روایت "فولاد" از ماندن در قله

تجربه نشان می‌دهد شرکت‌هایی که موفق می‌شوند نظام‌های مدیریتی خود را به‌صورت مستمر ارتقا دهند، نه‌تنها در شاخص‌های تولید و فروش عملکرد بهتری دارند، بلکه در مواجهه با بحران‌ها نیز از تاب‌آوری بیشتری برخوردار هستند. از همین رو، جوایز تعالی سازمانی در سال‌های اخیر به یکی از معتبرترین ابزارهای ارزیابی کیفیت مدیریت در بنگاه‌های اقتصادی تبدیل شده‌اند.

از همین زاویه نتایج تازه جایزه ملی تعالی سازمانی برای فولاد مبارکه تنها یک خبر سازمانی یا یک موفقیت سالانه تلقی نمی‌شود بلکه این دستاورد را باید در امتداد مسیری دید که بیش از دو دهه پیش آغاز شده و امروز به یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های استمرار در نظام‌های مدیریتی کشور تبدیل شده­است. فولاد مبارکه در ارزیابی امسال با کسب امتیاز ۷۳۰، بار دیگر جایگاه خود را به عنوان تنها عضو باشگاه ۷۰۰ امتیازی تعالی سازمانی حفظ کرد و چهاردهمین سال حضور متوالی خود در بالاترین سطح این جایزه را به ثبت رساند. دستاوردی که در فضای رقابتی بنگاه‌های ایرانی کمتر نمونه‌ای مشابه برای آن می‌توان یافت.

امتیاز نهایی، حاصل بلوغ سازمانی است

شاید در نگاه نخست، اعداد و امتیازهای ثبت‌شده در چنین ارزیابی‌هایی صرفاً مجموعه‌ای از شاخص‌های مدیریتی به نظر برسند، اما واقعیت این است که نظام‌های تعالی سازمانی تلاش می‌کنند تصویری جامع از وضعیت یک بنگاه ارائه دهند. در این مدل‌ها، تنها میزان تولید، فروش یا سودآوری مورد سنجش قرار نمی‌گیرد، بلکه موضوعاتی همچون رهبری سازمانی، راهبرد، نوآوری، سرمایه انسانی، مدیریت دانش، تحول دیجیتال، ارتباط با ذی‌نفعان و نتایج عملکردی نیز در کنار یکدیگر ارزیابی می‌شوند. به بیان دیگر، امتیاز نهایی حاصل جمع عملکرد یک سازمان در ده‌ها حوزه مختلف است و از همین رو، دستیابی به سطوح بالای آن نیازمند بلوغ مدیریتی در ابعاد گوناگون است.

اهمیت این موفقیت زمانی بیشتر آشکار می‌شود که شرایط فعالیت بنگاه‌های بزرگ صنعتی در سال‌های اخیر را در نظر بگیریم. اقتصاد ایران در این دوره با مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان روبه‌رو بوده است. محدودیت‌های انرژی، نوسانات نرخ ارز، دشواری‌های تأمین مالی، تحریم‌ها، اختلال در زنجیره‌های تأمین، محدودیت‌های حمل‌ونقل و افزایش پیچیدگی محیط کسب‌وکار، تنها بخشی از مسائلی هستند که صنایع بزرگ کشور با آن مواجه بوده‌اند. در چنین شرایطی، حفظ روند تولید و توسعه پروژه‌ها به خودی خود یک دستاورد محسوب می‌شود، چه برسد به آنکه یک سازمان بتواند همزمان جایگاه خود را در بالاترین سطوح تعالی سازمانی نیز حفظ کند.

