میانگین بازدهی نمادهای بازار سهام در کلاسهای مختلف ارزشگذاری بررسی شد
سکوی پرتاب بورس ۱۴۰۵
علی قاسمی: بازار سهام در سال ۱۴۰۵ در حالی مسیر صعودی خود را ادامه داده که بررسی عملکرد نمادها از ابتدای سال، یک الگوی قابلتوجه را میان ارزشگذاری و بازدهی آشکار میکند. بررسی بازدهی سهام در پنج گروه بر اساس نسبت قیمت به درآمد (P/E) ابتدای سال نشان میدهد هرچند کاهش P/E بهتنهایی تضمینکننده کسب بازدهی بالاتر نبوده، اما در مجموع سهام ارزانتر کارنامه بهتری از نمادهای گرانتر ثبت کردهاند. میانگین بازدهی سهام با P/E بین ۴ تا ۶ واحد به ۸۴ درصد رسیده و در صدر گروهها قرار گرفته است؛ در مقابل، نمادهای با P/E بالاتر از ۱۰ واحد تنها ۵۲ درصد رشد کردهاند. این فاصله ۳۲ واحد درصدی، بار دیگر اهمیت انتخاب سهام پرپتانسیل با نسبتهای ارزشگذاری پایین در شرایط حساس را برجستهتر میکند. موضوعی که میتواند سرنخ مهمی برای شناسایی برندگان بورس در ادامه سال باشد.
استقبال از ارزندهها
بازار سهام طی چند سال اخیر تحتتاثیر ناملایمات اقتصادی و سیاسی با نوسانات شدیدی همراه شد. به طوری که پس از سال 99، هر رالی قیمتی در کوتاهمدت تداوم زیادی نداشته است. عدم اعتماد به بازار و افزایش ریسکهای سیستماتیک و غیر سیستماتیک، شرایطی فراهم کرده که نسبت قیمت به سود یا P/E به سطوح بسیار پایین برسد. اهالی بازار نیز در این شرایط سخت، تمایل دارند نمادهایی با قیمت به سود پایینتر را در سبد خود قرار دهند. برندگان بورس 1405 نیز در زمره کسانی بودند که نمادهای ارزنده با P/E پایینتر را خریداری کردند. البته نسبت قیمت به سود پایین الزاما به معنای ارزندگی بیشتر نیست. در شرایطی که نرخ بهره و تورم و نااطمینانیها رو به افزایش است، انتظار میرود متوسط P/E به کمترین مقدار ممکن برسد. با این حال کارنامه بورسیها نشان میدهد، نمادهایی که قیمت پایینتری را نسبت به سودآوری خود ثبت کردند، سکوی پرتاب سهامداران در سال جاری شدند.
در واقع، بررسی نسبت P/E در ابتدای سال و مقایسه آن با عملکرد قیمت سهام در ماههای بعد، تصویری از رفتار سرمایهگذاران در مواجهه با ارزشگذاریهای مختلف ارائه میدهد. هرچند عوامل متعددی مانند رشد سودآوری، نرخ ارز، قیمت کامودیتیها، سیاستهای دولت، نرخ بهره و جریان نقدینگی میتوانند مسیر قیمت سهام را تغییر دهند، اما دادههای امسال نشان میدهد نقطه شروع ارزشگذاری نیز در تعیین بازدهی اهمیت داشته است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در دورههای رونق بازار، معمولا بخشی از سرمایهگذاران به دنبال سهمهایی میروند که هنوز از رشد عمومی بازار عقب ماندهاند. در چنین شرایطی، P/E پایین میتواند یکی از نخستین فیلترهای سرمایهگذاری برای پیدا کردن نمادهای کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد، البته این نسبت زمانی معنا پیدا میکند که سود شرکت پایدار باشد و P/E پایین ناشی از یک سود غیرتکرارشونده یا موقتی نباشد.
کارنامه سبز ارزندهها
پس از ریزش بازار سهام، در زمستان سال گذشته و پیشخور شدن اثر تهاجم آمریکا به ایران در قیمتها، بسیاری از نمادها از منظر ارزندگی به سطوح بسیار جذابی رسیدند. حدود 116نماد در اسفندماه سال گذشته P/E زیر 4 واحد داشتند. این نمادها از گروههای مختلف غذایی، فولادی، دارویی از ابتدای سال و پس از بازگشایی بازار موفق شدند تا به طور میانگین حدود 78 درصد بازدهی مثبت داشته باشند. این در حالی است که شاخص کل از ابتدای سال بازدهی 50 درصدی و نماگر هموزن افزایش ارتفاع بیش از 60 درصد را تجربه کرده است. از سویی دیگر 544 نماد در آخرین روز معاملاتی سال گذشته یعنی ششم اسفندماه، P/E حدود 4 تا 6 واحد داشتند. این نمادها نیز بازدهی 84 درصدی را از ابتدای سال در کارنامه خود دارند.
