طرح اصلاح و بهینهسازی منصوبات چاههای کشاورزی آغاز شد
نسخه خواف برای ناترازی آب و برق
طرح اصلاح و بهینهسازی منصوبات چاههای کشاورزی با حضور نمایندگان مجلس شورای اسلامی، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، شرکت توانیر، مسئولان محلی، صنعت و جمعی از کشاورزان آغاز شده است . طرحی که هدف آن افزایش راندمان تجهیزات پمپاژ، کاهش مصرف برق و هزینههای بهرهبرداری کشاورزان و در نهایت ایجاد ظرفیت تازهای برای مدیریت تقاضای برق کشور است. یادآور میشود؛ این طرح با کارفرمایی هلدینگ سیتا، سیمان قائن، سیمان شاهرود و پیمانکاری شرکت زیست اب پرآب انجام شده است .
در این مدل، به جای آنکه حل ناترازی برق صرفاً از مسیر افزایش ظرفیت تولید دنبال شود، بخشی از پاسخ در نقطه مصرف و از طریق اصلاح تجهیزات موجود جستوجو میشود؛ رویکردی که در صورت موفقیت میتواند خواف را از یک پایلوت محلی به نمونهای قابل تعمیم برای مدیریت همزمان آب و انرژی در کشور تبدیل کند.
یک ظرفیت بزرگ در دل چاههای کشاورزی
اهمیت این طرح زمانی روشنتر میشود که بدانیم بر اساس دادههای ارائهشده، حدود ۱۵ درصد از کل برق تولیدی کشور در سال ۱۴۰۴، معادل ۶۰.۷۵ میلیارد کیلو وات ساعت، برای پمپاژ آب در بخش کشاورزی مصرف شده است. بخشی از این مصرف نه ناشی از نیاز واقعی به آب، بلکه حاصل فرسودگی تجهیزات، پایین بودن راندمان پمپها و عدم انطباق سامانههای موجود با شرایط واقعی بهرهبرداری است.
بررسیهای انجامشده نشان میدهد در صورت اجرای نظاممند طرح بهینهسازی و نوسازی سامانههای پمپاژ کشاورزی در مقیاس ملی، ظرفیت صرفهجویی سالانه حدود ۲۲.۶۸ میلیارد کیلوواتساعت وجود دارد؛ رقمی که معادل حدود ۳۷ درصد برق فعلی مصرفشده برای پمپاژ آب کشاورزی برآورد میشود.
اهمیت این عدد تنها به میزان برق صرفهجوییشده محدود نیست. در پایلوت اجراشده در خواف، توان مصرفی یک چاه از حدود ۷۰ کیلووات به کمتر از ۳۲ کیلووات کاهش یافته است. بر اساس ساعات بهرهبرداری سالانه، انرژی صرفهجوییشده این چاه از نظر مقدار برق، معادل تولید یک نیروگاه خورشیدی حدود ۱۱۰ کیلوواتی برآورد شده است؛ با این تفاوت که در اینجا ظرفیت آزادشده در همان نقطه مصرف ایجاد میشود و به توسعه متناظر شبکه انتقال و توزیع نیاز ندارد.
تأکید مجلس بر اصلاح تجهیزات چاهها
حامد یزدیان، نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی، در آیین افتتاحیه و بهره برداری از پروژه اصلاح مصوبات چاه های کشاورزی در دشت خواف با اشاره به شرایط کنونی کشور، اجرای چنین طرحهایی را نهتنها مطلوب، بلکه ضروری دانست و بر اهمیت استفاده از مدلهای جدید تأمین مالی برای اجرای پروژههای بهرهوری آب و انرژی تأکید کرد.
وی با اشاره به محدودیت منابع سرمایهگذاری دولت، استفاده از سازوکارهایی همچون صندوقها و مدلهای تأمین مالی مبتنی بر صرفهجویی را مورد توجه قرار داد و اصلاح تجهیزات و پمپهای چاههای کشاورزی را یکی از حوزههای دارای ظرفیت جدی برای کاهش مصرف برق و مدیریت برداشت آب دانست.
به گفته وی، بهینهسازی تجهیزات چاهها میتواند ضمن کاهش مصرف برق، مدیریت برداشت از منابع آب زیرزمینی را نیز تسهیل کند و نتایج حاصل از این طرحها باید در سطح ملی مدلسازی و در اختیار شرکتهای آب منطقهای و وزارت جهاد کشاورزی قرار گیرد.
اصلاح چاهها؛ بدون تحمیل فشار به کشاورز
پیمان فلسفی، رئیس فراکسیون کشاورزی و عشایری مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیطزیست، نیز اصلاح تجهیزات چاههای کشاورزی را موضوعی حساس و حیاتی در مدیریت منابع آب و انرژی کشور عنوان کرد.
