لذت سفر به عشق آباد
میترا یزدچی
براساس کشفیات باستان‌شناسی سکونت در عشق‌‌آباد از اواخر سده اول قبل از میلاد آغاز شده است، ولی در اراضی شهر عشق آباد کنونی از آثار معماری آن دوره چیزی برجای نمانده است. در اوایل قرن نوزدهم، عشق آباد به شهر تبدیل شد. نام‌این شهر در سال ۱۹۲۰ با روی کار آمدن بلشویک‌ها به «پالتارسک» تغییر یافت و پس از تشکیل جمهوری شوروی سوسیالیستی ترکمنستان در سال ۱۹۲۴ و الحاق آن به اتحاد جماهیر شوروی نام سابق آن یعنی عشق آباد دوباره در سال ۱۹۲۷ اعاده شد و طی ۱۰ سال به سرعت توسعه یافت.

در همین سال‌ها تعداد زیادی واحد صنعتی، نخستین هتل شهر به نام «دوم ساوتف» (کاخ شوراها)، دانشگاه تربیت معلم،‌ایستگاه راه آهن و هنرستان موسیقی ساخته شد. در سال‌های جنگ جهانی دوم عشق آباد به عنوان شهری در پشت جبهه پذیرای موسسات و ادارات شهرهایی نظیر مسکو و کیف و غیره شد که از آن جمله می‌توان به دانشگاه دولتی مسکو و استودیوی فیلمسازی کیف اشاره نمود. همین امر در توسعه صنعتی و علمی‌و فرهنگی شهر در سال‌های بعد تاثیر به‌سزایی داشت. در ساعت 1 و 17 دقیقه بعد از نیمه شب روز 6 اکتبر سال 1948 زمین لرزه‌ای به شدت 9 تا 10 درجه ریشتر در عشق آباد به وقوع پیوست که در نتیجه آن شهر تقریبا با خاک یکسان شد. از جمله قربانیان ‌این زمین لرزه خانواده رییس‌جمهوری سابق ترکمنستان آقای صفرمراد نیازف بود. آقای نیازف در آن زمان کودکی 8 ساله بود و تنها کسی از اعضای خانواده بود که از زمین لرزه جان سالم بدر برد. پس از زمین لرزه شهر به تدریج باز سازی شد. در سال‌های دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم میلادی در‌این شهر آکادمی‌علوم ترکمنستان، دانشگاه دولتی ترکمنستان (دانشگاه مختومقلی کنونی)، پژوهشکده‌های علمی‌و تحقیقاتی، تئاترها و موزه‌ها تاسیس گردید. در سال‌های اخیر شهر عشق‌آباد از نظر شهرسازی با شتاب بسیار توسعه می‌یابد و مرکز جدید عشق آباد بر گرداگرد بنای یاد بود بیطرفی ترکمنستان و موزه یاد بود قربانیان زمین لرزه
عشق آباد که در سال ۱۹۹۹ ساخته شد، شکل می‌گیرد. محلاتی نظیر «میر»، «گونشلی» و مجموعه هتل‌های جدید در شهرک برزنگی از محلات نوساز شهر به شمار می‌آیند. از ابنیه دیگری که در عشق آباد در سال‌های اخیر احداث شده اند می‌توان فرودگاه بین‌المللی جدید، موزه ملی، پژوهشکده ملی نسخ خطی، مساجد ارطغرل غازی و گوک تپه، کاخ جدید ریاست‌جمهوری و فرهنگسرای «روحیت»، کاخ عدالت (محل استقرار وزارت دادگستری، دادستانی، دیوان عالی کشور) کاخ وزارت دفاع و عمارت نوساز مجلس ترکمنستان را نام برد.
براساس آمار رسمی‌جمعیت عشق آباد هم اکنون 604700 نفر و وسعت آن تقریبا30 هزار هکتار است. شبکه هتل‌های عشق آباد بسیار مدرن و زیباست و شامل هتل‌های چهاروپنج ستاره با مدیریتی به سبک اروپایی است. در رستوران‌ها و ناهار خوری‌های عشق‌آباد علاوه بر غذاهای اروپایی و شرقی غذاهای ملی ترکمنی با قیمتی مناسب عرضه می‌شود. عشق‌آباد دارای موزه‌های متعدد است که معروف‌ترین آنها موزه ملی ترکمنستان و موزه فرش ترکمن است. در موزه ملی تقریبا انواع صنایع دستی و همچنین اشیای کشف شده در حفاری‌های باستانشناسی در خاک ترکمنستان به اضافه آثار هنری غربی و همچنین برخی از هدایای خارجیان به رییس‌جمهوری ترکمنستان به نمایش گذاشته شده است. در فروشگاه‌های متعدد عشق آباد محصولات صنایع دستی ترکمن و زرگری سنتی ترکمنی عرضه می‌شود. از نقاط دیدنی شهر بازار‌های آن است که معروف‌ترین آنها تکه بازار، روسکی بازار، تالکوچکا (بازار هفتگی خارج از شهر) و آپتووی بازار (محل عمده فروشی برخی از انواع مواد غذایی و وسایل مصرف همگانی)، بازار میر، بازار استوفانتان، بازار استاری یارمارکا می‌باشد.اکثر بازارهای عشق‌آباد در محلات مسکونی شهر قرار دارند و تقریبا هر محله یا بخش شهر یک مجتمع بازاری مخصوص به خود دارد که معمولا به صورت چهار ضلعی ساخته شده است که در مرکز آن روی سکوهای سنگی یا بتونی مواد غذایی عرضه می‌شود و نیز در طول اضلاع هم فروشگاه‌های مختلف البسه و مواد مصرف همگانی و لوازم خانگی قرار می‌گیرد. بعضی از آنها دو طبقه و بعضی دیگر به صورت یک طبقه و قسمت مرکزی هم سرپوشیده است. در نقاط مختلف حاشیه‌ای عشق‌آباد هم چند بازار عمده فروشی دایر است که در میان عامه مردم به آپتووی بازار در حاشیه جنوبی شهرک میر و داش حوض بازار در قسمت حاشیه شرقی عشق‌آباد قرار دارد و فقط محل عرضه میوه، تره‌بار و سبزیجات است و بزرگترین بازار خارج شهر
به‌ نام تالکوچکا که به جغلق بازار و یکشنبه بازار نیز معروف است روزهای شنبه، یکشنبه و پنجشنبه صبح زود تا ساعت ۲ بعدازظهر دایر است.
