش همکاریهای عملگرایانه در حوزههای مختلف و رسیدگی مناسب به دغدغههای یکدیگر» دست یافتهاند. او همچنین جنبش MAGA ترامپ را به هدف سیاسی شاخص خود، یعنی «احیای بزرگ ملت چین» پیوند زد. ترامپ نیز که شی را یک دوست توصیف کرد، خود را «بسیار تحتتاثیر» چین دانست و گفت که دو طرف به «توافقهای تجاری فوقالعادهای» دست یافتهاند. او از رهبر چین دعوت کرد تا حدود ۲۴ سپتامبر از آمریکا دیدن کند. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، بعدا تایید کرد که آقای شی در پاییز به آمریکا سفر خواهد کرد.
با این حال، چند ساعت پس از خروج ترامپ، هنوز مشخص نبود که آیا دو طرف به هدف اصلی خود یعنی تمدید آتشبس یکساله در جنگ تجاری دست یافتهاند یا خیر؛ آتشبسی که در آخرین دیدار آنها در اکتبر گذشته در کرهجنوبی بر سر آن توافق شده بود. اقتصاد جهانی سال گذشته با اعمال تعرفههای ترامپ بر کالاهای چینی (که برای برخی کالاها به ۱۴۵درصد هم رسید) و پاسخ متقابل آقای شی و همچنین وضع محدودیت بر صادرات خاکهای کمیاب، تکان خورد. هر دو طرف نشان دادند که پیشرفتهایی حاصل شده است؛ بهویژه زمانی که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا که هدایت مذاکرات با چین را بر عهده دارد، در ۱۳ مه گفتوگوهای مقدماتی این اجلاس را با هه لیفنگ، معاون نخستوزیر چین در سئول برگزار کرد.
آقای بسنت در ۱۴ مه گفت که دو طرف در حال گفتوگو درباره تاسیس یک «هیات تجاری» برای کمک به کاهش تعرفه بر طیف وسیعی از کالاهای صادراتی کمصداترِ چین و یک «هیات سرمایهگذاری» برای تسهیل برخی سرمایهگذاریهای چین در آمریکا هستند. او همچنین گفت که آنها قصد دارند پروتکلی ایجاد کنند تا اطمینان حاصل شود که بازیگران غیردولتی به قدرتمندترین مدلهای هوش مصنوعی دسترسی پیدا نکنند. آقای وانگ چند ساعت پس از اجلاس اعلام کرد که دو طرف با ایجاد یک «شورای تجاری» و یک «شورای سرمایهگذاری» برای رفع دغدغههای یکدیگر درباره دسترسی به محصولات کشاورزی و گسترش تجارت بر اساس «کاهش متقابل تعرفهها» موافقت کردهاند. اما او افزود که دو طرف همچنان در حال گفتوگو درباره جزئیات مربوطه هستند و نتایج را «در سریعترین زمان ممکن» نهایی خواهند کرد. ترامپ پس از خروج از چین به خبرنگاران گفت که او حتی درباره تعرفهها با شی گفتوگو نکرده است.
با این حال، چین چندین توافق دیگر را که مقامات آمریکایی ادعا میکردند نهایی شده است، تایید نکرد. مهمترینِ آنها توافقی بود که ترامپ برای خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ توسط چین اعلام کرد. اگرچه انتظار سفارش بزرگتری در حدود ۵۰۰فروند میرفت، اما این قرارداد همچنان بزرگترین معامله بوئینگ در چین از زمان آخرین سفر ترامپ در سال ۲۰۱۷ به شمار میرود. مقامات آمریکایی همچنین گفتند که انتظار دارند چین با خرید بیش از ۱۰میلیارد دلار کالای کشاورزی، از جمله گوشت گاو و دانه سویا موافقت کند.
این خریدها یکی دیگر از اولویتهای اصلی ترامپ بود؛ چراکه پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر، موقعیت او را نزد کشاورزان آمریکایی (که از حامیان کلیدی حزب جمهوریخواه هستند) به شدت تقویت میکند.
مقامات آمریکایی همزمان ادعا کردند که ترامپ تعهدات جدیدی از آقای شی برای کمک به پایان دادن به جنگ در خاورمیانه و بازگشایی تنگه هرمز گرفته است. ترامپ گفت که دیدگاه هر دو رهبر درباره جنگ علیه ایران «بسیار شبیه به هم» است. او ادعا کرد: «ما میخواهیم آن جنگ تمام شود. ما نمیخواهیم آنها سلاح هستهای داشته باشند. ما میخواهیم تنگهها باز باشند.» او افزود شی قول داده است تا زمانی که ایران در حال جنگ با آمریکا است، به این کشور سلاح ندهد. آقای وانگ گفت که آقای شی بر خواستههای چین برای گفتوگو و صلح تاکید کرده است. او گفت چین، آمریکا و ایران را تشویق میکند تا اختلافات خود، از جمله در موضوعات هستهای را از طریق مذاکره حل کنند و خواستار بازگشایی سریع تنگه هرمز بر اساس یک آتشبس شد. آقای شی همچنین اظهارات تند و کنایهآمیزی را مطرح کرد که نشاندهنده باور قلبی او به این است که چین قدرتی نوظهور بوده و سرنوشت آن، به چالش کشیدن هژمونی آمریکا در امور جهانی است. در روز نخست اجلاس، آقای شی گفت که جهان در حال تجربه «تحولی است که در یک قرن گذشته دیده نشده است»؛ تعبیری که او اغلب برای توصیف فروپاشی نظم جهانی به رهبری آمریکا به کار میبرد.