اختلاف بازدهی این دسته از نمادها با گروه قبل به علت آن است که بسیاری از نمادهای بیمهای و تامین سرمایه و برخی شرکتهای سرمایهگذاری است در دسته اول بودند و بازدهی بسیار ناچیزی در برابر بازار داشتند. همچنین 337 نماد در اسفندماه گذشته با P/E بین 6 تا 8 مورد معامله قرار گرفتند که به طور متوسط بازدهی 72 درصدی داشتند. تعداد نمادهای زیادی در این دسته، به دلیل رشد شدید سودآوری در صورتهای مالی بازدهی بسیار بالایی به ثبت رساندند و در نهایت میانگین این گروه را افزایش دادند. دسته دیگری از نمادها که P/E بین 8 تا 10 داشتند، عمدتا گروههایی بودند که پتانسیل خوبی برای رشد نداشتند. این 223 نماد از ابتدای سال بازدهی 59 درصدی داشتند. برخی نمادهای این گروه نیز به دلیل P/E بسیار بالاتر و ریسک بالاتر در شرایط نااطمینانی مورد توجه اهالی بازار قرار نگرفتند. حدود 170 نماد هم P/E بالاتر از 10 داشتند که تنها 52 درصد بازدهی خلق کردند.
مقایسه عملکرد این پنج گروه، نکته مهمی را درباره رفتار بازار در سال جاری آشکار میکند. بیشترین میانگین بازدهی متعلق به نمادهایی بوده که P/E آنها در محدوده ۴ تا ۶ واحد قرار داشته است. این گروه با ثبت بازدهی ۸۴ درصدی، حتی ۶ واحد درصد بیشتر از گروه P/E کمتر از ۴ و ۱۲ واحد درصد بیشتر از گروه P/E بین ۶ تا ۸ بازدهی داشته است. در سوی دیگر، هرچه P/E به محدودههای بالاتر حرکت کرده، میانگین بازدهی نیز کاهش یافته است. بر این اساس، میانگین بازدهی سهام در محدوده P/E بین ۸ تا ۱۰ واحد به ۵۹ درصد رسیده و برای نمادهایی که P/E بالاتر از ۱۰ واحد داشتهاند، این رقم به ۵۲ درصد کاهش یافته است. بنابراین فاصله میان بهترین و ضعیفترین گروه از منظر بازدهی به ۳۲ واحد درصد رسیده است. این اختلاف، در شرایطی که شاخص کل نیز طی همین دوره رشد قابلتوجهی داشته، نشان میدهد انتخاب نمادها در ابتدای دوره میتوانسته تفاوت معناداری در عملکرد پرتفوی سرمایهگذاران ایجاد کند.
البته این روند کاملا خطی نیست. گروه P/E کمتر از ۴ با وجود برخورداری از پایینترین نسبت ارزشگذاری، بازدهی ۷۸ درصدی داشته که از گروه ۴ تا ۶ کمتر است. این مساله اهمیت توجه به کیفیت سود و ساختار شرکت را نشان میدهد. در واقع، «ارزانترین» سهم لزوما «بهترین» سهم نیست. ممکن است یک شرکت به دلیل سودآوری ضعیف، مشکلات عملیاتی، زیان انباشته، پایین بودن نقدشوندگی یا چشمانداز نامناسب صنعت، با P/E بسیار پایینی معامله شود. از این منظر، گروه P/E بین ۴ تا ۶ را میتوان محدودهای دانست که در آن ترکیب جذابتری از ارزشگذاری و کیفیت سودآوری وجود داشته است. عملکرد این گروه نشان میدهد بازار در سال جاری بیش از آنکه صرفا به دنبال ارزانترین سهمها باشد، به سمت شرکتهایی حرکت کرده که در کنار ارزشگذاری مناسب، از ظرفیت رشد سود نیز برخوردار بودهاند.
نسخهای برای بورس 1405
اگرچه دادههای ابتدای سال تاکنون نشان میدهد گروههای دارای P/E پایینتر بازدهی بهتری داشتهاند، اما نمیتوان این رابطه را به صورت قطعی به ماههای آینده تعمیم داد. با رشد قیمت سهام، P/E شرکتها نیز در صورت ثابت ماندن سودآوری افزایش مییابد و ممکن است مزیت اولیه ارزشگذاری آنها کاهش پیدا کند. از طرف دیگر، انتشار صورتهای مالی جدید و افزایش سود شرکتها میتواند بدون کاهش قیمت، P/E را مجددا به محدودههای جذاب بازگرداند. به همین دلیل، برای ادامه سال، توجه به P/E آیندهنگر اهمیت بیشتری پیدا میکند. سهمی که امروز P/E بالایی دارد اما انتظار رشد قابلتوجه سود آن وجود دارد، ممکن است در ماههای آینده با تعدیل سود، به محدوده ارزشگذاری مناسب وارد شود. در مقابل، سهمی که P/E پایین دارد اما سود آن در معرض کاهش است، ممکن است همچنان با وجود ارزانی ظاهری، بازدهی چندانی ایجاد نکند.
کارنامه بازار سهام از ابتدای سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که نسبتهای ارزشگذاری پایین، یکی از ویژگیهای مشترک بخش قابلتوجهی از نمادهای پر بازده بوده است؛ عملکرد بهتر گروهی که P/E ۴ تا ۶ واحدی داشتند در مقایسه با گروه کمتر از ۴ واحد، این نکته را برجسته میکند که بازار در نهایت میان «ارزان بودن» و «ارزشمند بودن» تفاوت قائل میشود. از این منظر، سکوی پرتاب بورس ۱۴۰۵ صرفا انتخاب سهمهای با پایینترین P/E، نیست بلکه خرید نمادهایی که قیمت مناسبی را در کنار سودآوری قابل اتکا و چشمانداز رشد در اختیار سرمایهگذاران قرار دادهاند.
