اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۵۵۷

عراق پس از ماه‌ها بن‌بست سیاسی، علی الزیدی، سرمایه‌دار و رسانه‌دار ۴۰ ساله بدون سابقه سیاسی را به عنوان نخست‌وزیر برگزید. او که گفته می­‌شود مورد حمایت امارات و پذیرش ضمنی ایران است، در حالی اقتصاد رانتی و نفتی عراق را در دست می‌گیرد که کارشناسان او را گزینه‌ای ضروری و اجتناب‌­ناپذیر اما آسیب‌پذیر برای عراق می‌دانند و معتقدند موفقیتش به مدیریت تعارضات داخلی و خارجی بستگی دارد.

عراق با وجود برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان، همچنان در زمره اقتصادهای کم‌تنوع، ناپایدار و توسعه‌نیافته در خاورمیانه باقی مانده است. این وضعیت در ادبیات اقتصاد سیاسی توسعه، نمونه‌ای کلاسیک از «رشد بدون توسعه» و در برخی تحلیل‌ها مصداقی از «نفرین منابع» تلقی می‌شود. با این حال مساله عراق صرفا به وفور منابع طبیعی محدود نیست، بلکه ترکیبی پیچیده از ضعف حکمرانی، فروپاشی نهادی و اقتصاد رانتی است که مسیر توسعه را به‌صورت ساختاری مسدود کرده است.

عراق در یکی از حساس‌ترین بزنگاه‌های تاریخ معاصر خود، بار دیگر در برابر انتخابی سرنوشت‌ساز قرار گرفته است؛ انتخابی که این‌بار نه صرفا میان افراد، بلکه میان دو منطق حکمرانی است: تداوم الگوی سیاسی-رانتی مبتنی بر توزیع قدرت، یا حرکت به سمت مدلی کارآمدتر که در آن اقتصاد، بهره‌وری و توسعه واقعی نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند.

علی الزیدی که یک تکنوکرات است و تحصیلاتش در زمینه حقوقی،‌ مالی و اقتصادی است، پیش از این مدیر بانک جنوب عراق بوده است. این نخست‌وزیر حدودا ۴۰ساله که جوان‌ترین نخست‌وزیر و سیاستمدار عراقیست، نسبت به سلف خود ویژگی‌های متفاوتی دارد که باعث شده در کانون توجه قرار بگیرد. نکته دیگر در خصوص او این است که علی الزیدی هیچ سابقه سیاسی و وابستگی به جریان‌های سیاسی، چه سنتی و چه جدید ندارد؛ یعنی در هیچ گروه و حزب سیاسی و یا فراکسیون سیاسی عضو نبوده است. او بیشتر یک تکنوکرات و سرمایه‌دار است که در حوزه اقتصادی و بانکی فعالیت کرده است.

عراق پس از ماه‌ها انتظار، سرانجام صاحب نخست‌وزیر شد. اما این انتخاب، برخلاف سنت همیشگی که با هفته‌ها چانه‌زنی همراه بود، در کمتر از دو ساعت انجام شد. نام علی الزیدی، چهره‌ای که کمتر کسی انتظارش را داشت، ناگهان بر سر زبان‌ها افتاد. چارچوب هماهنگی (ائتلاف شیعیان حاکم) ماه‌ها بود که بر سر گزینه‌های نخست‌وزیری (مالکی، السودانی و...) اختلاف داشت. این اختلافات به حدی بود که کشور عملا بدون دولت اداره می‌شد. در این شرایط، معرفی یک چهره «سوم» که نه مالکی است و نه السودانی، یک راه‌حل ناگزیر بود.