وی با اشاره به گستردگی چاههای کشاورزی و سهم قابل توجه این بخش از مصرف برق، تأکید کرد: اجرای طرحهای بهینهسازی نباید به معنای محدود کردن دسترسی کشاورزان به منابع آب باشد، بلکه باید با افزایش بهرهوری، تأمین برق پایدار، استفاده از انرژی خورشیدی و توسعه سامانههای هوشمند همراه شود.
فلسفی همچنین بر ضرورت حفظ حقوق آبی کشاورزان و مشارکت آنان در اجرای طرح تأکید و نقش مشوقهای مالیاتی و بانکی را در ترغیب کشاورزان به سرمایهگذاری و همراهی با برنامههای بهینهسازی مهم دانست.
۴۱۶ هزار حلقه چاه؛ یک بازار بزرگ برای بهرهوری
امیر هدایتی مدیر کل دفتر امور آب کشاورزی وزارت جهاد کشاورزی در این مراسم ، با ارائه تصویری از وضعیت چاههای کشاورزی کشور اعلام کرد: حدود ۴۱۶ هزار حلقه چاه دارای پروانه در کشور وجود دارد که حدود ۲۲۰ هزار حلقه برقدار و حدود ۱۹۶ هزار حلقه دیزلی هستند.
بر اساس آمار ارائهشده از سوی وی، سالانه حدود ۲۳ میلیون مگاواتساعت برق برای پمپاژ آب کشاورزی مصرف میشود و حدود نیمی از مصرف برق بخش کشاورزی به پمپاژ و چاهها اختصاص دارد؛ موضوعی که در شرایط ناترازی برق، اهمیت اصلاح و افزایش راندمان تجهیزات را دوچندان میکند.
هدایتی، خواف را به دلیل برخورداری از زیرساختهای مناسب و تجربههای قبلی در مدیریت مشارکتی منابع آب و سازوکارهای مرتبط با بازار و سهمآب، منطقهای مناسب برای اجرای پایلوت دانست.
وی در عین حال سه چالش اصلی توسعه این مدل را پایداری مالی طرح، توان نقدینگی کشاورزان برای مشارکت و هماهنگی و حمایت دستگاههای مختلف عنوان کرد؛ چالشهایی که حل آنها برای ایجاد اعتماد و تداوم مشارکت کشاورزان اهمیت اساسی دارد.
وقتی صرفهجویی برق به دارایی اقتصادی تبدیل میشود
یکی از مهمترین وجوه طرح خواف، تلاش برای تبدیل صرفهجویی انرژی از یک مفهوم صرفاً فنی به یک دارایی اقتصادی قابل سرمایهگذاری است. در این مدل، هزینه اصلاح هر چاه بهطور متوسط حدود ۴ میلیارد تومان برآورد شده که حدود ۵۰۰ میلیون تومان آن از محل فروش تجهیزات فرسوده قبلی توسط کشاورز و حدود ۳.۵ میلیارد تومان توسط صنایع متقاضی گواهی صرفهجویی تأمین میشود.
در این چارچوب، صرفهجویی برق ایجادشده میتواند مبنای صدور گواهی صرفهجویی قرار گیرد و بخشی از ارزش اقتصادی حاصل از آن به ذینفعان بازگردد. به این ترتیب، اصلاح یک پمپ یا مجموعه تجهیزات چاه صرفاً یک پروژه فنی نخواهد بود، بلکه به یک مدل مشارکت اقتصادی میان کشاورز، صنعت و بخش انرژی تبدیل میشود.
این سازوکار در واقع تلاش میکند مسئله تأمین مالی پروژههای بهرهوری را از مسیر ارزش اقتصادی صرفهجویی حل کند؛ یعنی سرمایهگذاری اولیه امروز انجام شود و بازده آن از محل ارزش انرژی آزادشده در آینده تأمین شود.
سیتا، سرمایهگذاری صنعت در یک مسئله ملی
محمدرضا محمدی، مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری سیمان تأمین، بهعنوان سرمایهگذار این طرح ملی، با تأکید بر اینکه ورود صنعت به حوزه بهینهسازی انرژی باید فراتر از یک اقدام مقطعی باشد، گفت: نگاه ما در این طرح صرفاً سرمایهگذاری در یک پروژه فنی نیست؛ تلاش کردهایم مدلی ایجاد کنیم که در آن صنعت، کشاورز و شبکه برق کشور بهصورت همزمان منتفع شوند.