مجتمع شرکت‌ایمپاش واقع در خیابان ترکمنباشی از مراکز فروشگاهی جدید و دیدنی عشق‌آباد محسوب می‌شود. ‌این مرکز، ساختمانی سه طبقه است که طبقات مختلف با پلکان برقی، آسانسور و پلکان معمولی با یکدیگر ارتباط دارند و در آن علاوه بر غرفه‌های مختلف فروش مواد غذایی، لوازم صوتی و تصویری پوشاک والبسه، مبلمان در طبقات اول و دوم، طبقه سوم به رستوران، ‌کافه تریا و غرفه ورزشی و محل بازی کودکان اختصاص یافته است و‌این مجتمع فروشگاهی از ساعت 9 صبح تا 11 شب و بدون تعطیلی هفتگی باز است ولی بقیه بازارها معمولا ساعت 7 تعطیل می‌شوند. روسکی بازار یکی از چند بازار معروف عشق‌آباد است که در دوره شوروی سابق احداث شده است و به‌صورت تاسیساتی چهارضلعی در سه طبقه
(یک طبقه در زیرزمین) است که طبقات همکف و دوم به فروشگاه‌های فروش مواد غذایی البسه، کفش، لوازم خانگی و سایر ملزومات و عکاسی اختصاص یافته و در خارج از محوطه مرکزی راسته دست فروشان در حوالی بازار ادارات مخابرات و پست و تلگراف، گذرنامه و مرکز خدمات روزمره آوادان، بانک و موزه فرش ترکمن قرار دارند. ‌این بازار در خیابان گوراوغلی و در جنب بانک مرکزی ترکمنستان و مجلس‌این کشور قرار دارد. بازار دیگر قابل توجه عشق‌آباد بازار واقع در خیابان سوریکف است که عامه آن را به نام استوفانتان(صدفواره) یا گودان بازار می‌شناسند و مانند سایر بازارهای عشق‌آباد به صورت محوطه مرکزی و جنبی در گرداگرد آن است و قسمتی نیز به دستفروشان (فروشندگان لباس، کفش) اختصاص دارد. بازار شهرک میر که به‌نام کاروسل بازار نیز بعضا از آن نام برده می‌شود در خیابان یونس عمره قرار دارد و یکی از بازارهای عمده و پرتردد عشق‌آباد است که در بخش جنوبی و پرجمعیت شهر قرار دارد و با توجه به طرح‌های دولت و شهرداری در زمینه تبدیل شهرک میر به مرکز تجاری و تفریحی عشق‌آباد می‌تواند در آینده از اهمیت بیشتری برخوردار شود. بازار استارایا یارمارکا (نام رسمی ‌کوپت داغ بازار) در خیابان آتابایف (نزدیک به تقاطع خیابان عندلیب (میر) و آتابایف(قالکینشی) از بازارهای جدید عشق‌آباد است که پس از اعلام استقلال کشور ‌ایجاد شد. ‌این بازار متشکل از دکه‌های کلبه‌ای شکل فلزی است و بازار به‌صورت یک چهارضلعی ساخته شده و در دو ضلع آن دکه‌ها قرار دارند و بیشتر اشیای زینتی سنتی و البسه در آنها عرضه می‌شود. چند فروشگاه لوازم خانگی و لوکس نیز در جنت بازار دایر است. اخیرا ردیف دوم دکه‌های کلبه‌ای نیز در پشت ضلع شمالی‌این بازار نصب شده و چنین بر می‌آید که بازار در حال توسعه است. در نزدیکی‌این بازار در خیابان عندلیب (میرسابق) بازار کوچکی به‌نام جنت بازار قرار دارد که علاوه بر عرضه کالاهای مرسوم سایر بازارها، دست فروشان اشیا و لوازم صنعتی دست دوم(بعضا نو) نیز در آن حضور دارند.