هشدار جدی یک پژوهشگر درباره تورم پایدار و فرسایش بازار کار ایران
کوثر یوسفی، عضو هیأت علمی موسسه عالی آموزش و پژوهش برنامهریزی و مشاور وزیر امور خارجه در همایش چشمانداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵ با هشدار نسبت به تداوم فشارهای تورمی و آسیبهای ساختاری بازار کار گفت: اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که با سطوح بالای تورم، حتی در برخی کالاهای اساسی در حد سهرقمی، مواجه است و این وضعیت در صورت تداوم سیاستهای فعلی میتواند به یک وضعیت پایدار و نهادینه در اقتصاد تبدیل شود.
وی افزود: سیاستهای پولی فعلی عملاً در حال تثبیت شرایط تورمی هستند و این روند میتواند به شکلگیری «فونداسیون جدیدی» در اقتصاد منجر شود که در آن، سطح بالای تورم به یک ویژگی پایدار تبدیل میشود.
یوسفی با اشاره به ویژگیهای خاص بازار کار ایران اظهار کرد: برای سیاستگذاری صحیح، ابتدا باید اصطکاکها و ویژگیهای ساختاری بازار کار کشور بهدرستی شناسایی شود. بازار کار ایران با پدیدههایی مواجه است که در بسیاری از کشورها کمتر دیده میشود.
وی توضیح داد: در حالی که در کشورهایی مانند آمریکا بیکاری اغلب ماهیت کوتاهمدت و فصلی دارد، در ایران دوره بیکاری میتواند به چند سال برسد؛ بهگونهای که افراد ممکن است سه تا پنج سال یا حتی بیشتر بدون درآمد باقی بمانند. این وضعیت باعث خروج تدریجی افراد از شبکه شغلی شده و بازگشت آنان به بازار کار را بسیار دشوار یا تقریباً غیرممکن میکند.
این عضو هیأت علمی افزود: افرادی که برای چند سال از بازار کار خارج میشوند، معمولاً مجبور به پذیرش موقعیتهای شغلی پایینتر از سطح مهارت خود خواهند بود و در بسیاری از موارد نیز از بازگشت به بازار کار صرفنظر میکنند. این مسئله یکی از عوامل مهم کاهش نرخ مشارکت اقتصادی در سالهای پس از بحرانها از جمله کرونا بوده است.
یوسفی با اشاره به تجربه بحران کرونا گفت: پس از این بحران، بخشی از نیروی کار که شغل خود را از دست داده بودند، پس از مدتی از جستوجوی کار ناامید شده و از بازار کار خارج شدند. این افراد بهعنوان «بیکاران ناامید» دیگر در آمار مشارکت اقتصادی نیز حضور ندارند.
وی افزود: کاهش نرخ بیکاری در برخی دورهها لزوماً به معنای بهبود وضعیت اشتغال نیست، بلکه بخشی از آن ناشی از کاهش نرخ مشارکت و خروج نیروی کار از بازار است.
این پژوهشگر حوزه اقتصاد همچنین به شکاف جنسیتی در بازار کار اشاره کرد و گفت: دادههای بینالمللی نشان میدهد نسبت مشارکت زنان به مردان در ایران در سطح پایینی قرار دارد و در مقایسه با کشورهایی مانند چین یا هند فاصله قابل توجهی وجود دارد.
وی بخشی از این شکاف را ناشی از عوامل فرهنگی و بخشی دیگر را مرتبط با ساختارهای اقتصادی و موضوع «تکفل مالی» دانست و افزود: اصلاح روابط حقوقی و ایجاد برابری در قراردادهای اجتماعی و اقتصادی میتواند به بهبود مشارکت زنان در بازار کار کمک کند.
یوسفی با تأکید بر اهمیت بخش خدمات اظهار کرد: بخش خدمات در اقتصاد ایران در حال رشد است و باید به آن فرصت داده شود، بهویژه بخش خدمات دیجیتال که میتواند نقش موتور محرک اقتصاد را ایفا کند.
وی افزود: این بخش در صورت کاهش مداخلات غیرضروری و ایجاد فضای رقابتی، توان رشد بالایی دارد و نیاز به سیاستهای پیچیده و سنگین حمایتی ندارد.
وی با مقایسه بحران کرونا و بحرانهای احتمالی آینده از جمله تنشهای ژئوپلیتیکی گفت: کرونا یک بحران کوتاهمدت بود و اقتصاد پس از مدتی توانست به شرایط پیشین بازگردد، اما بحرانهای بلندمدت میتوانند ساختار بازار کار را بهطور اساسی دگرگون کنند
یوسفی افزود: در بحرانهای بلندمدت، گروههای آسیبپذیر از جمله زنان و ساکنان مناطق دور از مراکز اقتصادی، با تأخیر بیشتری به وضعیت اشتغال بازمیگردند.
این عضو هیأت علمی تأکید کرد: سیاستهای خرد مانند حمایت از بنگاههای کوچک یا برنامههای اشتغال روستایی، اگرچه مفید هستند، اما توان حل مسائل کلان بازار کار را ندارند.
وی گفت: در ادبیات اقتصادی، اثر سیاستهای پولی و ارزی بر بازار کار مورد بحث قرار گرفته و برخی مطالعات داخلی نشان میدهد سیاستهای پولی مبتنی بر ریال اثرگذاری محدودی دارند، در حالی که سیاستهای ارزی نقش پررنگتری در بازار کار ایفا میکنند.
یوسفی در ادامه با تأکید بر ضرورت حفظ رقابت در اقتصاد اظهار کرد: در شرایط کنونی باید از شکلگیری انحصارها و تمرکز بیش از حد قدرت اقتصادی جلوگیری شود، چراکه این وضعیت میتواند به ایجاد ساختارهای الیگارشیک در دوران بازسازی منجر شود.
وی افزود: حتی در شرایط دشوار اقتصادی و محدودیتهای تجاری، نباید اجازه داد قواعد رقابتی تضعیف شود یا مسیرهای غیرشفاف برای دور زدن قوانین شکل بگیرد.
وی در پایان تأکید کرد: حل مسائل ساختاری اقتصاد ایران بدون سیاستگذاری کلان و هماهنگ امکانپذیر نیست و باید در کنار سیاستهای هدفمند، از گروههای آسیبپذیر حمایت ویژه صورت گیرد.
یوسفی افزود: بهویژه باید سیاستهایی طراحی شود که از خروج سرمایه انسانی جلوگیری کرده و امکان بازگشت افراد به بازار کار را، حتی پس از دورههای طولانی بیکاری، فراهم کند.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.
