تهدید جدید برای ماشین جنگی کرملین؛
ارزش صادرات نفت خام روسیه رکورد دوران جنگ را شکست
گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: محدودیت‌های صادرات گازوئیل و افزایش چشمگیر یارانه‌های پرداختی به پالایشگاه‌ها، سود حاصل از صادرات نفت خام را برای ماشین جنگی کرملین کمرنگ کرده است. اگرچه صادرات نفت خام روسیه به بالاترین سطح دو ماه اخیر رسیده و رشد دوباره قیمت‌ها، ارزش این محموله‌ها را به بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ رسانده است، اما یارانه‌های پالایشگاهی و توقف صادرات گازوئیل منابع مالی مسکو را تحلیل می‌برند.
آمارهای ردیابی نفتکش‌ها نشان می‌دهد در چهار هفته منتهی به چهارم اکتبر (۱۲ مهر)، صادرات دریایی نفت خام روسیه به سه میلیون و ۷۶۰هزار بشکه در روز رسیده است. این رقم بالاترین میزان از اوایل ماه اوت تاکنون است و توانسته نیاز پالایشگاه‌های هند و چین را به عنوان مشتریان کلیدی مسکو تامین کند. این در حالی است که عرضه نفت از خلیج فارس به دلیل جنگ آمریکا علیه ایران همچنان با محدودیت‌هایی مواجه است.
همزمان با رشد صادرات، میانگین قیمت نفت خام اورال روسیه در دریای بالتیک نیز در این دوره چهار هفته‌ای به بالاترین سطح خود در زمان جنگ رسید. هرچند قیمت سایر انواع نفت خام روسیه رشد چندانی نداشت و کمی پایین‌تر از نرخ‌های ماه مه معامله شد، اما ترکیب قیمت‌های بالا و افزایش حجم محموله‌ها، میانگین ارزش صادرات ماهانه این کشور را رکورددار کرد. با این حال، همانطور که خوانش تحلیلی بلومبرگ از این آمارهای به‌ظاهر درخشان نشان می‌دهد، چنین افزایش درآمدی برای دولت روسیه کاملاً هم خبر خوشایندی نیست.
جهش صادرات نفت خام روسیه تا حد زیادی پیامد حملات مکرر پهپادی اوکراین است که چندین پالایشگاه این کشور را دست‌کم برای مدتی از مدار تولید خارج کرده است. هرچند شدت این حملات در ماه گذشته میلادی یعنی سپتامبر به کمترین میزان در سه ماه گذشته رسید، اما روند تخریب‌ها همچنان از سرعت تعمیرات پیشی گرفته و مانع از بهبود چشمگیر ظرفیت پالایش نفت شده است. با توجه به اینکه میزان پالایش نفت در ماه گذشته میلادی احتمالا زیر چهار میلیون بشکه در روز باقی مانده، مسکو ناچار شده نفت خامی را که در داخل قابل فرآوری نیست به بازارهای خارجی سرازیر کند.
کمبود سوخت‌های کلیدی در بازار داخلی، کرملین را وادار کرده است ممنوعیت صادرات بخش عمده گازوئیل خود را تا پایان ماه اکتبر تمدید کند. پیش از تشدید حملات اوکراین، روسیه روزانه حدود یک میلیون بشکه گازوئیل به بازارهای جهانی می‌فروخت. این شرایط همچنین موجب شد دولت مسکو در ماه گذشته برای تامین سوخت جاده‌ای داخل کشور، سنگین‌ترین یارانه چهار سال اخیر را به شرکت‌های نفتی بپردازد. قطع درآمدهای صادراتی گازوئیل در کنار پرداخت یارانه‌های کم‌سابقه به پالایشگاه‌ها، همان گرداب مالی است که خزانه جنگی روسیه را خالی می‌کند.
در بخش بارگیری، گزارش‌ها نشان می‌دهد در هفته منتهی به چهارم اکتبر، ۳۶ نفتکش حدود ۲۵ میلیون و ۲۱۰ هزار بشکه نفت خام روسیه را بارگیری کرده‌اند که در مقایسه با جابه‌جایی حدود ۲۸ میلیون بشکه توسط ۳۷ کشتی در هفته پیش از آن، روند کاهشی داشته است. البته عملیات بارگیری در بندر نووراسییسک بهبود یافته و تعداد کشتی‌های خروجی از این بندر به سطح ماه ژوئیه بازگشته است. نوسانات هفتگی در محموله‌های صادراتی موضوعی طبیعی است و تحت تاثیر عواملی چون شرایط جوی، تعمیرات، تحریم‌ها و فعالیت‌های نظامی قرار دارد.
در هفته یادشده یک محموله از نفت خام قزاقستان نیز از بندر نووراسییسک بارگیری شد. مسکو در ماه سپتامبر مسیر تمام محموله‌های نفتی قزاقستان را از طریق این بندر در دریای سیاه تغییر داد تا ظرفیت بیشتری برای صادرات نفت خود در بندر اوست‌لوگا در دریای بالتیک که منطقه امن‌تری محسوب می‌شود فراهم کند.
حجم نفت خام روسیه در دریا طی هفته منتهی به ۴ اکتبر تغییر چندانی نکرد. کشتی‌هایی که نفت قطب شمال را به چین می‌برند معمولا محموله‌های خود را به نفتکش‌های دیگر منتقل می‌کنند. این جابه‌جایی‌ها که اغلب در شرق سنگاپور یا سواحل نخودکا انجام می‌شود، با ایجاد تاخیر در روند ارسال، حجم نفت روی آب را افزایش می‌دهد.
از نظر ارزش صادراتی، میانگین درآمد ناخالص مسکو در بازه ۲۸روزه منتهی به چهارم اکتبر با ۲۰۰ میلیون دلار افزایش نسبت به دوره منتهی به ۲۷ سپتامبر (۵ مهر)، به دو میلیارد و ۵۸۰ میلیون دلار در هفته رسید. این رشد، ارزش محموله‌های نفت خام روسیه را به بالاترین سطح از پیش از آغاز جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ رساند. البته در مقیاس هفتگی، ارزش صادرات حدود ۱۶۰ میلیون دلار افت کرد و با وجود قیمت‌های بالاتر نفت اورال، کاهش حجم محموله‌ها تاثیر منفی خود را بر جای گذاشت.
در بررسی مقاصد صادراتی، چین و هند همچنان با فاصله زیادی بزرگ‌ترین خریداران نفت روسیه به شمار می‌روند. با این حال تعیین مقصد نهایی تمام محموله‌ها تا اواسط سفر دریایی ممکن نیست و بسیاری از نفتکش‌ها مقاصد موقتی مانند سوئز یا سنگاپور را ثبت می‌کنند. صادرات رصد شده به مقصد مشتریان آسیایی در دوره زمانی یادشده به سه میلیون و ۶۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. در مقابل، فروش نفت به مشتریان باقیمانده در منطقه مدیترانه به پایین‌ترین سطح خود از زمان آغاز جنگ اوکراین نزدیک شده و به حدود ۱۳۰ هزار بشکه در روز افت کرده است. جریان صادرات نفت به سمت ترکیه به عنوان بزرگ‌ترین خریدار غربی کانال سوئز به حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز رسید، اما صادرات به مصر کاهش یافت. جریان فروش نفت به سوریه نیز از ماه اوت کاملا متوقف شده است، چرا که این کشور در جریان مذاکرات با ایالات متحده برای لغو تحریم‌ها، با کاهش شدید واردات نفت از روسیه موافقت کرد.