توسعه سرمایه انسانی،‌ شاه­کلید تعالی سازمانی

حال آنچه فولاد مبارکه را از بسیاری از بنگاه‌ها متمایز می‌کند، صرفاً مقیاس تولید یا سهم آن در صنعت فولاد نیست. این شرکت طی سال‌های گذشته تلاش کرده است میان شاخص‌های عملیاتی و شاخص‌های مدیریتی نوعی توازن ایجاد کند. از یک سو پروژه‌های توسعه‌ای، افزایش ظرفیت تولید، توسعه زیرساخت‌های انرژی و سرمایه‌گذاری در زنجیره ارزش را دنبال کرده و از سوی دیگر، ارتقای نظام‌های مدیریتی، بهبود فرآیندها، تحول دیجیتال و توسعه سرمایه انسانی را نیز در دستور کار قرار داده است. همین نگاه باعث شده تعالی سازمانی در فولاد مبارکه از یک برنامه جانبی فراتر رود و به بخشی از سازوکار اداره شرکت تبدیل شود.

بر اساس نتایج ارزیابی امسال،‌ این مسیر همچنان ادامه دارد. گزارش‌های منتشرشده نشان می­دهد که فولاد مبارکه علاوه بر حفظ جایگاه ممتاز خود، در برخی حوزه‌ها نیز موفق به ثبت عملکردی بهتر نسبت به دوره‌های قبل شده است. بخش‌های مالی، فروش و ارتباط با مشتریان از جمله حوزه‌هایی بوده‌اند که نقش مهمی در بهبود نتایج این دوره ایفا کرده‌اند و به ارتقای امتیاز نهایی شرکت کمک کرده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد حرکت در مسیر تعالی برای فولاد مبارکه صرفاً به حفظ وضعیت موجود محدود نشده و همچنان روند بهبود و ارتقای مستمر در بخش‌های مختلف سازمان دنبال می‌شود.

نکته قابل توجه دیگر، تغییر رویکرد مدل‌های جهانی تعالی سازمانی در سال‌های اخیر است. اگر در گذشته تمرکز این مدل‌ها بیشتر بر کیفیت، بهره‌وری و نتایج عملکردی بود، امروز مفاهیمی مانند تاب‌آوری، تداوم کسب‌وکار، چابکی سازمانی و توانایی مواجهه با بحران‌ها به بخش مهمی از معیارهای ارزیابی تبدیل شده‌اند. به عبارت دیگر، سازمان‌های موفق تنها سازمان‌هایی نیستند که در شرایط عادی عملکرد مطلوبی دارند، بلکه بنگاه‌هایی هستند که در شرایط عدم قطعیت نیز بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند و برای ذی‌نفعان ارزش خلق کنند.

این موضوع برای فولاد مبارکه اهمیت دوچندانی دارد، زیرا این شرکت در سال‌های اخیر با بسیاری از چالش‌هایی روبه‌رو بوده که مدل‌های جدید تعالی بر آن‌ها تأکید دارند. از محدودیت‌های انرژی و کمبود آب گرفته تا ریسک‌های زنجیره تأمین، تهدیدات سایبری و تحولات سریع محیط کسب‌وکار. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری در حوزه‌هایی مانند تأمین پایدار انرژی، توسعه زیرساخت‌های آب، تقویت امنیت سایبری، توسعه حمل‌ونقل ریلی و استقرار نظام‌های مدیریت تداوم کسب‌وکار را می‌توان بخشی از تلاش این مجموعه برای افزایش تاب‌آوری سازمانی دانست.

شاید مهم‌ترین پیام این دستاورد آن باشد که تعالی در فولاد مبارکه دیگر یک هدف مستقل نیست. پس از بیش از بیست سال حضور در این مسیر، به نظر می‌رسد مفاهیمی مانند بهبود مستمر، یادگیری سازمانی، مدیریت دانش و خلق ارزش برای ذی‌نفعان به بخشی از فرهنگ سازمانی شرکت تبدیل شده‌اند. به همین دلیل است که فولاد مبارکه نه تنها توانسته جایگاه خود را در صنعت فولاد کشور تثبیت کند، بلکه همچنان در صدر رتبه‌بندی‌های تعالی سازمانی نیز باقی بماند.

در نهایت، امتیاز ۷۳۰ و استمرار حضور در باشگاه ۷۰۰ امتیازی‌ها را نمی‌توان صرفاً یک عدد یا یک رتبه دانست. این دستاورد بیش از هر چیز، روایت یک مسیر طولانی است. مسیری که از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و امروز پس از بیش از دو دهه، همچنان ادامه دارد.