برتری اسفنجی

بخش اول: جایگاه ایران

رتبه تولید: ایران در سال ۲۰۲۵ با تولید ۳۲ میلیون تن فولاد خام، در جایگاه دهم جهان قرار گرفته است (در سال ۲۰۲۴ نیز با ۴/ ۳۱ میلیون تن رتبه دهم را در اختیار داشته است). تولید ایران نسبت به سال ۲۰۲۴ رشدی حدود دو درصد داشته است، درحالی‌که تولید کل جهان در همین بازه با کاهش جزئی (از ۸/ ۱۸۸۶ به ۹/ ۱۸۴۸ میلیون تن) مواجه بوده است. این نشان‌دهنده مقاومت صنعت فولاد ایران در برابر روند نزولی جهانی است.

روش تولید: ایران یکی از بالاترین سهم‌های تولید فولاد با روش کوره قوس الکتریکی (EAF) را در جهان دارد. حدود ۹/ ۹۱ درصد از فولاد ایران با روش الکتریکی (EAF) تولید می‌شود و فقط ۱/ ۸ درصد با روش کوره بلند-اکسیژن (BOF) تولید می‌شود. این آمار بسیار مهم است، زیرا میانگین شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای (GHG) در روش  EAFبه‌ویژه با استفاده از آهن اسفنجی (DRI)، نسبت به روش BOF کمتر است. شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای در روش EAF، حدود ۶۶/ ۱ تن دی‌اکسید کربن به ازای هر تن فولاد و BOF، حدود ۶۶/ ۲ تن دی‌اکسید کربن به ازای هر تن فولاد است. این موضوع ظرفیت بالای ایران را برای همسویی با اهداف جهانی فولاد سبز نشان می‌دهد.

مصرف داخلی: مصرف ظاهری فولاد ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۳/ ۲۰ میلیون تن بوده است. این عدد نسبت به سال ۲۰۲۴ (۲/ ۲۰ میلیون تن) تقریباً ثابت بوده است. مصرف سرانه فولاد ایران در سال ۲۰۲۵، ۱/ ۲۱۹ کیلوگرم بوده است (کاهش جزئی نسبت به ۵/ ۲۲۰ کیلوگرم در سال ۲۰۲۴). این عدد بالاتر از میانگین جهانی (۲۰۹ کیلوگرم) و نشان‌دهنده بازار داخلی نسبتاً بزرگ و صنعتی‌سازی قابل توجه در ایران است. تولید ۳۲ میلیون تن منهای مصرف ظاهری ۳/ ۲۰ میلیون تن نشان می‌دهد که ایران حجمی قابل توجه از فولاد خود (حدود ۱۱ تا ۱۲ میلیون تن) را صادر می‌کند و یکی از صادرکننده‌های برتر در منطقه غرب آسیاست.

آهن اسفنجی: ایران در سال ۲۰۲۵ با تولید ۲/ ۳۷ میلیون تن آهن اسفنجی، جزو بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آهن اسفنجی در جهان است. رتبه نخست مربوط به هند با ۹/ ۵۸ میلیون تن است. البته با توجه به اینکه هند تولید فولاد بسیار بالاتری نسبت به ایران دارد، ایران به نسبت تولید فولاد خام خود، بالاترین سهم استفاده از تولید آهن اسفنجی را در جهان دارد.

وضع ایران: ایران یک قدرت فولادی منطقه‌ای است که به‌دلیل اتکا به فناوری EAF و تولید عظیم آهن اسفنجی، از نظر محیط زیست نسبت به بسیاری از تولیدکنندگان بزرگ مانند چین که عمدتاً از BOF استفاده می‌کند، در وضع بهتری قرار دارد. بااین‌حال، مصرف داخلی نسبتاً اشباع‌ شده و رشد آن کند است، بنابراین صادرات برای این صنعت حیاتی است.

بخش دوم: فولاد جهان

گزارش آمار فولاد در یک نگاه ۲۰۲۶، تصویری جامع از صنعت فولاد جهان در سال ۲۰۲۵ و روندهای آن ارائه می‌دهد.