او همچنین به «تله توسیدید» اشاره کرد؛ نظریهای که میگوید درگیری میان یک قدرت نوظهور و یک قدرت مستقر، اجتنابناپذیر است. ترامپ در رسانههای اجتماعی به این موضوع اشاره کرد و نوشت که آقای شی «بسیار هوشمندانه به ایالات متحده به عنوان کشوری که شاید در حال افول است اشاره کرد»، اما گفت که منظور رهبر چین، آمریکای تحت هدایت رئیسجمهور جو بایدن بوده است.
در مقابل، بیانیه رسمی چین درباره این اجلاس، تاکید ویژهای بر تایوان داشت؛ جزیره خودگردانی که چین ادعای مالکیت آن را دارد. در این بیانیه آمده است که آقای شی به آقای ترامپ گفته است که مدیریت نادرست این مساله میتواند منجر به درگیری میان چین و آمریکا شود. چین پیش از اجلاس به صراحت اعلام کرده بود که یکی از اولویتهایش، متقاعد کردن ترامپ برای کند کردن یا کاهش فروش تسلیحات به تایوان و اعلام علنی این مطلب است که آمریکا با استقلال این جزیره «مخالف» است. ترامپ نیز پیش از اجلاس با بیان اینکه قصد دارد درباره موضوع فروش تسلیحات با آقای شی گفتوگو کند، باعث نگرانی دولت تایوان و حامیان آن شده بود؛ امری که آشکارا با تعهدات دیرینه آمریکا به این جزیره مغایرت داشت.
ترامپ پس از این اجلاس به خبرنگاران گفت که درباره فروش تسلیحات به تایوان «با جزئیات فراوان» با آقای شی گفتوگو کرده است. او از پاسخ به این سوال که آیا قرارداد تسلیحاتی جدید ۱۳میلیارد دلاری را که قبلا به تصویب کنگره رسیده تایید میکند یا خیر، خودداری کرد و آن را «یک برگ برنده بسیار خوب برای مذاکره» خواند. او در یک مصاحبه گفت: «هیچ چیزی تغییر نکرده است. این را میگویم: من به دنبال این نیستم که ناحیهای مستقل شود. و میدانید، ما باید ۹۵۰۰ مایل سفر کنیم تا در یک نبرد بجنگیم؛ من به دنبال چنین چیزی نیستم.» او همچنین گفت وقتی آقای شی از او پرسید که آیا آمریکا مستقیما از تایوان دفاع خواهد کرد یا خیر، از پاسخ دادن خودداری کرده است. این موضع با سیاست دیرینه آمریکا مبنی بر حمایت از دفاع شخصی تایوان و در عین حال حفظ «ابهام استراتژیک» در مورد مداخله مستقیم در جنگ بر سر این جزیره، همخوانی داشت.
یکی دیگر از نکات مورد تاکید چین، توافقی بود که آقای شی آن را ساخت رابطهای بر اساس فرمول جدید «ثبات استراتژیک سازنده» توصیف کرد. او این مفهوم را اساسا مبتنی بر همکاری، رقابت در چارچوبهای مناسب و «ثبات پایدار همراه با صلح قابل پیشبینی» تعریف کرد. به نظر میرسید این اقدامی برای به حاشیه راندن شاهینهای ضدچین در دولت آمریکا {اصطلاح «شاهینهای ضد چین» در فضای سیاسی و روابط بینالملل، به سیاستمداران و تحلیلگرانی اطلاق میشود که دیدگاهی به شدت تقابلی و سختگیرانه علیه چین دارند} و قرار دادن ترامپ و جانشینانش در رابطهای باشد که در آن آمریکا از اقدامات تحریکآمیز از نظر چین، بهویژه در مورد تایوان، خودداری کند. در بیانیههای رسمی آمریکا درباره این اجلاس، هیچ اشارهای به چنین توافقی نشده بود.
ممکن است در روزهای آینده جزئیات بیشتری فاش شود، همانطور که پس از آخرین دیدار دو رهبر در کرهجنوبی در اکتبر گذشته رخ داد. با این حال، در حال حاضر و بهرغم همه تشریفات و تعارفات در پکن، به نظر میرسد که این دو مقام سناریوهای کاملا متفاوتی را دنبال میکنند.
* هیات تحریریه