وی افزود: نتایج پایلوت نشان داده است که با اصلاح تجهیزات میتوان بدون کاهش سطح دسترسی به آب، مصرف انرژی چاه را به شکل قابلتوجهی کاهش داد. این موضوع نشان میدهد که صرفهجویی انرژی میتواند در کنار آثار فنی و زیستمحیطی، دارای ارزش اقتصادی نیز باشد.
مدیرعامل شرکت سرمایهگذاری سیمان تأمین ادامه داد: «برای صنعت، سرمایهگذاری در چنین طرحهایی میتواند علاوه بر ایجاد ارزش اقتصادی از محل گواهی صرفهجویی، مسیری برای مشارکت در حل یکی از مسائل مهم کشور باشد. از سوی دیگر، کشاورز نیز از کاهش هزینه برق، کاهش هزینه تعمیر و نگهداری و افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات خود بهرهمند میشود.»
وی تأکید کرد: «هدف این است که صرفهجویی انرژی از یک مفهوم صرفاً فنی به یک فرصت اقتصادی تبدیل شود؛ فرصتی که در آن منافع کشاورز، صنعت و کشور در یک مسیر مشترک قرار گیرد.»
ساتبا،گام بعدی، تبدیل صرفهجویی به گواهی
روحالله حمیدیان، از مدیران سازمان ساتبا، نیز در این مراسم ضمن استقبال از ورود شرکتهای دانشبنیان و سرمایهگذاران صنعتی به حوزه بهینهسازی انرژی، بر اهمیت تسریع فرآیندهای مربوط به محاسبه و تأیید میزان صرفهجویی و صدور گواهیهای مربوط تأکید کرد.
وی ابراز امیدواری کرد: با تسریع فرآیندهای کارشناسی و اجرایی در ساتبا و سپس طی مسیر مربوط به شبکه و توانیر، نخستین گواهیهای صرفهجویی این طرح صادر شده و سازوکار تقسیم منافع میان سرمایهگذار و کشاورزان عملیاتی شود.
در واقع، صدور گواهی صرفهجویی یکی از حلقههای کلیدی این مدل است؛ زیرا ادامه مسیر سرمایهگذاری صنعتی و تکرار پروژه در مقیاس بزرگ، تا حد زیادی به این موضوع وابسته است که میزان صرفهجویی چگونه اندازهگیری، تأیید و در نهایت به ارزش اقتصادی تبدیل شود.
از خواف تا یک مدل ملی
طرح اصلاح منصوبات چاههای کشاورزی در شرایطی در خواف آغاز شده که ساتبا مجوز اجرای این مدل را در چهار استان خراسان رضوی، سمنان، کرمان و قزوین صادر کرده است. در این چهار استان، حدود ۴۰ هزار حلقه چاه کشاورزی برقدار وجود دارد که ظرفیت بالقوه قابلتوجهی برای توسعه این طرح ایجاد میکند.
در صورت فراهم شدن الزامات اجرایی و موافقتهای لازم، امکان توسعه این مدل به استانهای دیگر نیز وجود خواهد داشت؛ هرچند عبور از مرحله پایلوت و رسیدن به مقیاس ملی، به تأمین مالی پایدار، سازوکار شفاف گواهی صرفهجویی، همکاری دستگاههای اجرایی و بیش از همه اعتماد و مشارکت کشاورزان وابسته است.
آنچه طرح خواف را از یک پروژه صرفاً فنی متمایز میکند، همین پیوند میان آب، برق، کشاورزی و سرمایهگذاری صنعتی است؛ مدلی که میکوشد به جای برخورد جداگانه با بحران آب و ناترازی انرژی، بخشی از راهحل هر دو مسئله را در افزایش بهرهوری و اصلاح تجهیزات موجود جستوجو کند.
اگر این مدل در مقیاس گسترده توسعه یابد، میتواند سه دستاورد را بهصورت همزمان دنبال کند: کاهش مصرف برق و کمک به مدیریت ناترازی انرژی، کاهش هزینه و افزایش بهرهوری برای کشاورزان، و ایجاد زمینه برای مشارکت سرمایه بخش خصوصی و صنایع در پروژههای ملی صرفهجویی انرژی.
در این صورت، خواف صرفاً نقطه آغاز یک طرح برای اصلاح چند حلقه چاه نخواهد بود؛ بلکه میتواند به آزمونی برای یک مدل جدید حکمرانی اقتصادی در حوزه آب و انرژی تبدیل شود؛ مدلی که در آن صرفهجویی، به جای هزینهای فراموششده، به منبعی برای سرمایهگذاری مجدد تبدیل میشود و منافع کشاورز، صنعت و شبکه برق در یک معادله مشترک قرار میگیرند.
ارسال نظر