دکتر پویا جبل عاملی

نوسانات ۳ ماه اخیر در بازار، یک تفاوت ماهیتی با نوسان‌های گذشته دارد. اگر در گذشته ذخایر ارزی بانک مرکزی، جوابگوی حجم تقاضا نبود یا تقاضای بالای مسافر و تسویه حساب‌های پایان سال عامل نوسان بودند، این بار ماجرا متفاوت است. پویا جبل عاملی، کارشناس مسائل اقتصادی، تغییر رفتار سیاست‌گذار ارزی را در ایام اخیر مشهود دانسته است. او معتقد است که بانک مرکزی با وجود ذخایر کافی ارزی، سیاست تعدیل ارزی پیش گرفته است تا نرخ ارز متناسب با نرخ تورم حرکت کند. جبل عاملی در گفت‌وگوی خود با «دنیای اقتصاد»، این سیاست بانک مرکزی را در راستای حمایت از صادر‌کننده و ایجاد مزیت رقابتی برای تولیدکننده عنوان کرده است. با این رویکرد، هم نوسانات به شکل آرام و متناسب با واقعیت‌های اقتصادی اتفاق می‌افتد و هم در زمان کاهش درآمدهای نفتی، بانک مرکزی از ذخایر کافی برای مقابله با سوداگری برخوردار است.

دکتر پویا جبل عاملی

یکی از ادعاهای مرسوم در فضای رسانه‌ای، حرکت کشورها به سوی پیمان‌های ارزی برای تسویه مبادلات تجاری و کنار زدن دلار آمریکا در روابط اقتصادی است و سپس انتقاد از دولت که در این زمینه کم‌کار است! در حالی که در داخل کشور عنوان می‌شود، پیمان‌های ارزی میان بانک‌های مرکزی، برای تسویه مبادلات تجاری است، باید تاکید کرد که پیمان‌های ارزی (Swap Agreements) تنها به‌منظور حفظ ثبات مالی و جلوگیری از تنش بازار ارز و تاثیر گرفتن بخش واقعی اقتصاد از آن انجام می‌گیرد.

به‌نظر می‌رسد به‌رغم کاهش نرخ سود در بازار بین‌بانکی، همچنان نرخ سود سیستم بانکی بدون تغییر مانده است. موارد زیر می‌تواند بخشی از علل این پدیده باشد:

پویا جبل عاملی در روزهای پایانی سالی هستیم که از بسیاری جهات متفاوت از سال گذشته است. سال گذشته در همین روزها تورم آن چنان شتابی داشت که برای حقوق بگیران بسی توفیر داشت که عیدی خود را حتی یک روز زودتر بگیرند و خرید کنند. در همین روزها بود که هر بار خبر می‌رسید فلان دارو تمام شده است یا قیمتش در عرض چند روز دو سه برابر شده است. در همین روزها بود که دولت پیشین برای آنکه نمی‌توانست برای تورم کاری کند و نمی‌توانست به نحوی قدرت خرید را به مردم باز گرداند، به عنوان آخرین اقدام حاضر می‌شد اعتبار از بانک مرکزی بگیرد و عیدانه‌ای به مردم دهد و برایش اهمیت نداشت که این تنها بر آتش تورم می‌افزاید که مهم آن بود دولت نشان دهد «به فکر است».

• زمانی که نقدینگی در سطح بالایی قرار دارد کاهش نرخ ارز نمی‌تواند منجر به کاهش تورم شود.
• همه کشورهای دنیا تورم را در حد یک سرماخوردگی می‌دانند در حالی که ما با تورمی نادر و شوک‌های ارزی مواجه هستیم. • حتی پیشرفته‌ترین اقتصاددان‌ها هم ابزار تضعیف پول ملی را برای حفظ قدرت اقتصادی به‌کار می‌گیرند. • مقامات بانک مرکزی سوئیس زمانی که نرخ ارز از میزان مورد نظر آنها کمتر شود از طریق رسانه‌ها مخالفت خود را بروز می‌دهند و شروع به مداخله می‌کنند. • بانک مرکزی باید جلوی منفذهای ایجادکننده نقدینگی را بگیرد و به دنبال فرصتی برای تک نرخی کردن ارز باشد.

پویا جبل عاملی
یکی از مکاتب اقتصادی که می‌توان گفت زاده قرن حاضر است -هر چند ریشه‌ای فراتر از‌این دارد- اقتصاد رفتاری (Behavioural Economics) است.