سلطه مطلق چین: چین با تولید ۸/ ۹۶۰ میلیون تن فولاد خام (بیش از ۵۲ درصد تولید جهانی)، همچنان بازیگر بی‌رقیب اصلی است. بااین‌حال، تولید چین نسبت به سال ۲۰۲۴ (۱/ ۱۰۰۵ میلیون تن) کاهش یافته است. همچنین چین بزرگ‌ترین صادرکننده غیرمستقیم فولاد (از طریق کالاهای ساخته‌شده) با ۹/ ۱۳۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ بوده است.

رکود جهانی: تولید جهانی فولاد خام در سال ۲۰۲۵ برابر با ۹/ ۱۸۴۸ میلیون تن بود که نسبت به سال ۲۰۲۴ (۸/ ۱۸۸۶ میلیون تن) کاهش داشت. این ارقام نشان‌دهنده کاهش تقاضا و چالش‌های اقتصادی در سطح جهانی است.

تغییرات در روش‌های تولید (به سمت سبز شدن): سهم روش کوره قوس الکتریکی (EAF) از تولید جهانی به ۳/ ۳۰ درصد رسیده است، درحالی‌که روش کوره بلند (BOF) ۴/ ۶۹ درصد است. شدت انتشار گازهای گلخانه‌ای جهانی به‌طور متوسط ۱۸/ ۲ تن دی‌اکسید کربن به ازای هر تن فولاد خام است.

رشد قابل توجه هند: هند با تولید ۹/ ۱۶۴ میلیون تن (رشد از ۴/ ۱۴۹ میلیون تن در سال ۲۰۲۴) به‌عنوان دومین تولیدکننده بزرگ جهان، در حال تجربه یک جهش صنعتی است و موتور محرک تقاضای فولاد در آسیا (پس از چین) شناخته می‌شود.

تجارت فولاد و کالاهای حاوی فولاد: حجم تجارت فولاد (صادرات) در سال ۲۰۲۵ به ۲/ ۴۵۵ میلیون تن رسید که نسبت به سال قبل رشد داشته است. بسیاری از کشورها (مثل آمریکا و آلمان) به ظاهر واردکننده فولاد نیستند، اما با واردات کالاهای ساخته‌شده (مثل خودرو، لوازم خانگی) فولاد را وارد می‌کنند. آمریکا بزرگ‌ترین واردکننده غیرمستقیم فولاد (۵/ ۵۷ میلیون تن) و چین بزرگ‌ترین صادرکننده غیرمستقیم (۹/ ۱۳۶ میلیون تن) در سال ۲۰۲۴ بودند.

مصرف فولاد براساس بخش: ۵۲ درصد از کل فولاد جهان در بخش ساختمان و زیرساخت مصرف می‌شود. تجهیزات مکانیکی (۱۶ درصد)، محصولات فلزی (۱۰ درصد)، خودروسازی (۱۲ درصد)، لوازم خانگی (دو درصد)، تجهیزات الکتریکی (سه درصد) و حمل‌ونقل (پنج درصد) است.

شاخص‌های پایداری: در سال ۲۰۲۵، شاخص‌های پایداری در صنعت فولاد از ۸ به ۱۹ شاخص گسترش یافته‌اند.

نیروی کار: تنها ۴۴/ ۱۱ درصد از نیروی کار صنعت فولاد جهان را زنان تشکیل می‌دهند (اگرچه در هیات‌های ‌مدیره این عدد ۰۶/ ۱۴ درصد است).

ایمنی: نرخ فراوانی آسیب‌های منجر به ازکارافتادگی  ۶۸/ ۰ به ازای هر یک میلیون ساعت کار است.

انرژی پاک: تنها ۹۴/ ۱ درصد از کل انرژی مصرفی صنعت فولاد جهان از منابع تجدیدپذیر تامین می‌شود که نشان‌دهنده چالشی بزرگ در مسیر کربن‌زدایی است.

به‌طور خلاصه می‌توان گفت که جهان در حال کاهش تولید فولاد به‌دلیل شرایط اقتصادی است. چین همچنان پیشتاز است، اما در حال کاهش تولید است. هند در حال رشد سریع است و صنعت به آرامی به‌سمت روش‌های تولید پاک‌تر حرکت می‌کند، هرچند سهم انرژی‌های تجدیدپذیر هنوز بسیار ناچیز است.